خونخواه خون خدا

بولتن نیوز: سال اول هجرت بود که در خاندان ثقفی طفلی به دنیا آمد و او را «مختار» نامیدند.
و این میلاد آغازگر تحوّل بزرگی بود که سال ها بعد جهان تشیّع به آن بالیدند و دل های بی قرار و شکسته ی شیعیان حقیقی به خاطر قیام بزرگمردی از اهالی طائف شاد و پر نشاط شد.
بنا به روایتی چهاردهمین روز ربیع الثانی مختار ثقفی برای خونخواهی امام حسین(ع) با ندای «یا لثارات الحسین» در شهر کوفه بپا خواست و پیروزی قیام مختار ثقفی بدون شک نقطه ی عطفی در جهان تشّیع به حساب می آمد. چرا که نظام کفر و ظلم و فساد را در هم شکست و حکومتی عادلانه بر پایه ی احکام و مفاهیم اسلامی به وجود آورد.
قتل عام توابین و بازگشت باقیمانده ی قیام آن ها در کوفه، بازتاب گسترده ای یافت و خشم و نفرت و انزجار شیعیان و خاندان شهدای این واقعه را بر انگیخت. از سویی همکاری والی زُبیری شهر با اشراف هوادار اموی نیز موجب نفرت کوفیان از دستگاه عبیدالله بن زبیر گردید. در این میان کشته شدن رهبران شیعه ی شهر نیز میدان را برای مختار خالی کرد تا او از اوضاع بحرانی کوفه به بهترین شکل سود برد.(1)

مختار فرزند ابوعبیدة بن مسعود ثقفی، سردار شهید جنگ جسر(سال 13 هجری) بود. پدرش صحابه ای بزرگ بود که در جنگ با فارس به شهادت رسید و بعد از پدر، دو برادر دیگر، حکم و جبیر، به مقام رفیع شهادت نائل آمدند و بدین ترتیب مختار نزد عموی خود سعد بزرگ شد. در دوران کودکی، امام علی(ع) او را بسیار مورد لطف و مرحمت خویش قرار می دادند و او را روی زانوان خود می نشاندند و مهر و محبت خویش را خالصانه به او ارزانی می داشتند.
مختار به واسطه ی ایمان راسخ و عمیق و اعتقاد به حفظ عدالت و نوعدوستی از مقام والایی برخوردار بود. تا جایی که عموی او، سعد، که از سوی حضرت علی (ع) و امام حسن(ع) والی مداین بود، هرگاه به جایی می رفت، مختار را به جای خود می گذاشت.
حضرت علی(ع) به او از فتح و ظفر خبر می دادند و میثم تمار نیز در زندان کوفه او را بشارت داد.

مسلم بن عقیل، سفیر امام حسین(ع) مدتی در خانه ی مختار سکونت داشت. او در جریان قیام مسلم، قصد همراهی با او را داشت. اما یکی از عناصر اموی مانع او شد و پس از شهادت مسلم، ابن زیاد او را به زندان انداخت، که با وساطت شوهر خواهرش عبدالله، پسر خلیفه ی دوم، آزاد شد و به مکه نزد عبدالله بن زبیر رفت.
سپس به نزد محمد بن حنفیّه فرزند امام علی(ع) رفت و به وی گفت:«من تصمیم دارم به خونخواهی و پشتیبانی شما قیام کنم. نظر شما چیست؟» محمد پاسخ روشنی نداد(2) و به همین سبب مختار عازم عراق شد.
در رمضان سال 64 هجری، مختار وارد کوفه شد و مردم را به سوی خود دعوت کرد و گفت:
مهدی، محمد بن علی مرا به سوی شما فرستاده که من مورد اعتماد و وزیر برگزیده و امیر او هستم و به من فرمان داده که با بی دینان بجنگم و به خونخواهی خاندان وی و دفاع از محرومان قیام کنم.
بنابر روایتی دیگر حکومت مختار در روز چهارشنبه دوازدهم ربیع الأول سال 66 هجری آغاز شد(3) و بنا بر قولی دیگر 14 ربیع الأول(4)، و در روایتی دیگر 14 ربیع الثانی یا 16 ربیع الثانی بوده است.(5)
مختار در مدت حکومت شانزده یا هیجده ماهه اش، هزاران نفر از قاتلین ملعون سیدالشهداء را به جهنم فرستاد و این تعداد، جدای کشتار ظالمان و مفسدانی است که به دست اصحاب و یاران او و ابراهیم بن مالک اشتر در بیرون شهر کوفه و در کنار رود خازر صورت پذیرفت.
سرانجام، مختار ثقفی، دلیرمرد مقاوم و محبوب دل های سوخته ی شیعیان، در سال 67 ه.ق. در شهر کوفه به دست مصعب بن زبیر به شهادت رسید و این شهادت سرانجام مردم فریبی زبیریان و اشراف سرنگون شده ی قیام مختار بود. چرا که مختار با شهامتی وصف ناشدنی سرهای شمر و عمر بن سعد و خولی بن زیاد را نزد محمد بن حنفیّه فرستاد و دعاگویی و تقدیر محمد بن حنفیه خشم دشمنان حقیقی را بر انگیخت.

ابو محمد بن مختار، در روز عید قربان نزد امام باقر(ع) آمد و بعد از معرفی خود، امام باقر(ع) او را نزد خود خواند. ابومحمد حکم عرض کرد:«آقای من، مردم درباره ی پدر من بسیار سخن می گویند. به خدا قسم سخن راست و درست را تنها کلام شما می دانم و هرچه شما بگویید بی هیچ حرفی می پذیرم»، امام(ع) فرمودند:«سبحان الله، پدرم خبر داد که مختار خانه های خراب ما را آباد کرد، دشمنان ما را به قتل رسانید و هر خونی که از ما ریخته شد طلب نمود». آن گاه سه مرتبه فرمودند:«رحم الله اباک».
امام باقر(ع) در جای دیگری نیز می فرمایند:« به خدا قسم پدرم مرا خبر داد که مختار نزد فاطمه، دختر امیرالمؤمنین، حضرت علی(ع) می آمد و فاطمه برای او فرش پهن نموده و پشتی برایش می گذاشت». سپس فرمودند:«هر حقی که ما نزد کسی داشتیم، مختار مطالبه نمود. »
به کار بردن عبارت شکست برای قیام مختار چندان مناسب نیست. زیرا وی به یکی از اهداف اساسی خود، یعنی خونخواهی خاندان رسول الله دست یافت و امام سجاد(ع) نیز پس از کشتن قاتلان امام حسین(ع) و یارانش، وی را ستایش کرد. مختار در محیطی شیعی رشد و پرورش یافت و شناخت عمیقی نسبت به اهل بیت علیهم السلام داشت. هواداران مختار او را دوستدار خاندان رسالت می دانستند و دشمنانش نیز او را دروغگو می خواندند.(6) در واقع حکومت او مستعجل بود، اما بازتاب گسترده ای در تاریخ تشیع داشت.

* المیرا سادات شاهاندشتی

..........................................................................

پی نوشت:
1. تاریخ امامت، ص 163.
2. انساب الأشراف، ج 6، ص 2647.
3. تاریخ امامت، ص 165.
4. بحارالأنوار، ج 45، ص 386.
5. بحارالأنوار، ج 45، ص 333. قلائدالنحور، ج ربیع الثانی، ص 232.
6. الفتوح، ج 6، ص 200.