چگونه تلاشهای دانشمندان ماناشناخته می ماند

پروفسور دیوید بالتیمور برنده نوبل پزشکی که در 37 سالگی موفق به دریافت این جایزه شد، اخیرا درگفت وگوبا یک مجله علمی دانشمندان را تلاش برای عمومی سازی علم دانست. وی گفت دانشمندان وظایف رهبری علمی جهان را به عهده می گیرند و باید باحضور در مجامع محافل و سحنرانی ها مسایل پیچیده علمی را به زبان ساده برای مردم توصیف کنند.

این بیان برنده نوبل پزشکی ناظر بروافعیتی استوار و منطقی در نحوه عمل حکومتهادر سایه توجه به جایگاه مردم وپاسخگویی حکومتگران برجامعه است.هزینه های پ‍‍‍‍‍‍ژوهش به ویژه پژو هشهای بنیادی بسیار سنگین است و چون نتایج فوری وملموسی به بار نمی آورد ، عموما توسط دولتها تامین می شوند وپشتوانه دولتها هم مردمند . دولتها از محل بودجه های ملی ، اعتبارات کلانی را خرج پژوهشهایی می کند که مردم عادی حتی قادر به تکرا رعناوین این پژوهشها نیستند اما اجرای آنها حتی اگر به نتایج فوری نرسد و یا در مراحلی شکست بخورد در بلند مدت به نفع جامعه است ودستاوردهای علمی آنهابه شکوفایی واقتدار ملی منجر میشود. پس راضی کردن جامعه برای تامین چنین بودجه های کلان پژوهشی از محل اعتبارات ملی ومالیاتها نه برای کوتاه مدت بلکه گاهی برای چند دهه طولانی ، امری ظریف و در عین حال دشوار است وبه تلاش مستمر نیاز دارد.

در کشور ما در برنامه چشم انداز 02 ساله پیش بینی شده ایران از لحاظ جایگاه علمی رتبه اول خاورمیانه را کسب کند . برای تحقق این هدف که به درستی تعریف وسیاستگزار ی شده دولت بودجه های کلانی تخصیص داده است ودانشمندان جوان ایرانی با استفاده از شرایط مطلوب فراهم شده به دستاوردهای بلندی نایل آمده اند، از ابداع روشهای جدیدد درمانی برای بیماران صعب العلاج تاکشف وساخت داروهای جدید ، تسخیر فضا و ارسال ماهواره های تحقیقاتی به مدار زمین و... که هرکدام در جای خود قابل تحسین است . دانشمندان ما اکنون دستاوردهای خود را قبل از همه در قالب مقالات علمی به مجلات تخصصی خارجی ارایه می کنند تا در رتبه بندی های جهانی جایگاه خود و کشور رارتقا دهند اما در این میان افکار عمومی عامه مردم یعنی کسانی که ولی نعمتان همان جامعه علمی کشور محسوب می شوندودستاوردهای کشور حاصل صبرو بردباری همانها ،تحمل دشواریها ، نخوردنها ، نپوشیدنها ومحرومیت های آنهاست چه سهمی دارند؟

دانشمندان جوان ما دستاوردهای خود را به جهانیان وجامعه علمی عرضه می کنند اما چرا کسی این نیاز را احساس نمی کند به صبوریهای 07 میلیون ایرانی و ایثار و ازخود گذشتگی آنان احترام بگذارد برای ایشان مسیر علمی کشور را روشن کند وبه انها بگوید همراهی های امروز آنان با جامعه علمی چه عظمت واقتدار ی را در آینده برای فرزندان آنان رقم می زند؟

در حال حاضر سیاستهای ما با فقدان راهبرد موثر و کارآمد در جهت اطلاع رسانی به جامعه ،عمومی سازی علم وبیان دستاوردهای علمی به زبان مردم روبه رو است. مقایسه روش مابا کشورهایی چون هند که اخیرا انسان به کره ماه اعزام کرده می تواند آموزنده باشد. در هند فعالیتهای سازما ن فضایی گام به گام به عموم اعلام می شود.

شکست هر آزمایش یا فعالیتی به همرا ه دلایل روشن وواضح آن به اطلاع مردمی رسد. با این روش مردم در جریان دشواریهای کار دانشمندا ن شان قرارمی گیرند . اما در کشور ما هرگز در باره شکست های یک فعالیت علمی بحث نمی شود وطبیعتا دلایل آن هم توضیح داده نمی شود .شکست در فعالیتها ی علمی ضعف تلقی شده طوری وانمود می شود که همه فعالیت های پژوهشی در هر مرحله به پیروزی منجر شده و شکست اساسا برای ما معنی ندارد در حالی که ریس سازمان فضایی هند در مصاحبه خود مرحله به مرحله از فعالیتها وشکست ها وپیروزیها می گوید و درگام آخر پیروزی نهایی را که اعزام انسان به ماه است تشریح مِی کند .چنین روشی برای مردم قابل فهم،هضم وپذیرش است اما در پرتاب ماهواره امید ما چگونه عمل کردیم؟ ناگهان یک شب همه از تلویزیون دیدند امید متولد شد وبه فضا رفت !! خبر به قدری غیر منظره وناگهانی بود که باورش برای خیلی ها دشوار بود. با این که به طور قطع ویقین چنین کار زاری علمی ، یک شبه به نتیجه نرسیده اما رسانه های گروهی ، خبر نگاران ، نشریات علمی وعمومی از تلاش دانشمندان جوان ما مرارتها وتلاشهای آنان ماهها بلکه سالها بی خبرماندند تا آخرین مرحله کار یعنی پرتاب ماهواره به فضا. متاسفانه هنوز هم افکار عمومی از اهمیت وعظمت این دستاوردها به درستی مطلع نشده اند چون موضوع به زبان ساد ه برای آنان توضیح داده نشده است... این روش پنهان کاری ،ظلم بزرگی به فرزندان این آب وخاک است.

در جمع بندی باید به این نکته تاکید کرد همان گونه که پروفسور بالتیمورمی گوید دانشمندان ماهم باید موظف شوند در عمومی سازی علم بکوشند. یک پیشنهاد این است مشابه همان مقالاتی که درباره کشفیات خود به شکل تخصصی برای چاپ به مجلات تخصصی داخلی وخارجی ارسال می کنند یکنسخه از عمومی شده همان مقاله را در اختیار مجلات علمی عمومی بگذارند تا عامه مردم هم از آنچه در جامعه علمی کشور می گذرد ،مطلع شوند . این یک موضوع تفننی نیست ، بلکه وظیفه ای جدی است که باید دانشمندان ما تا زمانی که این امر ملکه ذهن انان شود، از سوی سیاست گذاران موظف به انجام آن شوند.