از آمارتیاسن تا شیتیل‌نیوزها

بخشی از عملیات استقرار عدالت در جامعه حوزة اطلاع‌رسانی است که از آن می‌توان با عنوان «عدالت اطلاعاتی» یاد کرد و منظور از آن دسترس یکسان آحاد جامعه به اطلاعات لازم برای تصمیم‌گیری‌های فردی و جمعی در حوزه‌های مختلف فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، و... است. هنگامی که بخشی از جامعه به هر دلیل در معرض اطلاعات کافی قرار دارد و بخش دیگر جامعه از آن اطلاعات محروم است، نمی‌توان انتظار داشت که در جامعه در سطوح مختلف عدالت برقرار بشود. این بخش از موضوع عدالت تاکنون مغفول مانده است و کمتر راجع به ابزار لازم برای ایجاد چنین عدالتی بحث شده است. این ابزار همان رسانه‌ها و از جمله مطبوعاتی هستند که اکنون دچار مضایق و کاستی‌های متعدد شده‌اند.

امروزنامه در راستای اهداف خود در حوزة رسانه و مطبوعات اقدام به انتشار مقالات تخصصی در این زمینه کرده و از عموم علاقه‌مندان و صاحب‌نظران این حوزه دعوت می‌کند با مشارکت در این بحث جنبه‌های مختلف آن را مورد کند و کاو قرار دهند و حتی به ارائة راهکار بپردازند. علاقه‌مندان می‌توانند مطالب خود را به پست الکترونیکی امروزنامه ( emrooznamehiran@yahoo.com) ارسال نمایند

.

 در مجموعه مقالات حاضر، به طور خاص در مورد مطبوعات اقتصادی و فراز و فرود آنها در سال‌های اخیر بحث شده است. این گروه از مطبوعات به ویژه در رابطه با اجرای برنامه‌های اقتصادی مهم و کلان مانند طرح هدفمندسازی یارانه‌ها و توسعة عدالت اقتصادی بسیار مهم و تأثیرگذارند. اما به دلایل مختلف در حال حاضر این نشریات اقتصادی وضعیت مطلوبی ندارند و در نتیجه تأمین نیاز مردم به تحلیل‌ها و گزارش‌ها و اخبار معتبر و صحیح دچار اختلال جدی است.

نویسندة این مقالات، آقای محسن شمشیری، از روزنامه‌نگاران جدی و تواناست که در نشریات و روزنامه‌های مختلفی در زمینة اقتصاد فعالیت داشته و تحلیل‌ها و گزارش‌های فراوانی در خصوص موضوعات مختلف اقتصادی منتشر کرده است. او در این مقالات به دلایل رکود و توقف و محدودیت‌های این گروه از نشریات می‌پردازد و نقش عوامل مختلف را در وقوع این وضعیت و راه‌های برون‌رفت از آن را پیشنهاد می‌دهد.

 روزنامه نگاران بهتر از هرکسی می توانند مشکلات و نارسایی های امروز روزنامه های  کشور را بررسی و ارزیابی کنند و همان طور که هزاران سوژه خبری و تحلیلی جامعه را مورد توجه قرار می دهند، می توانند این بار صیاد را در تور صید خود قرار دهند تا از طریق شناسایی روند فراز و فرود و مشکلات روزنامه ها، راهکارهای بهبود وضعیت کنونی را به مسوولان فرهنگی کشور، حامیان و مدیران مسوول روزنامه ها توصیه کنند تا با حمایت دولت و نهادهای مدنی و فعالان اقتصادی، شاهد شرایط بهتری باشیم و در آینده روزنامه هایی در شان ملت ایران منتشر شود.

محسن شمشیری روزنامه نگار اقتصادی تاکید کرده که سیاست ایران هر خط و مسیری را طی کند، مردم ایران انتظار دارند که متأثر از رشد اقتصاد و تجارت جهان و جایگاه وظرفیت های عظیم ایران، اوضاع اقتصادی بهتری را داشته باشند و متناسب با آن، مشکلات کاهش یابد و جامعه‌ای آباد و توسعه‌یافته با درآمدو تولید سرانه، رفاه بالاتر و عدالت اجتماعی را شاهد باشند.

براین اساس، وضعیت فعلی و کیفیت روزنامه های اقتصادی و وضعیت مالی و شغلی و تخصصی روزنامه نگاران اقتصادی با ظرفیت های عظیم اقتصاد ایران از جمله ذخایر عظیم نفت وگاز، موقعیت ایران در بازار جهانی، خاورمیانه و خلیج فارس و...  هیچ تناسبی ندارد. تیراژ روزنامه های اقتصادی و مطالب وگزارش های آن که به استفاده مناسب از کارشناسان اقتصادی و صنعتی کشوربی توجه است، با ظرفیت های اقتصاد ایران با بیش از 73 میلیون جمعیت  و تعداد قابل توجه با سوادان و فارغ التحصیلان آن که 5 برنامه توسعه بعد از انقلاب را پشت سرگذاشته، سند چشم انداز را پیش روی خود دارد و در سال جهاد اقتصادی و ابتدای دهه تحول اقتصادی قرار دارد و... متناسب نیست. وضعیت شغلی و درآمدی و سطح دانش حرفه ای روزنامه نگاران اقتصادی نیز نه با بیش از 1000 میلیارد دلار درآمد نفت وگاز سه دهه اخیر، نه با 450 میلیارد دلار مخارج ارزی دولت در 6 سال گذشته ، نه با درآمد سرانه 4500 دلاری و تولید ناخالص داخلی 400 تا 1000 میلیارد دلاری و نقدینگی 300 هزار میلیارد تومانی، و نه با سابقه دانش و فرهنگ و تجربه چند هزار ساله تجارت وصنعت این کشور متناسب نیست.

از این رو روزنامه نگاران با سابقه کشور باید به سهم خود در ارزیابی و ارائه راهکارها مشارکت کنند و موضوعی که به صنف روزنامه نگاران مرتبط است را با دغدغه بیشتری مورد توجه قرار دهند

.

وی در این مقاله، می گوید: روزنامه نگاران حرفه ای و با تجربه می توانند به این پرسش پاسخ دهند که چگونه می توان مطبوعات و رسانه ها، به عنوان چشم و گوش ملت و رکن چهارم دموکراسی را کارآمدتر کرد و به جای روزنامه هایی که با کمتر از 10 نفر و 5 نفر کار می کنند، رسانه هایی حرفه ای و قدرتمند داشت که  با حداقل 20 تا 50 خبرنگار کارکنند و دیدگاه و تحلیل های طیف گسترده کارشناسان را منتشر کنند و تیراژ میلیونی آنها چه کاغذی و چه اینترنتی بتواند رضایت مخاطبان و خود روزنامه نگاران اقتصادی را جلب کند و بر سرعت توسعه وبهبود اوضاع اقتصادی وتحلیل و نقد درست مشکلات اقتصادی اثر گذار باشد.

وی خاطر نشان کرده که در دهه پیش رو که دهه تحول وجهاد اقتصادی و عدالت اجتماعی است ودر سال 1390 که به عنوان سال جهاد اقتصادی معرفی شده، روزنامه های اقتصادی در شرایط مورد انتظار نیستند و کیفیت و تیراژ آنها و شرایط روزنامه نگاران اقتصادی نه با جمعیت کشور، نه با توان وظرفیت های اقتصادی، نه با تعداد فعالان اقتصادی وشرکت های موجود، هیچ گونه تناسبی ندارد و در کشوری که ظرفیت های گسترده ای در اقتصاد امروز جهان دارد، حداقل باید تیراژ 2 میلیون نسخه ای روزنامه های اقتصادی با مطالب کیفی و تحلیلی مناسب و روزنامه نگاران حرفه ای را شاهد باشیم.

این روزنامه نگار اقتصادی می گوید: از آن جا که سند چشم انداز، هدف تبدیل ایران به قدرت اول اقتصادی در منطقه را محور قرار داده و مردم و مسوولان ارشد نظام، انتظار دارند که در 10 سال آینده، بهبود وضعیت درآمد سرانه، رفاه خانوارها، عدالت اجتماعی و توزیع متناسب درآمد، توسعه صنعت نفت وگاز و سایر صنایع کشور،  محور برنامه ها وسیاست های اقتصادی دولت و بخش خصوصی باشد و ایران به عنوان اولین دارنده مجموع ذخایر نفت وگاز جهان، باید تولید سرانه ای در ردیف کشورهای نفت وگاز خیر مانند قطر، عربستان، نروژ، روسیه و... داشته باشد، جای چند روزنامه اقتصادی قدرتمند و حرفه ای در کنار روزنامه های فعلی، که بدور از حاشیه های دنیای سیاست کار کنند و کمتر آسیب ببینند، خالی است و روزنامه های فعلی نیز باید از شرایط مدیریتی، مالی ومحیط کار بهتری برخوردار شوند و با به کار گیری روزنامه نگاران حرفه ای، سطح کیفی و تیراژ فعلی را افزایش دهند. براین اساس، باید حداقل 3 تا 4 روزنامه اقتصادی حرفه ای و پر تیراژ به جمع روزنامه های فعلی اضافه شود و حمایت حرفه ای و با ثبات وزارت ارشاد، دستگاه های اجرایی دولت و شرکت های بزرگ صنعتی کشور را به همراه داشته باشد تا در روند توسعه و تجارت کشور اثر گذار باشند و روزنامه نگارانی حرفه ای و علاقه مند را در تحریریه خود قرار دهند.

 وی با بررسی روند روزنامه ها و برنامه های توسعه و تحولات اقتصادی در دو دهه گذشته، ظرفیت ها، نقاط قوت و ضعف روزنامه نگاری اقتصادی را یادآور شده و معتقد است که با شناخت عوامل تاریخی و محیطی، بهتر می توان دریافت که وضعیت کنونی تاچه حد متاثر از محیط و تحولات سیاسی بوده و تا چه حد عوامل اصلی یعنی مدیریت، عملکرد خود روزنامه نگاران، ساختار مالی، حمایت شرکت ها و حامیان مالی، یارانه ها و سیاست های پرنوسان دولت و وزارت ارشاد، حاشیه های مختلف و...در ایجاد وضعیت کنونی موثر بوده است.

وی معتقد است که تیراژ 1000 تا 20 هزار نسخه ای روزنامه های اقتصادی که اکثرا با 5 تا 10 خبرنگار کار می کنند با هیچ شاخصی در شان ظرفیت ها و گردش مالی اقتصاد ایران وعملکرد فعالان اقتصادی نیست و اکثر آنها با هدف جذب آگهی های محدود بازرگانی کار می کنند و از وضعیت مالی و انتشار خوبی برخوردار نیستند. وزارت ارشاد، دولت  و دلسوزان و حامیان مالی روزنامه های اقتصادی، باید حمایت ها، یارانه ها و مجوز روزنامه ها را به شکلی هدفمند و حرفه ای و با مشارکت روزنامه نگاران حرفه ای تخصیص دهند و از بی نظمی ها و حرکت های غیر حرفه ای که منجر به وضعیت کنونی روزنامه های اقتصادی شده پرهیز کنند

.

وی با بررسی وضعیت شغلی، خروج بسیاری از خبرنگاران از روزنامه ها و حضور آنها در روابط عمومی ها، شرکت ها و فعالیت های غیر مرتبط با تخصص آنها، خاطر نشان کرده که متاسفانه این سرمایه های فرهنگی و اقتصادی کشور به دلیل بی ثباتی در شغل و درآمد خود، یا مهاجرت کرده اند و یا به کاری غیر از حرفه اصلی که مورد نیاز جامعه و اقتصاد کشور است پرداخته اند، بخشی از آنها به فعالیت های حاشیه ای و آن چه در شان روزنامه نگاران نیست روی آورده اند. حتی دولت، وزارت ارشاد، وزارتخانه ها و سازمان های اقتصادی، برنامه های حمایتی برای آموزش و بهبود توان تخصصی روزنامه نگاران اقتصادی،  ارائه نداده اند. درحالی که شایسته است علاوه بر اختصاص بخشی از ظرفیت دانشگاه ها به روزنامه نگاران حرفه ای،  به تسلط روزنامه نگاران به زبان های خارجی، بازدیدها ودوره های  تخصصی آنها در کشورهای صاحب تجربه توجه شود و با حمایت های صنفی از جمله تهیه مسکن، صندوق های اعتباری و ... به شان روزنامه نگاران حرفه ای توجه کنند و متناسب با توان و عملکرد آنها از روزنامه نگاران با سابقه حمایت شود تا آنها مجبور به ترک محیط روزنامه ها نشوند و به کارهایی که در شان آنها نیست دست نزنند

.

اما شرایط سال های اخیر و ضعف مدیریت روزنامه ها باعث شده  عده ای به جای این که سرگرم به روز کردن دانش روزنامه نگاری و اقتصادی خود باشند، به سمت فعالیت هایی بروند که بتوانند مشکلات مالی و درآمدی خود را کاهش دهند وهمین موضوع باعث شده که روابط عمومی ها به دنبال چاپ خبر و پرداخت هدیه و آگهی باشند تارضایت مدیر خود را جلب کنند و بخشی از خبرنگاران نیز به جای نوشتن مطالب قوی و استفاده از گزارش و نوشته های کارشناسان اقتصادی، به دنبال جذب آگهی و شیتیل و هدیه تبلیغاتی باشند.

وی یادآور شده که 20 سال پیش، وقتی روزنامه نگاری برای کار مراجعه می کرد سردبیر و دبیر اقتصادی از او سوالات تخصصی می پرسیدند تا مشخص شود که قلم و دانش او چقدر است و مثلا می پرسیدند که سیاست تعدیل یعنی چه، رکود تورمی چیست، آمارتیاسن که بود و چرا جایزه نوبل گرفت، فرق نرخ شناور با تثبیت دلار چیست و... اما حالا بسیاری از رسانه ها و سایت ها ایجاد شده اند که به دنبال شیتیل و هدیه و آگهی هستند و خود خبرنگاران اقتصادی به آنها نام شیتیل نیوزها را داده اند. این روند نشان می دهد که مسائل مالی و مدیریتی چه در سطح کلان و چه در سطح خود رسانه ها،  کیفیت کار رسانه و روزنامه نگار اقتصادی را به شدت کاهش داده است.

شمشیری در مقاله خود، علاوه بر اثر برنامه ها و تحولات اقتصادی بعد از جنگ بر فضای روزنامه نگاری کشور، به تجربه دوره رونق روزنامه های اقتصادی و عوامل اثر گذار آن و همچنین نقاط ضعف و مشکلات مدیریتی و حاشیه هایی که باعث افول روزنامه های اقتصادی شد پرداخته است.

از نظر این روزنامه نگار، در دو دهه اخیر، مشکل شبکه توزیع روزنامه ها، ناهماهنگی بین نسخه اینترنتی با نسخه کاغذی، نبود محفل و پاتوق برای روزنامه نگاران اقتصادی، مشکل مدیریتی و دسترسی افراد غیر حرفه ای به مدیریت مالی و تحریریه روزنامه ها، منفعت طلبی و اخلاق غیر حرفه ای عده ای از عوامل روزنامه ها، حاشیه ها و تفاوت عمیق بین نیروهای حرفه ای و صاحب دانش و قلم با افراد غیر حرفه ای، و... بخشی از مشکلات روزنامه های اقتصادی بوده است. از مشکلات مالی و توزیع و انتشار گرفته تا مسائل مدیریتی، استفاده نامناسب از فناوری و اینترنت، ناهماهنگی بین نسخه کاغذی و نسخه الکترونیکی و... تنها بخشی از مشکلات است و سایر ابعاد مشکلات مطبوعات باید به خوبی کالبدشکافی و ارزیابی شود.

مقاله کامل "نگاهی به وضعیت خبرنگاران و روزنامه‌های اقتصادی در دو دهه اخیر" را در بخش مقالات بخوانید