نقدي بر سريال سال‌های مشروطه

منتقد سینما و تلویزیون: همان اتفاقی که در کارهای قبلی ورزی شاهد بودیم در این سریال هم اتفاق می‌افتد"دستیابی به روایت‌های تاریخی متفاوت و دقیق‌تر از دیگران، اما در اجرا فارغ از آن همه دغدغه"شبکه ایران: فی‌نفسه تولید سریال تاریخی در آگاهی و ایجاد ذهنیت برای نسل جوان مفید است.پس از پیروزی انقلاب بهترین سریال‌های تاریخی در دهه 60 و زمانی که تلویزیون 2 شبکه بیشتر نداشت ساخته شد. «سربداران» ساخته محمدعلی نجفی، «بوعلی سینا» مرحوم رهگذار، «کوچک جنگلی» بهروز افخمی، «هزاردستان»علی حاتمی و ...؛ کارگردانان موفقی که به همین تجربه در رسانه تلویزیون بسنده کردند. در این میان بازگشت مسعود جعفری جوزانی پس از ساخت آثار خوب تاریخی دهه 70 را باید به فال نیک گرفت. حضوری که علاوه بر ایجاد فرصت برای آشنایی با تاریخ کشورمان در قالب مجموعه‌ نمایشی موفق، این عرصه را هم برای مخاطبان تلویزیون فراهم ساخت تا در یک فضای رقابتی فاصله کیفی یک سریالی تاریخی را تشخیص دهند. پخش همزمان دو مجموعه تاریخی ناخودآگاه قیاس ایجاد می‌کند و در این میان هر چه بیشتر دقیق می‌شویم کفه ترازو به نفع «در چشم باد» سنگین‌تر از «سال‌های مشروطه» است.

علی افشار منتقد سینما و تلویزیون در گفت‌وگو با شبکه ایران، ضمن بیان مطالب ذکر شده، علاقه به تاریخ را لازمه ساخت این آثار عنوان می‌کند؛ " محمدرضا ورزی علاقمند به تاریخ است و دانش آموخته تاریخ اما صرف علاقمند بودن و استفاده از منابع مختلف و شخصیت‌سازی‌های نزدیکتر به واقعیت کفایت نمی‌کند.

به اعتقاد این روزنامه نگار، «سال‌های مشروطه» حاوی نکاتی در روایت است که نسبت به سریال‌ها و فیلم‌های دیگر که در دوره قاجار و داستان مشروطه ساخته شده روایت تازه‌ای دارد. بعضی روایت‌ها حتی دقیق‌تر از دیگر آثار تاریخی است و برخی روایت‌ها متفاوت؛ از جمله روایات حضور روحانیون در تاریخ مشروطه و همچنین تصویری که از شیخ فضل‌الله نوری ارائه می‌شود.

"ورزی علی‌رغم تلاشی که در تصویرسازی درست و طراحی کاراکترهای مختلف دارد در یکسری الزامات یک سریال تاریخی به اندازه دیگر آثار برجسته‌ که روایت دیگری از تاریخ ارائه می‌کنند، قوی‌ نیست."

وی ضمن بیان این مطلب می‌افزاید: وقتی هدف از ساخت این آثار آشنایی مخاطب با وقایع تاریخی است باید روایت و تصویر اثرگذار باشد نه این‌که قطع رابطه کند. به عنوان مثال به توپ بستن مجلس توسط فرمانده روس و محمد علی‌شاه بارها در تاریخ نقل شده اما صحنه‌ای که ورزی از این بخش تاریخ تصویر کرده به قدری ابتدایی است که از هیچ امکانات و ایده‌ای برای نشان دادن عمق این خیانت استفاده نکرده و این موضوع مخاطب را پس می‌زند.

افشار،کریم دواتگر ورزی را در هیبت رضا تفنگچی حاتمی از لحاظ تاریخی قابل استنادتر دانسته و می‌افزاید:اما تاثیرگذاری کار حاتمی را با ورزی مقایسه کنید. روایت ورزی از کمیته مجازات هم متفاوت از روایت «هزاردستان» است. قضاوتی در مورد خوب یا بد بودن آن ندارم اما وقتی قصد گفتن حرف تازه‌ای داریم باید با استفاده از ابزار بیانی در رسانه تلویزیون جذاب و تاثیرگذار باشد.

این منتقد معتقد است:به غیر از شخصیت امینه و بازیگری که به نظر می‌رسد بر اساس مناسبات دیگری برای این نقش انتخاب شده، ورزی در انتخاب بازیگران از سابقه ذهنی مخاطب استفاده درستی کرده است و حضور مشایخی، مطیعی، راد، رویگری که نقاط قوت کار هستند به کیفیت کار کمک کرده است؛ اما صرف این‌که آقای شریفی‌نیا نقشی را ایفا ‌کند تضمین موفقیت کار نخواهد بود. نحوه روایت، دراماتیزه کردن ماجرا و قرار گرفتن درست شخصیت و دیالوگ‌ها هم مهم است.

"جایگاه دیالوگ اثر علی حاتمی در قیاس بالحن محاوره امینه و کریم دواتگر موید این نکته است که ذوق سرشاری در نوشتن این دیالوگ‌ها صورت نگرفته است.بخش عمده کار به عهده فیلمنامه‌نویس و کارگردان است و کاش آقای ورزی در این زمینه از مشاوره بیشتری کمک بگیرند."

علی افشار می‌افزاید: «سال‌های مشروطه»در مقایسه با دیگر آثار ورزی نه رشد داشته و نه پایین آمده همان اتفاقی که در کارهای قبلی شاهد بودیم در این سریال هم اتفاق می‌افتد "دستیابی به روایت‌های تاریخی متفاوت و دقیق‌تر از دیگران است اما در اجرا فارغ از آن همه دغدغه".

این منتقد سینما و تلویزیون در پایان با بیان این نکته که تلاش ورزی در روایت تاریخ قابل تقدیر است اما کافی نیست،می‌افزاید: امیدوارم ورزی در کارهای بعدی چند پله جهش داشته باشد به هر حال ایشان امکان استفاده از تجارب خوب گذشته را در این زمینه دارند اما ادای دین به کارهای حاتمی این نیست که ظواهر کاری ایشان را به شکل مستقیم به اثر خود منتقل کنیم چه بهتر که ظرافت‌های خاص کار حاتمی را در کارهایمان تقویت کرده و با استفاده از تجارب آقای حاتمی در زمینه دیالوگ و نحوه روایت به جای بهتری برسند.