مردم شــناسي قــم
شهر مقدس قم ازجمله شهرهایی است که از گذشته تا آینده در اخبار غیبی ائمه از آن یاد شده؛ و تنها شهری است که حرم اهلالبیت خوانده شده است. جاییکه اهلالبیت کاملا محرم میشوند و انسانها نیز محرم آنان هستند.
شهر مقدس قم ازجمله شهرهایی است که از گذشته تا آینده در اخبار غیبی ائمه
از آن یاد شده؛ و تنها شهری است که حرم اهلالبیت خوانده شده است. جاییکه
اهلالبیت کاملا محرم میشوند و انسانها نیز محرم آنان هستند. یعنی
بهاندازهای نزدیک میشوند که محرم در میآیند. یکی از جاهایی که
انسانها کاملا به خدا نزدیک میشوند، خانه خداست. پس کسانی هم که وارد قم
میشوند، وارد نزدیکترین شهر به اهلالبیت شدهاند. در واقع اهلالبیت
برای همیشه در قم تجلی خواهند کرد. خصوصا در آخرالزمان که وجب به وجب قم با
طلا خرید و فروش میشود. (یعنی رشد اقتصادیاش بسیار بالا میرود) رشد
پیدا خواهد کرد و به یک شهر بالنده جهانی تبدیل خواهد شد. این نشان میدهد
که قم در آینده بهعنوان یک تقدیر الهی رقم زده شده است و ما هم که معتقدیم
تقدیر الهی عوض نمیشود. قضا به اکثر دعا عوض میشود، اما تقدیر عوض
نمیشود. چون خود خدا آن قدر را رقم میزند، همانند مرگ. اگر مرگ در شب قدر
با علم الهی در تقدیر کسی رقم خورده باشد، عوض نمیشود. اما قضا که با حکم
الهی است با اکثر دعا عوض میشود. پس تقدیر قم هرگز عوض نخواهد شد. و قم
در آینده بهعنوان حرم اهلالبیت مرجع شیعه در سراسر جهان خواهد بود. یعنی
کل جهان شیعه به قم وصل میشوند، بلکه برادران اهل سنت نیز اگر بخواهند با
شیعه ارتباط برقرار کنند باید در قم باشد. طبق احادیث، حرکتهای آخرالزمان
نیز از قم آغاز خواهد شد. معارف اهلبیت از قم به سراسر جهان گسترش یافته و
ارجاع از جهان نیز به قم خواهد بود. این است که قم باید خود را برای
فرآیند جهانی شدن تشیع آماده کند. حال آیا ساختار شهری قم برای این مسئله
کفایت میکند؟
ساختار شهری قم بهشدت غیرطبیعی است. خصوصا محلههای قدیمی و سنتی بیشترین مشکلات ساختاری را داشته و اصلا بعد شهری ندارند. بهترین راه برای محلههای تو در تو و گسترده و بیارتباط با خیابان چون محله چهار مردان و محله آذر و اطرافشان، شهرسازی جدید است. خصوصا در میدان میر، که - هنوز نتوانستهاند شکلی به آن بدهند - خانه و محراب حضرت معصومه (سلاما... علیها) در آن است. اگر درست کار میشد - بهطوریکه این خانه و محراب در یک خیابان مستقیم به حرم وصل میشد - مردم میتوانستند بهراحتی و مستقیما از خانه به حرم حضرت مشرف شوند. جالب است که خیابانبندی خود حرم نیز فاجعه است و هنوز هیچ فکر اساسی درباره آن نشده است. فقط از حرم تا مسجد جمکران را درست میکنند. اما خیابانهایی که از اطراف به حرم منتهی میشوند، بهشدت دچار مشکلات ترافیکی هستند و بسیاری از آثار قدیمی مرتبط با اهلبیت مانند امامزادهها، هیچکدام محوطهسازی و محیطپروری ندارد. این است که ساختار محلههای قدیمی مثل محله آذر که امامزادههای بسیاری آنجا هستند، متأسفانه در بنبستها و در بدترین شرایط گیر افتادهاند. مسجد جامع قم بهعنوان یکی از قدیمیترین مساجد با قدمت حدود 800 سال، سالهاست که در بنبست باقی مانده و تاکنون هیچکاری صورت نگرفته تا این مسجد سابقهدار شیعیان در انظار مردم قرار گیرد. اگر قرار است قم از نظر ساختار شهری و شهرسازی یک شهر جهانی شود، هنوز بسیار عقبمانده باقی مانده است و حتی قابل مقایسه با یزد هم نیست. خصوصا با این معماریهای عجیب و غریب غربی که مدتی است در آنجا باب شده. روبهروی حرم در ضلع شرقی پارکینگ که اول خیابان حرم تا مسجد جمکران است، ساختمانی بهشدت غربی بهعنوان فروشگاه مرکزی ساختهاند که اصلا اسلامی نیست. آیا این قم اسلامی میخواهد مرجع شیعه باشد، با این ساختمانهای غربی و غیرکویری و غیر قابل تطبیق با آب و هوای ایران؟ چطور اجازه ساختن چنین ساختمانی روبهروی حرم داده شده است؟ در اطراف حرم آپارتمانهای بلند ساخته میشود و چند سال بعد دیگر گنبد حضرت معصومه (سلاما... علیها) را نمیبینیم. حرم پایین میرود و این برخلاف شهرسازی قمی است. اطراف حرم هنوز ساختوساز است و فکر سالهای بعد نیستند. قاعدتا باید تا چهارراه بازار و از آن طرف هم تا مدرسه حجتیه خالی شود؛ اما متأسفانه ساخت و ساز وجود دارد. اینها باید خالی شود؛ چراکه برای چند سال آینده، با استقبالی که از حرم خواهد شد، محوطهسازی حرم مشکل میشود. همه اینها غیر از آنچه حوزوی است، باید تخلیه و سنگ فرش و میادین بزرگ تعبیه شود. مانند شهرهای بزرگی چون رم و واتیکان - و آثار اسلامی چون کتابخانه آیتالله مرعشی به زیبایی در وسط قرار گیرد. زیباترین میدانهای بزرگ با مساحت کیلومتری نزدیک حرم حضرت بنا شود که تقریبا برسد به خیابان آذر و از آنطرف هم به خیابان حجتیه. بهگونهای شود که حرم حضرت معصومه (سلاما... علیها) یک فضای بزرگ میدانی شود که افراد از مسافتی دور که بهسمت حرم در حرکتند، در فردیت و حال معنوی خود فرو رفته تا به حرم برسند. یکسری فضای باز برای توریستی که به هتل نمیرود، باشد تا از فضای سبز و بهداشت آن استفاده کند. الان متأسفانه در حرم امام رضا (علیهالسلام) نیز شبیه این اتفاق در حال وقوع است. صحنهای حضرت بسیار بزرگ شدند، اما ساختمانهای بلند بلافاصله از پشت دیوار صحن ساخته شده است. این باعث میشود در اطراف حرم فضایی بسیار تنگ و زشتیآفرین و فسادبرانگیز ایجاد شود. آن زمان که آستان قدس زمینهای اطراف را میخرید، باید میدانهای اطراف را تخلیه میکرد و اگر میدانها بزرگ میشد، چقدر فضاهای زیبایی بهوجود میآمد؟ با این وضع شهرسازی در قم، فردا قم بدتر از مشهد خواهد شد. بدترین محلهها در اطراف حرم حضرت معصومه (سلاما... علیها) واقع شدهاند. بهدلیل تراکم و عدم امکانات بهداشتی و فضاهای تنگ و تاریکی که موجب ایجاد مسائل غیراخلاقی نیز میشود، هم در قم و هم در مشهد باید منتظر مشکلات فراوان باشیم. این باعث افزایش زشتی شهر و کم شدن زیبایی حرم است. در مشهد اگر چهار خیابان منتهی به حرم را تخلیه و همه را عریض میکردند، بسیاری از مشکلات ترافیکی اطراف حرم برطرف میشد. اصلا وضع شهر عوض میشد. اما امروز با نزدیک شدن ساختمانها به حرم، مجبورند چارهای اساسی برای این معظل بیندیشند.
اما من میگویم قم بدتر است. چون قم هیچ زیرساخت شهری نداشته است و تا چند سال پیش از این مثل دهات بود. اگر حرم تا میدانهای اطراف- مثلا تا چهارمردان و سر 45 متری - گسترش مییافت و از آنجا به بعد خانهها بنا میشد، امروز مردم قم بهویژه قشر متوسط برای فرار از تراکم، مجبور نمیشدند به بیابانهای اطراف فرار کنند. شهرکسازیهای اطراف قم بهنوعی فرار از فرهنگ قمی است. شهرک پردیسان با فاصله چند کیلومتری از حرم با حداقل امکانات فرهنگی و مذهبی نظیر مسجد و حسینیه تا چه اندازه با فضای معنوی قم ارتباط دارد؟ آیا زیرساختهای این شهرکهای جدید روزی ضد فرهنگ قم نخواهد شد؟ همانند آنچه در خیابان سجاد اطراف پارک ملت در وکیلآباد مشهد اتفاق افتاده است؟ بهدلیل توسعه غرب و شمالغربی، فرهنگی ضد امام رضا ایجاد شده است. قم نیز از سمت جنوب و جنوب غربی در حال توسعه است. و این آیا آینده قم خواهد بود؟ بدون هیچ فرهنگ و زیرساخت قمی؟ این باعث دامن زدن به فساد و بسیاری مسائل فرهنگی و اجتماعی و سیاسی و امنیتی خواهد شد؛ قم دچار هزاران مشکل خواهد شد چه در اطراف حرم و چه دورتر از آن. آنوقت باید خرجهای عظیمی کرد تا وضع حداقل کمی اصلاح شود، نه اینکه ریشهکن شود.
همه اینها یک شهرسازی بیقاعده و غیرعلمی و بدون فکر را نشان میدهد که آثارش از هماکنون پدیدار شده است و در بلندمدت بسیار بیشتر خواهد شد. این اوضاع بر حوزه علمیه و وضع جهانی قم نیز تأثیر خواهد گذاشت و این بهنفع هیچکس نیست
ساختار شهری قم بهشدت غیرطبیعی است. خصوصا محلههای قدیمی و سنتی بیشترین مشکلات ساختاری را داشته و اصلا بعد شهری ندارند. بهترین راه برای محلههای تو در تو و گسترده و بیارتباط با خیابان چون محله چهار مردان و محله آذر و اطرافشان، شهرسازی جدید است. خصوصا در میدان میر، که - هنوز نتوانستهاند شکلی به آن بدهند - خانه و محراب حضرت معصومه (سلاما... علیها) در آن است. اگر درست کار میشد - بهطوریکه این خانه و محراب در یک خیابان مستقیم به حرم وصل میشد - مردم میتوانستند بهراحتی و مستقیما از خانه به حرم حضرت مشرف شوند. جالب است که خیابانبندی خود حرم نیز فاجعه است و هنوز هیچ فکر اساسی درباره آن نشده است. فقط از حرم تا مسجد جمکران را درست میکنند. اما خیابانهایی که از اطراف به حرم منتهی میشوند، بهشدت دچار مشکلات ترافیکی هستند و بسیاری از آثار قدیمی مرتبط با اهلبیت مانند امامزادهها، هیچکدام محوطهسازی و محیطپروری ندارد. این است که ساختار محلههای قدیمی مثل محله آذر که امامزادههای بسیاری آنجا هستند، متأسفانه در بنبستها و در بدترین شرایط گیر افتادهاند. مسجد جامع قم بهعنوان یکی از قدیمیترین مساجد با قدمت حدود 800 سال، سالهاست که در بنبست باقی مانده و تاکنون هیچکاری صورت نگرفته تا این مسجد سابقهدار شیعیان در انظار مردم قرار گیرد. اگر قرار است قم از نظر ساختار شهری و شهرسازی یک شهر جهانی شود، هنوز بسیار عقبمانده باقی مانده است و حتی قابل مقایسه با یزد هم نیست. خصوصا با این معماریهای عجیب و غریب غربی که مدتی است در آنجا باب شده. روبهروی حرم در ضلع شرقی پارکینگ که اول خیابان حرم تا مسجد جمکران است، ساختمانی بهشدت غربی بهعنوان فروشگاه مرکزی ساختهاند که اصلا اسلامی نیست. آیا این قم اسلامی میخواهد مرجع شیعه باشد، با این ساختمانهای غربی و غیرکویری و غیر قابل تطبیق با آب و هوای ایران؟ چطور اجازه ساختن چنین ساختمانی روبهروی حرم داده شده است؟ در اطراف حرم آپارتمانهای بلند ساخته میشود و چند سال بعد دیگر گنبد حضرت معصومه (سلاما... علیها) را نمیبینیم. حرم پایین میرود و این برخلاف شهرسازی قمی است. اطراف حرم هنوز ساختوساز است و فکر سالهای بعد نیستند. قاعدتا باید تا چهارراه بازار و از آن طرف هم تا مدرسه حجتیه خالی شود؛ اما متأسفانه ساخت و ساز وجود دارد. اینها باید خالی شود؛ چراکه برای چند سال آینده، با استقبالی که از حرم خواهد شد، محوطهسازی حرم مشکل میشود. همه اینها غیر از آنچه حوزوی است، باید تخلیه و سنگ فرش و میادین بزرگ تعبیه شود. مانند شهرهای بزرگی چون رم و واتیکان - و آثار اسلامی چون کتابخانه آیتالله مرعشی به زیبایی در وسط قرار گیرد. زیباترین میدانهای بزرگ با مساحت کیلومتری نزدیک حرم حضرت بنا شود که تقریبا برسد به خیابان آذر و از آنطرف هم به خیابان حجتیه. بهگونهای شود که حرم حضرت معصومه (سلاما... علیها) یک فضای بزرگ میدانی شود که افراد از مسافتی دور که بهسمت حرم در حرکتند، در فردیت و حال معنوی خود فرو رفته تا به حرم برسند. یکسری فضای باز برای توریستی که به هتل نمیرود، باشد تا از فضای سبز و بهداشت آن استفاده کند. الان متأسفانه در حرم امام رضا (علیهالسلام) نیز شبیه این اتفاق در حال وقوع است. صحنهای حضرت بسیار بزرگ شدند، اما ساختمانهای بلند بلافاصله از پشت دیوار صحن ساخته شده است. این باعث میشود در اطراف حرم فضایی بسیار تنگ و زشتیآفرین و فسادبرانگیز ایجاد شود. آن زمان که آستان قدس زمینهای اطراف را میخرید، باید میدانهای اطراف را تخلیه میکرد و اگر میدانها بزرگ میشد، چقدر فضاهای زیبایی بهوجود میآمد؟ با این وضع شهرسازی در قم، فردا قم بدتر از مشهد خواهد شد. بدترین محلهها در اطراف حرم حضرت معصومه (سلاما... علیها) واقع شدهاند. بهدلیل تراکم و عدم امکانات بهداشتی و فضاهای تنگ و تاریکی که موجب ایجاد مسائل غیراخلاقی نیز میشود، هم در قم و هم در مشهد باید منتظر مشکلات فراوان باشیم. این باعث افزایش زشتی شهر و کم شدن زیبایی حرم است. در مشهد اگر چهار خیابان منتهی به حرم را تخلیه و همه را عریض میکردند، بسیاری از مشکلات ترافیکی اطراف حرم برطرف میشد. اصلا وضع شهر عوض میشد. اما امروز با نزدیک شدن ساختمانها به حرم، مجبورند چارهای اساسی برای این معظل بیندیشند.
اما من میگویم قم بدتر است. چون قم هیچ زیرساخت شهری نداشته است و تا چند سال پیش از این مثل دهات بود. اگر حرم تا میدانهای اطراف- مثلا تا چهارمردان و سر 45 متری - گسترش مییافت و از آنجا به بعد خانهها بنا میشد، امروز مردم قم بهویژه قشر متوسط برای فرار از تراکم، مجبور نمیشدند به بیابانهای اطراف فرار کنند. شهرکسازیهای اطراف قم بهنوعی فرار از فرهنگ قمی است. شهرک پردیسان با فاصله چند کیلومتری از حرم با حداقل امکانات فرهنگی و مذهبی نظیر مسجد و حسینیه تا چه اندازه با فضای معنوی قم ارتباط دارد؟ آیا زیرساختهای این شهرکهای جدید روزی ضد فرهنگ قم نخواهد شد؟ همانند آنچه در خیابان سجاد اطراف پارک ملت در وکیلآباد مشهد اتفاق افتاده است؟ بهدلیل توسعه غرب و شمالغربی، فرهنگی ضد امام رضا ایجاد شده است. قم نیز از سمت جنوب و جنوب غربی در حال توسعه است. و این آیا آینده قم خواهد بود؟ بدون هیچ فرهنگ و زیرساخت قمی؟ این باعث دامن زدن به فساد و بسیاری مسائل فرهنگی و اجتماعی و سیاسی و امنیتی خواهد شد؛ قم دچار هزاران مشکل خواهد شد چه در اطراف حرم و چه دورتر از آن. آنوقت باید خرجهای عظیمی کرد تا وضع حداقل کمی اصلاح شود، نه اینکه ریشهکن شود.
همه اینها یک شهرسازی بیقاعده و غیرعلمی و بدون فکر را نشان میدهد که آثارش از هماکنون پدیدار شده است و در بلندمدت بسیار بیشتر خواهد شد. این اوضاع بر حوزه علمیه و وضع جهانی قم نیز تأثیر خواهد گذاشت و این بهنفع هیچکس نیست
دكتر ابراهيم فياض/ نشريه پنجره
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
