دور نمای عضویت گرجستان در ناتو

بر اساس برنامه‌ريزي‌هاي سازمان ناتو، مقامات عضو اين نهاد دسامبر سال جاري ميلادي در ارتباط با عضویت گرجستان در این پیمان بار ديگر به بحث خواهند نشست. اين در حالي است كه در نشست اخير شورای ناتو در تفلیس اختلافات مشهودي در اين خصوص بروز و ظهور يافت. تمايل به عضویت گرجستان در اين نهاد از يك سو و ضرورت حفظ ارتباط با روسیه و التفات به واكنش‌هاي منفي آن به اين مسئله از سوي ديگر نشست تفليس را زير تاثیر قرار داد و در عین حال اين پيمان را به ارزيابي دقيق‌تري از منافع و مضار عضويت تفليس در اين نهاد وادار كرد.





بيم‌ها و اميدها در خصوص عضويت گرجستان در ناتو

نشست اخیر ناتو در تفليس و اختلاف‌نظرهاي پنهان و پيداي اعضاي آن در خصوص چگونگي واكنش در برابر روسيه و موضوع مهم عضويت گرجستان در اين نهاد، بیانگر نگراني شمار از اعضاء ناتو نسبت به تبعات نامعلوم و غیر‌قابل پیش‌بینی واكنش‌ منفي روسيه به اين امر است.

موضع گیری اخیر ناتو نسبت به گرجستان را مي‌توان به عبارتي محتاطانه و کج دار و مریض تعبير كرد. برخی از اعضای مهم این پیمان طرفدار تسريع در روند عضويت گرجستان در آن هستند، در حالي كه برخی دیگر از اعضاء با اشاره به پيامدهاي منفي آن بر امنيت منطقه و اروپا مخالف پذیرفتن زودهنگام گرجستان در ناتو هستند.

در همين بين به اعتقاد برخي ایالات متحده امریکا که همواره منافع خود را در نظر دارد و خواهان ایجاد کانون آشوب در منطقه قفقاز است، با اصرار بر عضویت هرچه سريع‌تر گرجستان و اکراین در ناتو، به هيچ وجه به هزينه‌هاي احتمالي اين اقدام برای مردم این کشور‌ها و منطقه توجهي ندارد.

از سوی دیگر کشور‌هایی چون فرانسه و آلمان که در ماه آوریل مخالفت خود را به تصيميم‌گيري در خصوص عضويت گرجستان در ناتو در اين نشست صراحتاً عنوان كردند و خواستار به تعويق افتادن اين تصميم تا نشست دسامبر شدند، این بار سکوت اختیار کرده و به مخالفت‌هاي ضمني بسنده كرده‌اند. البته این کشور‌ها به طور غیر‌رسمی اشاره کرده‌اند که وضعیت منطقه نسبت به گذشته به مراتب بدتر است.

به عبارت دیگر در حال حاضر پیمان اتلانتیک شمالی در برابر تصمیم سرنوشت‌سازی قرار گرفته و این در حالی است که گرجستان به هر طریقی تلاش دارد تا عضويت ناتو را به دست آورد. میخائیل ساکاش‌ویلی، رئیس جمهور گرجستان در آستانة نشستِ تفليس تلاش كرد با اعلام هشدار به اعضاء ناتو در خصوص اينكه «امتناع از پذیرفتن گرجستان به عضویت ناتو می‌تواند نشانه ترس و ضعف اين نهاد در برابر روسيه باشد و به گفته وی آغازي بر انحلال آن باشد، تلاش كرد به هر نحو ممكن نسبت به جلب حمايت اعضاء آن از كشورش اقدام كند

هر چند برگزاري نشست شوراي ناتو در تفليس پیش از جنگ روسیه و گرجستان برنامه ریزی شده بود، اما به هر تقدير میزباني نشست شوراي ناتو برای رئیس جمهوری گرجستان امتيازي مغتنم محسوب مي‌شود.

هر چند شورای ناتو در سال 2000 نشست خود را در اکراین برگزار کرده بود، اما نشست اخیر آن در تفلیس براي روسيه نگراني‌هاي جدي ايجاد كرد. به نحوي كه مقامات كرملين از دیمیتری راگازین، نماینده خود در ناتو خواستند سفر خود به تفلیس براي شركت در اين نشست را لغو كند. راگازين در همين رابطه اظهار داشته بود؛ «ما از ناتو خواهش می‌کنیم که از برگزاري نشست‌هاي عالی در گرجستان خود‌داری کند، زیرا رهبران اين كشور اینگونه بازدید‌ها را به مثابه حمایت کامل سیاسی و موجه از ساکاش‌ویلی تعبير می‌کنند».

جمع‌‌بندي

هرچند امریکا از حامیان اصلی پیوستن گرجستان به ناتو است و آشکارا این کشور را به تسليحات نظامی تجهیز مي‌كند، اما ساير اعضاء ناتو از جمله آلمان ضمن مخالفت با عضويت گرجستان و اکراین به اين نهاد معتقدند اين دو كشور پیش از پیوستن به ناتو باید با خود را با معیار‌های مورد این سازمان انطباق دهند.

به اعتقاد آلمان و برخي اعضاء ديگر، عضویت در ناتو روندي است كه که بر اساس آن کشور‌های نامزدِ عضویت باید اصلاحات جدی سیاسی و اقتصادی را به انجام برسانند، مشكلات داخلی و مرزی خود را رفع نمایند و قادر به مشاركت در تأمين امنیت کشور‌های عضو باشد، اما در شرايط حاضر گرجستان هيچ يك از شرايط بازگفته را حائز نيست.

به هر تقدير به نظر مي‌رسد ناتو در شرايط كنوني و در موضوع پذيرش و يا عدم پذيرش عضويت گرجستان و اكراين در وضعيت دشواري قرار گرفته است. اين سازمان از يك سو نبايد نسبت به روسيه ضعف نشان دهند كه به عقيدة برخي اين امر ممكن است به استمرار رويكردهاي تهاجمي آن در سياست خارجي منجر شود و از طرف دیگر هیچ یک از کشور‌های عضو نمی‌خواهند با تقابل با روسیه منافع و تعاملات راهبردي خود با اين كشور به مخاطره بيندازند.





نویسنده: مهین السادات صمدی پژوهشگر مؤسسة ايراس

دانشجوی دکترای تاریخ در تاجیکستان.