شهید آوینی هنر اسلامی را زنده کرد

شهید سید مرتضی آوینی مهمترین نظریه‌پرداز، منتقد و مستندسازی بود که در دامن انقلاب اسلامی و دفاع مقدس رشد کرد و کوشید هنر اسلامی را زنده کند.

شبکه ایران: 20 فروردین هر سال یادآور خاطره مردی است که سینما و هنر پس از انقلاب به او مدیون است، سید مرتضی آوینی منتقد، نظریه پرداز و مستندساز جای خالی یک محقق و تحلیلگر هنر اسلامی را پر کرد، ایده‌ها و نظرهای او درباره هنر به مفهوم متعالی و دینی‌اش و سینمای متعهد و سالم همچنان زنده و پویا و برای نسلی که می‌خواهد پیوندی عمیق میان مذهب و هنر بزند، راهگشا است.

تلاش‌های شهید مرتضی آوینی در زمینه مستندسازی و رسیدن به شیوه خاصی از مستند که هم به واقعیت وفادار باشد و هم دغدغه‌های دینی و اجتماعی سازنده‌اش را نشان دهد قابل توجه است، مستندهای او که در دهه 60 و 70 تولید و پخش شدند بیشتر درباره جنگ بودند. او در مجموعه مستندهای "روایت فتح" با آزمون و خطا تلاش کرد شیوه بیانی و ساختاری خود را پیدا کند.

شیوه‌ای که هم تصویر آرمانی او از آدم‌های جنگ را برای نسل بعد به یادگار بگذارد و هم این فرصت را به دیگران بدهد که از این مستندها به عنوان اسناد و مدارکی معتبر برای یادآوری خاطره و حقیقت بزرگ جنگی هشت ساله استفاده کنند. شهید آوینی دغدغه‌های اجتماعی‌اش را در مجموعه‌ای مستند اجتماعی به تصویر کشید که البته به اندازه مستندهای جنگی‌اش مشهور نیستند.

شهید آوینی به عنوان هنرمندی تربیت شده در دامن انقلاب اسلامی وظیفه خود می‌دید تاثیر معنوی انقلاب و دفاع مقدس در به وجود آمدن یک نسل تازه در جامعه ایرانی را بیان کند، آنچه خود تجربه کرده بود به تصویر می‌کشید، درباره‌اش می‌نوشت و اشاعه می‌داد. ریا نمی‌کرد و به آنچه باور نداشت نمی‌پرداخت. اصالت گفته‌ها و نوشته‌هایش بود که باعث می‌شد مخاطب از او در مقام نظریه‌پرداز، منتقد و سینماگر ایده بگیرد.

آوینی با علاقه سینمای ایران و تحولاتی که پس از پیروزی انقلاب اسلامی پشت سر می‌گذاشت پیگیری می‌کرد، دغدغه داشت تا با حمایت از سینماگران نسل اول انقلاب مثل ابراهیم حاتمی‌کیا و چهره‌های مستعدی چون کیومرث پوراحمد از سینمای نوپای ملی حمایت کند، در حوزه سینما او همان قدر که از تماشای "دیده‌بان" و "مهاجر" به وجد می‌آمد، دلتنگ "قصه‌های مجید" می‌شد و این آثار را که بر پایه باورهای و سنت‌های ایرانی و اسلامی بنا شده بودند ستایش می‌کرد.

جایگاه منحصر به فرد شهید آوینی در دهه 60 و 70 باعث می‌شد تائید او از فیلم‌ساز یا جریان خاص مسیر آنها را برای پیمودن افق‌های تازه هموارتر کند، در سال‌های بدون او هنر دینی و سینمای مذهبی و ملی از فقدان شهید آوینی لطمه خوردند و شاید اگر او زنده می‌ماند مسیر رشد و بلوغ این سینما موانع کمتری داشت.

آوینی بر نسل پس از خود در حوزه نقد نویسی، نظریه‌پردازی و مستندسازی تاثیر گذاشت اما هیچ یک از مقلدانش جای او را پر نکردند، مستندهای جنگی بسیاری بعد او ساخته شد اما آنها تکرار تجربه‌گری و خلاقیت شهید آوینی بودند و گامی به پیش در این حوزه برداشته نشد.

20 فروردین امسال هفدهمین سالگرد شهادت سید شهدای اهل قلم را پشت سر می‌گذلریم، بدون او در حسرت آثاری که شهید می‌توانست خلق کند و این فرصت را به دست نیاورد، می‌مانیم. شهادت آرزوی مردی بود که سال‌ها رشادت‌های شهیدان دفاع مقدسی را ثبت کرد و این ودیعه‌ای بود برای هنرمندی که خود را در آیینه جمال الهی می‌دید.