خبر و خبرنگاری در دهکده جهانی

مک لوهان معتقد بود که رسانه های جدید باعث بوجود آمدن پدیده جهش اطلاعات خواهند شد و می گفت: " اطلاعاتی که انسانها نیاز خواهند داشت، از چهار گوشه جهان و با سرعت فراوان در اختیارشان قرار خواهد گرفت. جهان بزرگ، روز به روز کوچکتر می شود و انسانها چه بخواهند وچه نخواهند، گویی در یک قبیله جهانی یا یک دهکده جهانی زندگی می کنند. چنین وضعیتی را امکانات الکترو نیک فراهم خواهد کرد.

به اعتقاد او با وجود رسانه ها با برد زیاد، خبر هر واقعه ای هر چند کوچک به سرعت در جهان منتشر می شود. رسانه ها جهان را به اندازه ی یک دهکده (روستا) کوچک می کند، دهکده ای که در آن رفتار، هیچ گروهی از بقیه پنهان نیست.

خبرنگار کیست ؟

خبرنگار کسی است که با اتکا به ذوق و استعداد شخصی، پس از گذارنیدن دوره آموزش تخصصی وهمچنین با توجه به مسئولیت اجتماعی که این حرفه بر عهده او می گذارد، وظیفه کسب، تهیه، جمع آوری وتنظیم اخبار وانتقال آنها را از  طریق وسایل ارتباط جمعی (مطبوعات، رادیو، تلویزیون وخبرگزاری) به مخاطبان بر عهده دارد.

طبق اعلامیه سازمان یونسکو، خبرنگاران باید کوشش کنند تا اخباری که در اختیار عموم می گذارند صحیح ، دقیق و معتبر باشد ودر صحت اخباری که به دست می آورند، تحقیق و تعمق کنند.  خبرنگاران نباید حقیقتی را عمداً تحریف یا مخدوش کنند ونیز هیچ نوع مطلبی را نباید از نظر مردم مکتوم نگهدارند.

خبر چیست ؟

- خبر گزارشی از واقعیت هاست، ولی هر واقعیتی را نمی توان خبر نامید.

- خبر پیامی است که احتمال صدق و کذب در آن وجود دارد.

- خبر الزاماً گزارش رویدادهای جاری (تازه ها) نیست، ممکن است واقعه ای که سالها قبل رخ داده، با نمایان شدن اطلاعات تازه ارزش خبری پیدا کند. ( اخبار مربوط به اکتشافات باستان شناسی، عملیات جاسوسی و...)

- خبر، رویدادی است که قرار است اتفاق بیافتد اما هنوز رخ نداده است.( خبر مربوط به مسافرت ها، ملاقات ها، کنفرانس ها و...)

- رویدادی که برای یک نفر یا گروهی ارزش خبری دارد، برای دیگری یا گروهی دیگر ممکن است بی اهمیت باشد.

با گذشت سالها تحقیق در زمینه خبر، هنوز سئوال "خبر چیست؟" وجود دارد، ظاهراً اشکال عمده، نداشتن یک تئوری جامع و مانع بوده است که بتواند اخبار را صرف نظر از موضوعهای مختلف سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و...در بر بگیرد.

کاملترین تعریف خبر

خبر، گزارش علمی از واقعیت ها است که یک یا چند ارزش خبری داشته باشد وتحت تاثیر عوامل درون سازمانی (خبرنگار، مدیر، سردبیر، سیاست های نشریه و...) و عوامل برون سازمانی (مردم و مخاطبان، صاحبان آگهیها، گروههای فشار و قوانین ومقررات مطبوعاتی) شکل گرفته باشد.

وجوه خبر

براي پي بردن به اهميت نقش خبرنگار در اطلاع رساني بايد به اهميت خبر در جامعه مدرن توجه نمود. سوال اصلي اين است كه آيا خبر در جامعه مدرن از اهميت و ارزش برخوردار شده است يا در جوامع قبلي هم داراي اهميت بوده است.

از مهمترين وجوهي كه در قرآن كريم به عنوان يك كتاب خواندني ذكر شد اين است كه ظهور انسان در عرص حيات را يك خبر تلقي مي نمايد و برپايي روز قيامت و حسابرسي به اعمال و كرده هاي انسان را نيز يك خبر بزرگ قلمداد مي كند. (عمّ يتسائلون، عن النّباء العظيم). حتي قرآن كريم برخي از پيشگويي هاي خبري را نيز ارائه مي دهد كه بعداً‌ عيناً واقع شده و صحت آن مبرهن شد. مانند (قد غلبت الرّوم في ادني الارض) . پس كتب الهي اساساً در پاره اي از آيات خود كار خبررساني و اطلاع رساني را انجام مي دهند.

نقش اصلي و متفاوت ارسال رسل در دوران مختلف زندگي انسان ها هم مربوط به همين مورد است كه اخبار صحيح و تحريف نشده را به انسان ها برسانند و بر اين اساس آنها را به سمت خداگونه شدن هدايت نمايند.

وجوهي كه خبرنگار بايد به آنها توجه داشته باشد به شرح زير است:

1- تامين خبر، يك خبر بخ اشكال مختلف قابل تهيه و تامين است. امروزه دستگاههاي عريض و طويل و رسانه هاي نوشتاري و ديداري و حتي مجازي زيادي با تعدا فراواني از افراد آموزش ديده يا مبتدي علاقمند يا بدون علاقه و براي امرار معاش به كار تهيه خبر مشغول هستند و از ابزارهاي مدرني هم براي آن استفاده مي كنند. در تامين خبر مسئله مهم دستيابي به اصل خبر است و نبايد به خبرهاي دسته دوم و چندم اكتفا كرد. به همين دليل به دليل اهميت دستيابي به اصل و اساس خبر گاه مخاطرات فراواني يك خبرنگار را تهديد مي كند كه در پاره اي از موارد يك خبرنگار جانش را هم براي تهيه يك خبر از دست مي دهد.

2- تنظيم خبر، گرچه تامين خبر مهم است و اساس كار مي باشد، اما تنظيم خبر اهميت به مراتب مهمتر دارد. يك خبر واحد در يك رسانه به شكلي تنظيم مي شود كه با رسانه هاي ديگر متفاوت است و تاثيرگذاري هركدام با ديگري داراي تفاوت هاي فاحشي است. از يك خبر واحد يك خبرنگار آن را جوري تنظيم مي كند كه هيچگونه هيجاني (مثبت يا منفي) را در جامعه ايجاد نمي كند ولي خبرنگار ديگر به گونه اي آن را تنظيم مي كند كه در ذهن جامعه سوالات متعددي را ايجاد كرده و موجب بروز موافقت ها و مخالفت هاي فراواني مي شود.

3- انتشار خبر، ابزار انتشار خبر گاه در دست خبرنگار نيست و از قدرت تصميم گيري او خارج است ولي معمولاً با توسعه تكنولوژي سايت هاي مجازي و تاثيري كه امروزه بر بازار اخبار گذاشته اند، خبرنگار علاقمند مي تواند شكل دلخواهي از آن رابراي خود انتخاب نموده و علاوه بر همكاري هاي معمول سايت اختصاصي خود را نيز داشته باشد.

4- ماندگاري خبر، از آنجا كه تعداد خبر انتشار يافته در رسانه ها فوق العاده زياد شده و خبرگزاري هاي زيادي در تامين خبر نقش آفريني مي كنند، لازم است براي دسترسي به اخبار توسط تعداد زيادتري از مردم، امكاناتي وجود داشته باشد تا ماندگاري آن را به جاي يك شبانه روز كه در صدا و سيما و روزنامه ها و يا برخي از سايت هاي خبري است به چند شبانه روز برساند. برخي از سايت ها اخبار داغ و مهم را به گونه اي قرار مي دهند كه چند روز در صحنه باقي مي ماند و پوشش خوبي از نظر امكان دريافت توسط مردم برايش فراهم مي شود.

از مسائل مربوط به تكنولوژي خبر و روزآمد كردن آنها كه بگذريم، نقش خبرنگار در تامين منابع موثق و دسترسي به خبر صحيح بسيا مهم است. لازمه اين امر آگاهي خبرنگار از ماهيت خبر و دارا بودن تخصص در آن زمينه خاص است. به همين دليل است كه خبرنگاران به خبرنگاران گروههاي مختلف طبقه بندي مي شوند تا مثلاً اخبار سياسي، فرهنگي، علمي، اجتماعي، باشتان شناسي، صنعتي، كشاورزي و ورزشي توسط عناصر خبره تري به صورت اختصاصي تر پيگيري شود. اين مسئله موجب دقت بيشتر و عميق تر اخبار شده و ميزان آگاهي بيشتري را براي جامعه و خواننده فراهم مي نمايد و بخصوص در تهيه گزارشات و متون خبري تحليلي غناي آن مشهود خواهد بود.

هدف از ورود به اين امر تجليل از خبرنگاران به عنوان كساني كه در شرايطي كارهاي بسيار مشكلي را پذيرا مي شوند و به دليل ماهيت برخي از اخبار گاه مورد غضب واقع مي شوند، مي باشد تا قدر آنها در جامعه به خوبي شناخته شده و ارزش وجودي آنها براي همگان عيان شود. در دنياي امروز وجود خبرنگار يكي از ضروريات تامين محتواي رسانه ها محسوب مي باشد. توصيه مي شود كه روز خبرنگار در شان اين قشر مهم برگزار شود و گروهها از آن به عنوان وسيله تبليغ خود و رسيدن به اهداف خاص گروهي و سياسي بهره برداري نكنند تا اين روز به عنوان يك ارزش باقي بماند.

سياسي كردن برگزاري اين روز مي تواند خسارت زا باشد و همه به دليل دسته بندي ها و تنش هاي رواني كه ايجاد مي شود دچار سرخوردگي و دلخوري و تنش و چالش بشوند. بيائيد به همديگر سفارش كنيم تا چگونه بتوانيم افكار مخالف خودمان را تحمل كنيم و براي اهداف و منافع خاص زير پاي همديگر را خالي نكرده و انگ اسلام گريزي و مخالفت با ولايت و امامت را به رقيب نثار نكنيم.

مولاي همه ما كه اصولگرايي را از آن آموخته ايم و مفتخر به پيروي از او هستيم يعني امير مومنان (ع) فرمود عليكم بالاقتصاد يعني بر شما باد ميانه روي كردن و در تعبير ديگري فرمودند، اليمين و الشمال مذله، طريق الوسطي هي الجاده، يعني چپ روي و راست روي (تندروي هاي جاهلانه براي كسب قدرت و فاصله گرفتن از مكتب الهي و دستورات ائمه هدي) پيمودن راه ذلالت و گمراهي است و تنها راه نجات ميانه روي و پرهيز از تندروي مي باشد. در جايي هم پيروي كردن از انسان هاي تندرو نهي شده و تعبير به مارق از آنها شده است كه مثل صاعقه عمل مي كنند و تر و خشك را با هم مي سوزانند. پس بيائيد براي همديگر آتش كينه و فتنه تهيه نگيريم و همه به ريسمان الهي كه ولايت فقيه است چنگ بزنيم و اين روز بزرگ را به خوبي گرامي بداريم. تا چه قبول افتد و چه در نظر آيد.

اقتباس از نوشته های دكتر غلامعلي رنجبر فرح‌آبادي