توصیه‌های دقیقه نودی برای ورود به ماه خدا

ساعتی به شروع میهمانی نمانده است. همین چند ساعت را فرصت داریم، همین یکی، دو روز را. میهمانی مفصل‌تر از این است که با لباس کثیف و نامرتبی که بر تن داریم، وارد شویم. باید سریع دوش بگیرم و لباسی نو دست و پا کنم. این‌طور نمی‌شود؛ جلوی بقیه زشت است. همین سالی یک‌بار ما را به چنین میهمانی‌ای دعوت می‌کنند.
تکتم نجفی‌منش


در آینه دوباره به خودم نگاه می‌کنم، نشانی از کسی که به میهمانی بزرگی دعوت شده است، ندارم. به راستی برای میهمانی خدا هم باید خود را به زحمت بیندازیم مانند میهمانی‌های بندگان؟ حجت‌الاسلام مرتضی ادیب یزدی درباره ورود به ماه رمضان به «وطن‌امروز»‌ می‌گوید: «قطعا و بی‌تردید ورود به ماه رمضان آداب ویژه و ارزنده‌ای دارد که نپرداختن به آن موجب غفلت می‌شود. ماه رمضان به تصریح قرآن و روایات افضل ماه‌هاست، بدیهی است که ورود به آن آمادگی‌های جدی‌تر و مفصل‌تری را می‌طلبد. در روایات آمده که خداوند متعال ماه رجب و شعبان را 2 مقدمه ورود به ماه شریف و عظیم رمضان‌المبارک قرار داده است. هر کدام از این ماه‌ها اعمال ویژه‌ای دارند که آدمی را برای ورود به ماه رمضان آماده می‌کند؛ آماده پرواز، عروج و وصول به حقیقت و چشیدن شهد شیرین عبادت.


روزهای آخر


این روزها احساس می‌کنم شبیه کسی هستم که یک سال تمام مشق‌هایش را ننوشته و درس نخوانده شب امتحان به فکر درس و مدرسه افتاده است. حجت‌الاسلام سیدمرتضی حسینی، ‌کارشناس مذهبی درباره شاگردانی مثل من چنین می‌گوید: «خداوند در این 2 ماه رجب و ماه شعبان با اوج عظمت و رحمت و سخاوتی که برگرفته از ذات اقدس الهی است ما را به بازگشت دعوت می‌کند. در دعای ماه رجب می‌خوانیم: ‌ای کسی که برای همه چیز به او امیدوارم و در برابر همه بدی‌ها نزد او ایمنی می‌جویم... در ماه شعبان که ماه پیغمبر است و ایشان واسطه فیض خدا و خلق خدا هستند، در صلوات شعبانیه می‌گوییم: خدایا! کمک کن واسطه‌ای بیابم و به شفاعت تو نائل شوم. وقتی این موارد را کنار هم می‌گذاریم به نظر می‌رسد اگر کسی حتی ساعتی هم به سوی خداوند بازگردد، می‌تواند مورد رحمت و مغفرت خداوند واقع شود. در این روزها و ساعت‌های باقی مانده این دعا می‌تواند راهگشا باشد؛ اللهم ان لم تکن غفرت لنا فیما مضی من شعبان فاغفرلنا فیما بقی منه؛ یعنی خداوندا! اگر در این روزهایی که از ماه شعبان گذشته است ما را نبخشیدی پس در آنچه از آن باقی مانده، ببخشای». او توصیه‌های دقیقه نودی هم به «وطن‌امروز»‌ دارد: «بهترین، نزدیک‌ترین، کامل‌ترین و سریع‌ترین راه‌ها برای پاک وارد شدن به ماه مبارک رمضان که ماه میهمانی خداست انگیزه و امیدواری در پیشگاه رحمت الهی است؛ امیدی که از سر کار و تلاش است».


توصیه‌های دقیقه نودی


مشکل اینجاست که برای ورود به میهمانی وقت اضافه‌ای تعیین نشده است. باید در همین یکی، دو روز دست به کار شویم. حجت‌الاسلام ادیب‌یزدی درباره کارهایی که این روزها و در این دقایق پایانی می‌شود انجام داد، چنین می‌گوید: «اگر می‌خواهیم روزه‌های مقبول و مبتنی بر اخلاص داشته باشیم که سپری باشد مقابل آتش، لازم است مقدمات آن را به درستی طی کرده باشیم یعنی اگر این کارها را در 2 ماه رجب و شعبان انجام ندادیم در این چند روز باقی مانده جبران کنیم؛ اگر دلی را شکسته‌ایم، دلجویی کنیم. اگر قطع صله رحم کرده‌ایم که بسیار گناه بزرگی است، جبران کنیم. اگر قهریم آشتی کنیم که خداوند عبادت قهرکنندگان را نمی‌پذیرد. اگر مالی از کسی ضایع کرده‌ایم قطعا جبران کنیم، در هر صورت به تهذیب نفس و تزکیه باطن خود بپردازیم تا به حدی برسیم که لایق ورود به ماه صیام شویم و در شمار میهمانان حضرت حق قرار گیریم».

این کارشناس مذهبی پاکسازی روح را مقدمه ورود به ماه رمضان دانسته و می‌گوید: «تنزیه شامل صله رحم، دفن کردن کینه و کنار گذاشتن زشتی‌هاست. اگر کبر و حسادت در وجودمان هست قطعا به مبارزه با آنها بپردازیم و بینی نفس و شیطان را به خاک اراده بمالیم و اجازه ندهیم شیطان به هر سمت و سویی که می‌خواهد ما را بکشاند. عبادت واقعی این است که انسان به مفاد عباد و ماهیت عبادت ایمان و اعتقاد داشته باشد. اگر انسان به آنها توجه نداشته باشد ممکن است به حسب عادت عملی را انجام دهد و عمل عادتی اثرگذار نیست و باید در این عبادات به کنه و ریشه و حقیقتش توجه شود».


زیبنده میهمانی بزرگان


یکی از موضوعاتی که درباره ماه مبارک رمضان درباره آن زیاد می‌شنویم و کم می‌دانیم میهمانی خداست؛ اینکه بارها و بارها می‌شنویم در این ماه میهمان خدا هستیم و درباره این میهمانی که برخلاف میهمانی‌های معمول باید گرسنگی بکشیم و تشنگی، چیز زیادی نمی‌دانیم. کمتر کسی در این زمینه به نکته جدیدی اشاره می‌کند اما عارفی در این زمینه سخنی گفته است که بر دل ما اثر کرد و گمان کردیم که بر شما نیز خوشایند باشد. او می‌گوید: «شماها در ماه مبارک رمضان میهمان خدا هستید. میهماندار خداست و مخلوق میهمان او است البته این ضیافت برای همه یکسان نیست. این ضیافت نسبت به اولیای الهی به آن نحوی نیست که ما تخیل کنیم یا دست ما به آن برسد. ما باید حساب کنیم، ببینیم این ضیافت چه بوده است. در عین حالی که همه عالم تحت رحمت الهی و هرچه هست رحمت او بوده و رحمت او به همه چیز واسعه است لیکن باب ضیافت یک باب دیگر و دعوت به ضیافت مساله دیگری است».

امام خمینی(ره) درباره شرایط حضور در میهمانی الهی چنین می‌گوید: «ضیافت‌الله در عالم ماده عبارت است از اینکه ما را پرهیز بدهد از همه شهوات دنیوی. این مرتبه مادی ضیافت‌الله است که همه کسانی که دعوت شدند به این ضیافت بدانند که ضیافت خدا در این منشأ چشم‌پوشی از شهوات است و ترک آن چیزی که قلب انسان یعنی روحیه طبیعی انسان به آنها مایل است آنها را باید ترک کند، این ضیافت خداست و این ضیافت سایه ضیافت‌هایی است که در طول عالم وجود تحقق دارد».

حجت‌الاسلام خدامراد سلیمیان، پژوهشگر مذهبی در گفت‌وگو با «وطن‌امروز»‌ می‌گوید: «از آنجا که ماه رمضان ماه ضیافت خداوند عنوان شده باید مانند میهمانی‌هایی که ما انسان‌ها ترتیب می‌دهیم شرایط حضور در میهمانی را کسب کنیم. اگر چه ما سر سفره و ضیافت الهی هستیم و در لحظه لحظه زندگی‌مان از نعمت‌های خداوند استفاده می‌کنیم اما به نظر می‌رسد ماه مبارک رمضان میهمانی ویژه خداوند است و تبعا باید آداب میهمانی را بیش از هر زمان دیگری رعایت کنیم همان طور که اگر به ضیافت خاص و ویژه‌ای در جمعی با اعتبار خاص برویم باید به اقتضائات میهمانی توجه کنیم».


همه دعوتیم


شاید کسانی بگویند که نمی‌خواهند برای این میهمانی آماده شوند. سلیمیان به نکته‌ای درباره این افراد اشاره می‌کند: «چه بخواهیم چه نخواهیم بازگشت ما به سوی خداست. این بازگشت می‌تواند سرفرازانه یا با شرمساری باشد. وقتی تصور کنیم ماه مبارک رمضان فرصتی است که به نوعی خاص به سوی خداوند بازگردیم، می‌طلبد که به گونه‌ای رفتارمان را تغییر دهیم که وقتی سر این سفره با عظمت می‌نشینیم سرمان به زیر افتاده و شرمسار نباشیم».


میهمانی همراه با گرسنگی


همیشه وقتی میهمان داریم، نگرانیم که از میهمانمان چطور پذیرایی کنیم و کدام خوراکی‌ها را برای او فراهم کنیم که برای او خوشایندتر باشد. به راستی چرا خداوند در میهمانی‌اش به ما امر کرده که روزه بگیریم و از صبح تا غروب از خوردن و آشامیدن امساک کنیم. امام خمینی(ره) روزه گرفتن در میهمانی را چنین تعبیر می‌کنند: «این ضیافت همه‌اش ترک است. ترک شهوات از قبیل خوردنی‌ها، نوشیدنی‌ها و جهات دیگری که شهوات انسان اقتضا می‌کند. خداوند دعوت کرده است ما را به اینکه شما باید وارد بشوید در این میهمانخانه و این ضیافت هم جز ترک چیزی نیست؛ ترک هواها، ترک منیت‌ها، اینها همه در این میهمانخانه است و ما باید حساب بکنیم که آیا وارد شدیم در این میهمانخانه یا اصلا وارد نشدیم، راهمان دادند یا نه». حجت‌الاسلام سلیمیان، کارشناس و پژوهشگر می‌گوید: «جالب این است که میهمانی‌های ما به حسب ظاهر فراخوان به خوردن طعام و پرکردن شکم است ولی میهمانی خداوند به نوعی متفاوت است و خداوند ما را بر سر سفره کرم خود تمرین گرسنگی می‌دهد. بنده با گرسنگی و فاصله گرفتن از پرکردن شکم، بر سفره و مائده آسمانی می‌نشیند و ازکرم و لطف خداوند بهره می‌برد». به قول مولانا: این دهــان بستی دهــانی باز شـــد/ کـو خـورنده‌ لــقمـه‌های راز شـــد/ لــب فـروبــند از طـعـام و از شـــــــراب/ســـوی خوان آسـمــانی کن شـــتاب /گـر تــو این انبان ز نـان خــالی کـــنی /پـر ز گـــوهــــر‌های اجــــلالی کـــنی/ طــفل جـان از شـیر شــیطان بــاز کن / بــــعـــد از آنـــش بـا مـــلک انـــباز کــن /چند خوردی چرب و شیرین از طـعــام/ امـــتحـــان کــن چـــند روزی با صــیام/ چــند شــب‌ها خواب را گشتی اسیر/ یــک شـــبی بــیدار شــو دولـــت بـگیر.


در میهمانی


میهمانی خدا با میهمانی دیگران متفاوت است. یکی از این تفاوت‌ها بصیرت میزبان به قلب و دل و جان ما است؛ همانگونه که می‌داند در دل ما چه می‌گذرد، می‌داند که دل ما چه وضعیتی دارد و همین است که این میهمانی رخت دیگری می‌طلبد از جنس پاکی دل. حجت‌الاسلام سلیمیان توجه به چند نکته را در مدت حضور بر خوان ماه رمضان ضروری می‌داند: «بیش از هر زمان دیگر خودمان را در محضر خداوند احساس کنیم اگرچه در محضر خداوند بودن در این ماه و دیگر ماه‌ها تفاوتی نمی‌کند. اما گاهی خداوند تبارک نگاه خاصی به بندگانش می‌کند، آنها را در شرایط خاصی قرار می‌دهد و متناسب آن شرایط خاص از آنها انتظاراتی دارد. تبعا وقتی سر این سفره با عظمت قرار می‌گیریم باید مقدماتی را در خود فراهم کنیم که این مقدمات می‌تواند امکان بهره‌مندی بیشتر از این ماه و این میهمانی را فراهم کند؛ مقدماتی که برای بسیاری عبادت‌ها گفته شده و برای ماه مبارک رمضان هم متناسب با آن بیان شده از جمله اینکه وقتی انسان تصور می‌کند سر سفره الهی نشسته و مورد نظر و لطف خاص خداوند است کارهایی را انجام می‌دهد که مورد خشنودی میزبان است و از کارهایی که مورد خشم او است دوری می‌کند تا بتواند از این بارعام و میهمانی و ضیافت بهره بیشتری ببرد. وقتی ما در موقعیتی قرار می‌گیریم که به عنوان ضیف‌الله و میهمان خدا از ما یاد می‌شود باید سنخیتی با میزبان پیدا کرده و ویژگی‌های خودمان را به خداوند نزدیک کنیم». امام خمینی (ره) درباره اعمال این ماه می‌گویند: «توجه بکنید که ماه مبارک رمضان را به آدابش عمل کنید، یعنی آداب روحی‌اش فقط دعا نباشد. دعا به معنای واقعیاتش باشد، خواندن خدا و تذکری که نفوس را مطمئن می‌کند. آن ذکری که (الا بذکرالله تطمئن القلوب) یاد خدا واقعا و حاضر دیدن خدا در همه جا باشد، به تذکر خدا و به رحمت‌های خدا که به شما عنایت کرده است شکرگزاری کنید و ذکر خدا را بگویید». در جایی دیگر درباره دعاهای این ماه می‌گویند: «دعاهایی که در ماه رمضان است انسان را تقویت روحی می‌کند و راه را برای انسان باز می‌کند و نورافکن است برای اینکه این بشر را از این ظلمات بیرون می‌آورد و وارد نور می‌کند». زمان زیادی نمانده است؛ تنها فرصت یک حمام فوری مانده و پوشیدن لباسی نو. نباید فرشته‌های ماه رمضان مرا این شکلی ببینند.