وقتي هواپيماها زمين‌گير مي‌شوند

خروج دود سياه از دهانه آتشفشاني در ايسلند كه زير يخچال‌هاي طبيعي قرار دارد و حدود 200سال خاموش بوده، از اواخر چهارشنبه گذشته آغاز شده است.

به دنبال فوران زمين در منطقه اقيانوس اطلس، خروج دود و خاكستر از دهانه آتشفشان و پس‌لرزهاي زمين باعث شدند تا مقامات منطقه، با لغو و تعطيل كردن بسياري از پروازها آمادگي خود را براي مقابله با حوادث غيرمترقبه اعلام كنند؛ البته اگرچه در دقايق اوليه، فوران فقط به جاري شدن گدازه و پراكنده شدن بخارات گازي شكل و خاكستر به شعاع چند كيلومتري اطراف خود محدود شد ، اما لحظه به لحظه گستردگي آن افزايش يافت و در حال حاضر هم با گذشت چند روز از شروع فوران اين آتشفشان ، توده‌هاي خاكستر ناشي از فعاليت همچنان به سمت جنوب و شرق اروپا در حركت است و سبب شده پرواز هواپيماها به حال تعطيل درآيند و وضعيت پرواز هواپيماها در قاره اروپا را از آنچه قبلا پيش‌بيني مي‌شد به مراتب وخيم‌تر كند.

به طور كلي يك فوران آتشفشاني ، توده‌اي از خاكستر توليد مي‌كند كه به ارتفاعات بالاي جو شليك مي‌شود، به طوري كه توسط باد پراكنده شده و تا دور دست‌ها اثر خود را بر جا مي‌گذارد. خاكستر آتشفشاني متشكل از ذرات بسيار ريز معدني و صخره‌ها با قطري كمتر از 2 ميلي‌متر است كه از دهانه آتشفشان بيرون مي‌آيد. البته نوع خاكستر آتشفشان بر خلاف ديگر خاكسترهاي سخت و ساينده است و حالا در پي فعاليت چند كوه آتشفشاني در كشور جزيره‌اي ايسلند، هزاران تن از همين مواد آتشفشاني خارج شده است.

به عقيده كارشناسان، دود و غبار ناشي از فعاليت‌هاي آتشفشاني افزون بر محدود كردن ديد خلبانان، ممكن است باعث وارد آمدن صدمات جدي به موتور هواپيما، شود. به همين سبب بسياري از پروازهاي اين قاره لغو شده است. اين موضوع از آنجا ضرورت مي‌يابد كه بدانيم خاكسترهاي آتشفشاني در ارتفاع بين 6 تا 11 كيلومتر، يعني همان ارتفاعي كه مخصوص پرواز هواپيماهاست، حركت مي‌كند. براساس دستورالعمل سازمان هوانوردي غيرنظامي نمي‌توان در آسماني كه آلوده به خاكستر آتشفشاني است، به هواپيماها خدمات ترافيك هوايي ارائه كرد.

كارشناسان هشدار داده‌اند كه ذرات كوچك سنگ، شيشه و شن موجود در غبار و خاكستر آتشفشاني مي‌تواند براي ايجاد انسداد در موتور هواپيما و از كار افتادن آن كافي باشد. يعني اگر هواپيما وارد يك ابر خاكستر آتشفشاني شود، ذرات سيليكات موجود در ابر وارد موتورها شده، ذوب مي‌شوند كه مي‌تواند به موتور هواپيما آسيب بزند.

تاريخ هوانوردي جهان، نمونه‌هاي فراواني از صدمات ناشي از مواجهه هواپيما با خاكستر آتشفشان را در خود ثبت كرده است. در اين شرايط ممكن است موتورها از كار بيفتند، و سيستم‌هاي سوخت و آب مسدود شوند و... در سال 1938 يك هواپيماي بوئينگ 747 شركت بريتيش ايرويز در مالزي از ميان يك ابر خاكستر آتشفشاني عبور كرد و باعث شد 4 موتور آن دچار مشكل شود و از كار بيفتد. البته خدمه پرواز پس از مدت زماني توانست موتورها را دوباره روشن كند، اما پيش از آن‌كه خلبان بتواند موتورها را روشن كند، هواپيما از ارتفاع 11000 متري به 3500 متري كاهش ارتفاع پيدا كرده بود. در حادثه‌اي مشابه در سال 1989 هم هواپيماي خطوط هوايي KLM كه از آمستردام به آلاسكا پرواز مي‌كرد، با وارد شدن به غبار آتشفشاني كوه Redoubt هر 4 موتورش از كار افتاد. پس از عبور از ميان ابر آتشفشاني خدمه هواپيما با روشن كردن مجدد موتورها موفق شدند در آلاسكا به زمين بنشينند. با اين حال به موتور اين هواپيما آسيب جدي وارد شد.

دودهاي حاصل از فوران ‌آتشفشان ايسلند، در حال حاضر اروپا را با مشكل جدي مواجه كرده، به طوري‌كه بسياري از فرودگاه‌هاي مهم اين قاره به دليل دودهايي كه 1500 كيلومتر از فضاي اروپا را اشغال كرده‌اند، با اختلالات زيادي در فعاليت‌هاي خود مواجه شده‌اند، بسياري تعطيل و برنامه پروازي ديگر فرودگاه‌ها نيز با تاخير اجرا شده است.

در اين ميان از آنجا كه سازمان هواشناسي بريتانيا اعلام كرده تا چند روز خاكستر حاصل از اين آتشفشان در هوا باقي خواهد ماند و از طرفي ديگر، احتمال دارد پخش خاكستر تا چند روز يا هفته آينده هم ادامه يابد، بنابراين بسته به وضعيت هوا، ميزان دودها و از همه مهم‌تر شدت وزش باد، پروازهاي قاره اروپا همچنان دچار اختلال خواهند بود.