درتهران بیشتراز نیویورك احساس امنیت دارم

پروفسور "یان هوخندایك" استاد دانشگاه اوترخت و ریاضیدان هلندی در گفتگویی اعلام كرد كه وی در تهران احساس امنیت بیشتری نسبت به شهر نیویورك و شیكاگو می كند.

 "یان هوخندایك" ریاضیدان هلندی عاشق شعر ایرانی است. هوخندایك ۵۵ ساله از كسانی‌ است كه شناخت زیادی نسبت به تاریخ ریاضیات و ستاره شناسی‌ قرون وسطی دارد. وی به ایران به منظور سخنرانی، همكاری‌های مختلف و مطالعه منابع سفر كرده و می‌كند.

در دفتر كار هوخندایك در موسسه ریاضیات شهر اوترخت تزئینات ایرانی‌ زیادی دیده می شود. در دفتر وی كاسه ها، نقاشی‌ها و كار‌های دستی زیادی از ایران وجود دارد.

در آینده‌ای بسیار نزدیك هوخندایك در دانشگاه اوترخت كلاس‌هایی برای دانشجویان تاریخ در ارتباط با نفوذ اسلام در فرهنگ و علوم غربی برگزار خواهد كرد. به گفته وی هدف از برگزاری این كلاسها این است كه دانشجویان خود در ارتباط با نفوذ اسلام فكر كنند.

بر روی میز كار وی، چندین كتاب مشاهده می‌ شود. هوخندایك قسمتی‌ از این كتاب‌ها را منابع فكری "خیرت ویلدرز" (سیاستمدار ضد اسلامی هلندی) می‌خواند. وی توضیح می دهد كه این كتابها می خواهند نشان دهند كه هیچگاه چیزی اصیل از دنیای اسلام به وجود نیامده است.

هوخندایك می‌گوید: من به تاریخ شناسان می‌گویم بروید و ببینید كه كدام یك از این كتابها حقیقت را می‌گویند. مطمئناً خواهیم دید كه حقیقت در میان این دو دسته از كتاب‌ها وجود دارد. این كار علما است كه ببینند، چه چیز واقعیت دارد. نظر‌ها به هیچ دردی نمی خورد، واقعیت را بگویید.

هوخندایك اكنون پروفسور است، اما چندین سال پیش زمانی‌ كه یك دانشجوی ریاضیات بود، عربی‌ را به عنوان رشته دوم خود انتخاب كرد. وی در این باره می‌گوید: من به خودم گفتم، حال كه پول دانشگاه را پرداخت می‌كنم و كلاس‌های ریاضی من زیاد جالب نیستند، پس عربی‌ را شروع كنم.

وی ادامه می دهد: معلم سابق من "رنكه كروك" برای اولین بار در كتابخانه شهر لایدن، دست نوشته‌های ریاضیات خاورمیانه را به من نشان داد. این نوشته‌ها مربوط به قرن ۱۱ میلادی بودند و هیچگاه تا به حال مطالعه‌ای در ارتباط با این نوشته‌ها انجام داده نشده بود.

وی كه با روزنامه "فولكس كرانت" گفتگو می كرد، ارتباط با ایران بسیار مهم است. متن گفتگوی وی با خراسان به نقل از  روزنامه هلندی به شرح زیر است:

آیا اینكه قسمتی‌ از ریشه ریاضیات در خاورمیانه است، آن زمان (قرن 11) مشخص شده بود؟
مطمئناً، در آن زمان تنها اندكی در ارتباط با این موضوع وجود نداشت. اكنون هم مطالعات كافی‌ در این باره انجام نمی گیرد. من فكر می‌كنم كه در تمامی جهان تنها ۲۰ نفر مشغول مطالعه در ارتباط با تاریخ اسلامی ریاضیات و ستاره شناسی‌ هستند!

- آیا این ۲۰ نفر در خاورمیانه زندگی‌ می كنند؟
* خیر، درواقع برعكس است. علاقه‌ مردم در آنجا بیشتر به فرهنگ و یا معماری خاورمیانه است. آنان فكر می كنند كه ریاضیات و ستاره شناسی‌ یك سنت غربی است. برای مثال در ایران و عربستان خیلی‌ها باور نمی كنند كه آنان خود نقشی‌ مهم در تاریخ علم داشته اند.

یكی‌ از همكاران من پس از یك سخنرانی پرسید كه آیا تمامی این نكات حقیقت دارد و یا تنها تبلیغات دولت ایران است؟

- آیا واقعیت دارد؟
* مطمئناً، متفكران باستانی اسلامی وجود دارند كه تفكرات آنان پس از چندین سال به اروپا آمده است. شخصی‌ مانند ابن هیثم، كتابی نوشت در ارتباط با اینكه ما چگونه اشیایی كه از خود نور ندارد را مشاهده می‌كنیم. این نویسنده عرب توضیحات كاملا درستی‌ در این باره داده است.

- این كتاب در چه زمانی‌ نوشته شده است؟
* سال ۱۰۲۰ میلادی. كتاب‌های وی به زبان لاتین ترجمه شده و سپس وارد اروپا شد. كتاب‌های او تاثیر زیادی بر دانش در اروپا داشته است.

- آیا او یك مسلمان بود؟
* بسیاری‌ می‌گویند كه او تنها مانند یك مسلمان رفتار می كرد. اما من این نظریه را رد می‌كنم. او در یك فرهنگ كاملا اسلامی زندگی‌ می كرد. اما خوب این موضوع می تواند یك استثناء باشد. مثال‌های زیاد دیگری نیز وجود دارد. مثال دیگر یك دانشمند اسلامی است كه در قرن پانزدهم توانست عدد پی را با شانزده رقم بنویسد. پیش از وی چینی‌‌ها موفق شده بودند كه عدد پی‌ را تنها با ۶ و یا ۷ رقم بنویسند. این مثال خوبی‌ است به دلیل آنكه نشان داد كه غزالی در قرن دوازدهم نمانده است. احتمال دارد كه در برخی‌ از بخش‌ها، مردم شاهد ركود بوده اند.

من فكر می‌كنم كه بسیاری از نویسندگانی كه از اسلام عقب افتاده حرف می زنند، اصولا تاریخ را نمی دانند. من در داستان‌های این دسته از نویسندگان اشاره‌ای به ۱۵۰ كتاب دست نویس در ارتباط با ستاره شناسی‌ اسلامی كه وجود دارد، ندیده ام. این ۱۵۰ كتاب نشان می دهند كه آنان در آن زمان توجه و علاقه‌ ویژه‌ای به ستاره شناسی‌ و ریاضیات داشته اند.
 
- آیا اروپایی‌ها ستاره شناسی‌ و ریاضیات را از آنان (مسلمانان) یاد گرفته اند؟
* اروپایی‌ها این علوم را با كمك ترجمه‌های لاتین این كتاب‌ها یاد گرفته اند. رد پای یادگیری اروپایی‌ها با كمك ترجمه لاتین كتاب‌های اسلامی را می‌توان به خوبی‌ دنبال كرد.

در سال ۱۱۵۰ طالع نویسی‌ در جنوب انگلیس پیدا شد كه به روش شرقی‌ محاسبه شده بود. طالع نویسان نخست سال‌های مسیحی‌ را به سال‌های اسلامی تغییر داده و پس از آن موفق شدند محاسبات خود را انجام دهند. همه می توانند ببینند كه اسلام دارای فرهنگی‌ پیشرو در نجوم بوده است.

- به گفته برخی‌ از منتقدان اسلام، علم و دست نوشته‌های قدیمی‌ از طریق اسلام به اروپا نیامده بلكه از طریق بیزانس به اروپا وارد شده است.
* این كاملأ اشتباه است. به عناصر اقلیدوس نگاه كنید كه پایه ریاضیات را تشكیل می دهد. تاریخ ترجمه در این موضوع كاملأ روشن است. از "بات" نوشته ‌ای وجود دارد كه در آن آورده كه محققان و دانشمندان عرب روش كار بهتری نسبت به اروپایی‌ها دارند زیرا آنان با استدلال عقلانی كار می كنند.

من معتقد هستم كه می‌بایست علم و احساس را از هم جدا كرد. من مسلمان نیستم، پس در این صورت منافعی در بهتر جلوه دادن اسلام ندارم. اما از طرفی‌ دیگر می‌خواهم به اسلام اعتبار و امتیازی را كه شایسته است، بدهم. این وظیفه من به عنوان یك دانشمند است. یكی‌ از همكاران تاریخ شناس ایرانی من، زمانی‌ گفت: ما كار سیاستمداران زیادی را نابود كرده ایم.
 
- آیا اینكه فردی غیر مسلمان بخواهد مطالعه‌ای در ارتباط با كار‌های تاریخی اسلامی انجام دهد، مشكلی‌ به همراه نخواهد داشت؟
* خیر، تا زمانی‌ كه به آن دین احترام بگذارید، هیچ مشكلی‌ به وجود نخواهد آمد. به این دلیل دانشجویان من الفبای فارسی و اولین سوره‌های قرآن كریم را یاد می گیرند. از این طریق می توان نشان داد، كه آنان توجه ویژه‌ای به كار خود دارند. باید بگویم كه بنده شخصا به قرآن علاقه دارم. بنده در كنفرانسی ۳۵ سوره قرآن كریم را از حفظ خواندم.
 
- آیا شما فارسی صحبت می‌كنید؟
* كم و بیش، زبان فارسی از زبان عربی‌ آسانتر است. زیرا یك زبان هندی-اروپایی است. در زبان فارسی كلماتی مانند دختر، برادر، مادر، به نام خدا، خوب، بد و بهتر دیده می شود. اما زمان سخنرانی، مترجمی در سالن وجود دارد.
 
- آیا شما به عنوان یك دانشمند غربی در ایران آزاد هستید؟
* من می‌توانم به راحتی‌ به ایران بروم و در صورتی‌ كه به قوانین احترام بگذارید، آزادی به اندازه كافی‌ خواهید داشت.

 - اما در عربستان سعودی همه چیز فرق دارد، آیا این طور نیست ‌؟
*میان شیعیان ایران و عرب‌های كشور‌های خلیج فارس فرق بسیاری‌ وجود دارد. 

- ایرانی‌ها در همه وقت نكته‌ای جذاب دارند، آیا اینطور نیست؟
* شما در ایران فرهنگ باستانی این كشور را احساس می‌كنید. تمامی ایرانی‌ها به شاعران سنتی‌ مانند عمر خیام علاقه‌ دارند. زمانی‌ كه به اصفهان بروید، در كنار رودخانه، صدای مردم را می شنوید كه اشعار‌ بسیار قدیمی‌ را می خوانند. این احساس بسیار زیبایی است.