واگویه‌های رضا ایرانمنش در گفت‌وگو با «جوان»

متولد  1346 در شهرستان جیرفت، اواخر سال 1360 وارد جبهه‌ها شد و با عملیات مرصاد به ظاهر از جبهه‌ها خداحافظی كرد، پس از كسب دیپلم در شهرستان جیرفت برای ادامه تحصیل راهی تهران شد. كارشناسی بازیگری را از دانشگاه تهران و كارشناسی ارشد را از دانشگاه تربیت مدرس دریافت نمود. چهار سال حضور در دفاع مقدس، عطش او را سیراب نكرد و درعرصه سینما و تلویزیون به نقش آفرینی پرداخت تاكنون در بیش از 60 فیلم تلویزیونی و سینمایی به ایفای نقش پرداخته است. در چند سال اخیر به دلیل وضعیت جسمانی‌اش به نگارش فیلمنامه و كارگردانی روی آورده است. او در دوران جبهه و جنگ، در مناطق علمیاتی‌‌ای چون مجنون، كربلای 5 و بازپس‌گیری فاو شیمیایی شد. چهار گلوله و 30 تركش ریز و درشت، یادگار او از آن دوران پرافتخار است.
«رضا ایرانمنش» از بازیگران و كارگردانان متعهد و محبوب كشور است كه عاشقانه جنگید و صادقانه پای اصول و عقایدش ایستاد. او دلش برای لحظه، لحظه‌های جبهه می‌تپد. حرف‌هایش كه كمی رنگ درد دل داشت، ما را به آن دوران برد.

---

وضعیت سینمای دفاع مقدس را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
انقلاب که به پیروزی رسید، باعث سرنگونی حکومت ستمشاهی با 2500 سال قدمت شد. ایران شد یک کشور انقلابی. جوانان زیادی رفتند تا این دگرگونی و پیروزی به دست آمد. بعد از آن هم، همه موظف شدند از خون شهدا که باعث به ثمر نشستن انقلاب شد، دفاع نمایند. جنگ که تحمیل شد، نیروهای مردمی، بسیج، سپاه و ارتش همه دست به دست هم دادند و اجازه به یغما رفتن یک وجب از خاکمان را هم به دشمن ندادند. اهمیت به تصویر کشیدن این ارزش‌ها و توجه خاص به کسانی که در جنگ به شهادت رسیدند و وارثان و حافظان شهدای انقلاب، اینک وظیفه ماست ما مکلفیم تا از خون شهدا حفاظت نماییم و این همه ایثار و شهامت را به نسل‌های بعدی انتقال بدهیم، ما باید از یادگاران جنگ که چند سال بعد حضور ندارند، دفاع کنیم و برای انتقال و ثبت و ضبط ارزش‌های دفاع مقدس فرهنگ‌سازی کنیم؛ آن هم در برابر جهانی که دست به دست داده‌اند تا آن سال‌ها را بکوبند و زیر سؤال ببرند. باید با دستی پر به آنها پاسخ بدهیم. تنها و بهترین جایی که می‌توان فرهنگ ایثار و شهامت را انتقال داد و رسانه‌ای کرد، سینما و تلویزیون و تئاتر است و این غیر از کتب و مجلات و جمع‌آوری خاطرات یادگاران هشت سال دفاع مقدس است. ما بهترین وسیله ابزاری را برای به تصویر کشیدن این ارزش‌ها در دست داریم.

حضور شما در دوران دفاع مقدس تا چه اندازه در اجرای نقش‌ها و کارهای هنری‌تان تأثیرگذار بوده است؟
بخشی از آن به حس شخصی‌ام بازمی‌گردد و یادآوری گذشته و بازگشتی به آن دوران است. بخشی دیگر دفاع مقدس و موضوعات مربوط به آن در سینما و تلویزیون است. زمانی که صحنه برای فیلمبرداری، بازسازی می‌شود، از آنجا که آن را از نزدیک لمس کرده‌ایم، با آن آشناییم در نتیجه کار خیلی بهتر در می‌آید. از اغراق پرهیز می‌شود و کسی نمی‌تواند بگوید، سناریویی بازی کرده، چون علاوه بر سناریو، آنچه را که اتفاق افتاده کامل تجربه کرده‌ایم و این در اجرای نقش بازیگر بسیار مؤثر است یا در بحث کارگردانی فیلم‌های دفاع مقدس،‌کارگردانی که در جبهه‌ها حضور داشته و جنگ را از نزدیک لمس کرده، می‌‌تواند بهتر کار را انجام دهد و با تمام حس و حالی که جنگ را به عینه دیده، قابش را می‌بندد. این کارگردان پا را فراتر می‌گذارد و کمی و کاستی در کارش دیده نمی‌شود.

سینمای ما تا چه میزان به دفاع مقدس مدیون است؟
ما از یک اقیانوس رشادت و شهامت، تنها یک ظرف برداشته و آن را به مرحله نمایش و عمل در آوردیم،‌خیلی از ارزش‌های دفاع مقدس و مجاهدات بچه‌ها در جنگ هنوز در قاب هیچ دوربینی جای نگرفته است و به تصویر کشیده نشده. به عنوان نمونه، رزمنده‌های ما که در حال تحصیل بودند، هم در میدان مبارزه و هم در میدان علم حضور داشتند. حتی تا مرحله پزشکی هم پیش رفتند. یا با توجه به علاقه زندگی و ازدواج، جوانان رزمنده، تشکیل خانواده هم می‌دادند اینها امید به زندگی داشتند، آنطور نبود که امید به بازگشت در بچه‌ها وجود نداشته باشد؛ اینها به تصویر کشیده نشده و رزمنده را فردی نشان داده‌اند که از همه جا بریده و به جبهه و جنگ پناه آورده است. ما تنها قطره‌ای از دریا را نشان داده‌ایم باید خیلی در این عرصه تلاش کنیم. سینمای دفاع مقدس، مهجور مانده است،‌سینمای طنز ما، لوده شده و بحث‌های طلاق که فقط جنبه بدآموزی دارد مطرح است.
این باید حل شود. از هر ژانر هنری باید در سینما وجود داشته باشد که به آن رسیدگی و از آنها پشتیبانی شود.
خوشبختانه امسال حرکت‌هایی صورت گرفت که باعث زنده کردن سینمای دفاع مقدس می‌شود.

برخی معتقدند،‌سوژه برای سینمای دفاع مقدس تمام شده؛ نظر شما در این مورد چیست؟
من با این حرف،‌کاملاً مخالفم. اگر 100 سوژه دفاع مقدس داشته باشیم، یک هزارم از آن را نتوانستیم نشان بدهیم و هنوز مطالب و موارد ناگفته زیادی باقیمانده است. جنگ امریکا و ویتنام را که ببینید،‌هنوز درباره‌اش فیلم می‌سازند. کسانی که می‌گویند، سوژه برای سینمای دفاع مقدس تمام شده، برای فرار از ساخت و تولید اینگونه فیلم‌ها و راحتی کارشان اینطور می‌گویند.

به دوران هشت سال دفاع مقدس افتخار می‌کنید؟
صد در صد! ما جنگ طلب نبودیم، جنگ به کشور ما تحمیل شد و ما هم دفاع کردیم. ما صلح طلب هستیم؛ این صلح طلبی ایران در بین کشور‌های دنیا، زبانزد است. اگر در فیلم‌ها و برخوردها با یکدیگر دقت کنید کاملاً متوجه می‌شوید. ما آنچه که عرف بود و شرع به ما حکم کرد،‌رعایت کردیم، مثلاً در برخورد با اسرا و آنچه که آنها ادعا می‌کردند به عنوان حقوق بشر رعایت نمی‌شد، ما کاملاً رعایت می‌کردیم. یا در جبهه در آن حال و هوای مبارزه، اسیران که تشنه می‌شدند، بچه‌ها از قمقمه‌ها و جیره آب خودشان، به آنها می‌دادند ما به هشت سال دفاع مقدس افتخار می‌کنیم و از این باب نگاه می‌کنیم که از اقتدار و ارزش‌های کشورمان دفاع کرده‌ایم. ما به دشمنان‌مان ضرب شستی نشان دادیم که تا دنیا، دنیاست به خودشان اجازه نمی‌دهند به ایران نگاه چپ بیندازند.
جنگ را هیچکس دوست ندارد؛ مگر دولت‌های ظالمی چون امریکا و اسرائیل. امریکا در اموری که هیچ ارتباطی به او ندارد، مداخله می‌کند،‌درعراق، افغانستان،‌پاکستان؛ با ورودش به این کشورها باعث ایجاد تشنج و ناراحتی و کشتار شده است. ما در دوران دفاع مقدس از شرف و تمامیت ارضی کشور دفاع کردیم. برای حفظ نقطه به نقطه خاک ایران زحمت کشیده شده است و ما اجازه دست درازی به هیچ متجاوزی نمی‌دهیم. ما به هشت سالی افتخار می‌کنیم که با دست خالی در برابر دشمنی تا دندان مسلح که از کشورهای استعمارگر دیگر تغذیه می‌شد، ایستادیم و مقاومت کردیم و یک وجب از خاک کشور را به دشمن ندادیم.

از شیمیایی و دردهایتان بگویید، اجازه کار به شما می‌دهد؟
دردهایم را با هیچ چیز در دنیا عوض نمی‌‌کنم. این دردها برایم ارزش هستند و مورد افتخار، دوستشان دارم. من در جبهه خاک پای رزمندگان بودم و هستم. در مورد فعالیت باید بگویم، به دلایلی کم کار شده‌ام، ولی اخیراً با حمایت آقای دکتر حسینی، وزیر محترم فرهنگ و ارشاد و آقای شمقدری یک کار ارزشی دفاع مقدسی دارم که اگر خدا بخواهد، کلید می‌خورد.

حرف آخر؟
زمان را نباید از دست داد، بعضی کارها را کسانی دیگر می‌توانند به جای دیگران انجام دهند اما دفاع مقدس اینطور نیست. کسی نمی‌تواند جای رزمندگان، ایثارگران و جانبازان را بگیرد و حرف بزند. تا بچه‌های رزمنده این گنجینه‌‌های ارزشمند، زنده هستند، می‌شود کاری کرد و آینده‌ای در حد عالی انتظار داشت. اما اگر تأمل نکنیم و با برنامه پیش نرویم در آینده افسوس خواهیم خورد؛ به خاطر اینکه توان انتقال این ارزش‌ها را به نسل آینده داشتیم ولی کاری نکردیم، باید فردای قیامت پاسخگوی آنها باشیم. امیدوارم با تلاش‌های دست اندرکاران در محضر شهدا و امام شهدا سرافکنده نشویم.