قهر یا آشتی تهران و لندن

به گزارش بولتن نیوز از خبرگزاری فارس، یک سال پیش در چنین روزی یعنی هشتم آذر ماه 1390 پس از تجمع دانشجویان در مقابل سفارت انگلیس در تهران همزمان با یکمین سالگرد شهادت مجید شهریاری دانشمند هسته‌ای کشورمان و 2 روز پس از تصویب طرح دوفوریتی مجلس شورای اسلامی در ششم آذر ماه مبنی بر کاهش روابط تهران و لندن، دانشجویان معترض وارد سفارت انگلستان در تهران و همچنین باغ قلهک شدند و در حدود 6 ساعت در آنجا حضور داشتند. این اقدام که واکنش دولت انگلستان را در پی داشت، به فراخواندن دیپلمات‌های انگلیسی از تهران و فرصتی 48 ساعته به دیپلمات‌های ایرانی برای ترک خاک انگلیس منجر شد.

یک سال از آن زمان می‌گذرد و در حال حاضر روابط سیاسی مستقیم تهران و لندن قطع شده و عمان و سوئد به عنوان حافظان منافع ایران و انگلیس عمل می‌کنند.

با گذشت یک سال، آیا تحولی در روابط کنونی رخ خواهد داد و این قهر یک ساله پایان می‌پذیرد یا کماکان ادامه خواهد داشت و همچون گذشته چندین سال به طول می‌انجامد؟

در این زمینه رامین مهمان‌پرست سخنگوی وزارت خارجه کشورمان آبان ماه سال جاری (1391) در گفت‌وگویی با خبرنگار فارس با بیان اینکه ملت ما خاطره خوبی از رفتار خصمانه دولت انگلیس ندارد، به حرکت‌های نسنجیده‌ای که مقامات انگلیسی در خارج کردن دیپلمات‌هایشان و ایجاد زمینه‌ برای قطع روابط سیاسی مستقیم انجام دادند اشاره کرد و گفت: مردم ما خیلی از این وضعیت ناراضی نیستند؛ آنها احساس می‌کنند رابطه با سایر کشورها موقعی مفید خواهد بود که در این رابطه رفتار خصمانه مشاهده نشود.

وی همچنین عنوان کرد که جمهوری اسلامی ایران فعلاً طرح خاصی برای ایجاد تغییر در وضعیت رابطه با انگلیس دنبال نمی‌کند.

و اما طرح کاهش رابطه با انگلیس و رویدادهای پس از آن از کجا آغاز شد.

در پی دخالت‌های مکرر انگلستان در امور داخلی ایران و به خصوص مداخلات پنهان و آشکار سفارتخانه انگلیس در تهران در مباحث داخلی ایران و به ویژه بعد از فتنه 88، نمایندگان مجلس شورای اسلامی 23 دی‌ماه 88 یک فوریت طرح قطع رابطه کامل دولت جمهوری اسلامی ایران با انگلیس را در دستور کار خود قرار دادند و این طرح با امضای 35 نماینده به هیئت رئیسه مجلس تقدیم و در همین روز فوریت این طرح به تصویب نمایندگان رسید و بررسی مواد آن در دستور کار قرار گرفت، اما پس از آغاز بررسی‌ها، با نظر رئیس مجلس طرح مذکور برای بررسی بیشتر به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی ارجاع شد.

منوچهر متکی وزیر خارجه وقت 30 دی ماه 1388 درباره کاهش روابط با لندن، گفت: ما در تلاش‌های دیپلماتیک و گفت‌وگوهای سیاسی سعی کردیم به طرف‌های انگلیسی این نکته مهم را منتقل کنیم که در افکار عمومی ایران، در بین مسئولان ایرانی و نهادهای مؤثر تصمیم‌سازی در کشورمان روابط انگلیس و ایران روابطی قابل دفاع، منطقی و سازنده تصویر نمی‌شود. سعی کردیم این برداشت را در یکی دو سال اخیر و به ویژه در یک سال اخیر به طرف انگلیسی منعکس و آنها را ترغیب کنیم که این تصویر را متحول کرده و تغییر دهند و مناسبات خود را با ایران تصحیح کنند.

متکی با ذکر این نکته که روابط 2 کشور تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی صد در صد یک سویه و بعد از پیروزی انقلاب در مقاطع مختلف توأم با نوعی بدبینی، بداندیشی و طراحی‌های نامناسب بوده، عنوان کرد: مردم ایران به این نتیجه رسیده‌اند که این روابط باید بازنگری و بازبینی شود و این صریح‌ترین چیزی است که ما در دیپلماسی به انگلیسی‌ها گفتیم.

وی گفت: ما با ظرافت و دقت همه زوایای روابط تهران و لندن را بررسی و آسیب‌شناسی می‌کنیم. زمانی در جمع‌بندی‌هایمان به تصمیم برسیم که در جاهایی این روابط اشکال دارد و مشکل ایجاد می‌کند، هرگز درنگ نخواهیم کرد و تصمیمات خود را عملیاتی می‌کنیم.

*سایمون گس به تکاپو افتاد/نامه‌هایی که رد و بدل شد

پس از اینکه سایمون گس سفیر انگلیس در تهران از این طرح مجلس خبردار شد به تکاپو افتاد و در نامه‌ای در 18 بهمن 1388 خطاب به علاءالدین بروجردی رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، این اقدام را تأسف‌آور خواند و آن را به نفع هیچ یک از طرفین ندانست و دخالت انگلیس در امور داخلی ایران را غیرواقعی برشمرد و افزود: «این سفارت و اعضاء و کارمندان آن نقشی در هیچ فعالیتی برای تضعیف جمهوری اسلامی ایران نداشته‌اند.»

بروجردی 27 بهمن ماه در پاسخ به نامه سایمون گس این چنین نوشت: «به دلیل مواضع خصمانه کشور متبوع جنابعالی علیه جمهوری اسلامی ایران، اکثریت نمایندگان ملت بزرگ ایران بر لزوم کاهش سطح روابط دو کشور و حتی قطع رابطه تأکید داشته و خواستار واکنش به اقدامات دولت بریتانیا علیه ملت ایران هستند.»

*سرفصل‌های سیاست‌های بریتانیا علیه ایران

رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس در ادامه این نامه به برخی از مهمترین سرفصل‌های سیاست‌های بریتانیا علیه جمهوری اسلامی ایران طی سال‌های اخیر اشاره کرد از جمله 1- حمایت گسترده و غیرمنطقی بریتانیا از رژیم بعث عراق در جریان 8 سال جنگ تحمیلی 2- جلوگیری از محکومیت عراق در شورای امنیت سازمان ملل متحد به خاطر استفاده از تسلیحات شیمیایی علیه ایران و نقض کنوانسیون منع استفاده از سلاح‌های شیمیایی لاهه و سایر کنوانسیون‌های بین‌المللی 3- مشارکت فعال در طراحی و تصویب قطعنامه‌های به اصطلاح حقوق بشر علیه ایران 4- ایفای نقش بسیار منفی در رابطه با استیفای حقوق مسلم جمهوری اسلامی ایران برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای 5- ایفای نقش محوری در رابطه با تدوین و تصویب قطعنامه‌های ضد ایرانی در شورای امنیت سازمان ملل متحد 6- طراحی و پیشنهاد اقداماتی برای اعمال تحریم‌های فرامنطقه‌ای علیه جمهوری اسلامی ایران در چارچوب اتحادیه اروپا و نیز اعمال تحریم‌ها و تضییقات دوجانبه علیه نهادها و موسسات ایرانی - دستگیری و نگهداری غیرقانونی آقای تاجیک و ایجاد جنگ روانی در خصوص تحویل وی به آمریکا. 8- آزادی فوری بداوی‌نژاد تنها تروریست بازمانده از حمله به سفارت جمهوری اسلامی ایران در سال 1359 و خودداری بریتانیا از استرداد وی به جمهوری اسلامی ایران 9- نقش محوری بریتانیا در رابطه با خروج گروهک منافقین از لیست گروهک‌های تروریستی اتحادیه اروپایی که ابتدا از بریتانیا شروع و در ادامه به اتحادیه اروپا تسری یافت 10- تداوم آزادی عمل و فعالیت اعضا و هواداران گروهک تروریستی منافقین و عناصر ضد انقلاب در بریتانیا بر علیه جمهوری اسلامی ایران 11- اظهارات مکرر مداخله‌جویانه مقامات بریتانیایی و تلاش برای نقض حاکمیت ملی جمهوری اسلامی ایران 12- دخالت‌های آشکار بریتانیا در تحولات انتخابات دهم ریاست جمهوری ایران که چند ماه پیش از برگزاری انتخابات از طریق راه‌اندازی شبکه بی‌بی‌سی فارسی که بودجه آن از سوی دولت بریتانیا تامین می‌شود، صورت پذیرفته و بعد از انتخابات نیز ادامه یافته است.

*مقاله‌ای که جنجال آفرید/ سفیری که بخت با آن یار نبود

در این مدت از طرح کاهش رابطه با انگلیس خبری نبود تا اینکه پس از مداخلات سایمون گس سفیر وقت انگلیس در امور داخلی ایران و انتشار مطالبی مداخله جویانه در سایت سفارت انگلیس درباره مباحث داخلی ایران از جمله وضعیت حقوق بشر، بررسی طرح کاهش رابطه با انگلیس که در حدود یک سال مسکوت مانده بود در دستور کار کمیسیون امنیت ملی مجلس قرار گرفت و این کمیسیون اواخر آذر ماه 1389 با تبدیل طرح کاهش رابطه به قطع رابطه موافقت کرد و این طرح تصویب و برای بررسی نهایی به صحن علنی ارسال شد.

البته این اقدام خلاف اصول و عرف دیپلماتیک سایمون گس او را به وزارت خارجه ایران کشاند و این وزارتخانه در تاریخ 22 آذر ماه 1389 گس را احضار و مراتب اعتراض جمهوری اسلامی به وی ابلاغ شد.

پس از مدتی سفیر هتاک برای انجام مأموریتی دیگر به کابل عزیمت کرد و برای چندین ماه «جین ماریوت» کاردار سفارت عهده‌دار امور بود تا اینکه «دومینیک چیلکات» به عنوان سفیر جدید راهی تهران شد و پنجم آبان 1390 پیش‌نویس استوارنامه خود را تقدیم علی‌اکبر صالحی کرد؛ ولی انگار بخت با سفیر جدید انگلیس یار نبود و نیامده مجبور به رفتن شد.

طرح کاهش رابطه با انگلیس یک سال بعد نیز در مجلس ماند تا اینکه نمایندگان خانه ملت در جلسه علنی یکشنبه 29 آبان ماه 1390 بررسی طرح دوفوریتی کاهش رابطه با انگلیس را در دستور کار قرار داده و در جلسه علنی دوم آذر 1390 به دوفوریت طرح کاهش روابط ایران با انگلیس رای دادند.این طرح که به امضای 20 نفر از نمایندگان مجلس شامل علاءالدین بروجردی، جواد جهانگیرزاده، حسن کامران، محمد آشوری، اسماعیل کوثری، محمد دهقانی، سقایی، عبدالرضا ترابی، حسن فولادگر، حسین فدایی، محمدتقی رهبر، پرویز سروری، غلامرضا اسدالهی، محمد حسین فرهنگی، عزت‌الله اکبری، شاهرخ رامین، سید شهاب‌الدین صدر، محمدحسن ابوترابی، جاسم ساعدی و موید حسینی صدر رسید، دارای یک مقدمه توجیهی و یک ماده واحده بود.

در مقدمه این طرح آمده بود: دولت انگلیس با تصمیم خصمانه اخیر خود یک بار دیگر سیاست کینه‌توزانه خود را در قبال ملت و دولت جمهوری اسلامی ایران نشان داد. جدای از کارنامه سیاه دولت انگلیس در قبال ملت ایران قبل از پیروزی انقلاب اسلامی که مملو از خیانت و جنایت است؛ عملکرد این کشور پس از پیروزی انقلاب اسلامی ادامه همان سیاست است که نمونه آن حمایت همه جانبه از گروهک‌های تروریستی است و داشتن روابط عادی با این کشور به هیچ وجه منطبق بر منافع جمهوری اسلامی ایران نیست.

در ماده واحده طرح کاهش روابط با انگلیس آمده بود: وزارت امور خارجه ایران موظف است در چارچوب حفظ منافع ملی و دفاع از حقوق ملت ایران ظرف 2 هفته روابط سیاسی را با دولت انگلیس به سطح کاردار تنزل داده و روابط اقتصادی و تجاری را به حداقل برساند.

در تبصره یک این ماده واحده عنوان شده بود که در صورت تغییر سیاست‌های خصمانه کشور انگلیس با گزارش وزارت خارجه و تصویب مجلس شورای اسلامی، سطح روابط ارتقاء خواهد یافت.

*طرحی که بالاخره تصویب شد

بالاخره نمایندگان مجلس 6 آذر ماه 1390 طرح کاهش روابط با انگلیس را با 171 رأی موافق، سه رأی مخالف و 7 رأی ممتنع، از مجموع 196 نماینده حاضر در صحن علنی به تصویب رساندند. در ماده واحده این طرح وزارت امور خارجه موظف شد که در چارچوب حفظ منافع ملی و دفاع از حقوق ملت بزرگ ایران ظرف 2 هفته روابط سیاسی را با دولت انگلیس به سطح کاردار تنزل دهد و روابط اقتصادی و بازرگانی را نیز به حداقل ممکن برساند. وکلای ملت در تبصره نخست ذیل این ماده نیز به وزارت امور خارجه اجازه دادند که در صورت تغییر سیاست‌های خصمانه انگلیس سطح روابط با این کشور را ارتقاء دهد.

علی لاریجانی رئیس‌ مجلس شورای اسلامی پس از تصویب طرح کاهش رابطه با انگلیس، ضمن هشدار به دولت این کشور گفت که مجلس رفتار دولت انگلیس را رصد می‌کند و این تازه اول کار است.

رامین مهمان‌پرست سخنگوی وزارت خارجه نیز پس از تصویب این طرح در گفت‌وگو با خبرنگار فارس با بیان اینکه مصوبات مجلس بعد از ابلاغ جنبه اجرایی می‌یابد، گفت: ما به عنوان بخشی از دولت از زمانی که این مصوبه قانونی به ما ابلاغ شود ملزم به اجرای آن خواهیم بود.

شورای نگهبان نیز یک روز بعد این مصوبه را تأیید کرد و علی لاریجانی پس از تأیید آن توسط شورای نگهبان، مصوبه مذکور را روز سه‌شنبه هشتم آذر ماه برای اجرا به رئیس جمهور ابلاغ کرد.

پس از تصویب این طرح، وزارت امور خارجه انگلیس در بیانیه‌ای تصمیم مجلس شورای اسلامی را «تاسف‌آور» خواند و اعلام کرد: اگر دولت ایران بر این مبنا اقدام کند، ما در مشورت با شرکای بین‌المللی به شکلی قاطعانه (به آن) پاسخ خواهیم داد.

*حضور 6 ساعته دانشجویان در سفارت

بعدازظهر سه‌شنبه‌‌ هشتم آذر ماه 1390 و در اولین سالگرد شهادت مجید شهریاری دانشمند هسته‌ای کشورمان (8 آذر 1389) دانشجویان معترض که اقدام به تجمع مقابل سفارت انگلیس کرده بودند، با باز کردن در اصلی سفارت وارد ساختمان سفارت شده و جمعی از دانشجویان معترض نیز وارد باغ قلهک شدند و خساراتی به اموال سفارتخانه‌ وارد شد.

وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران بیانیه‌ای به این شرح صادر کرد: «در پی تجمع اعتراض‌آمیز دانشجویان در مقابل سفارت انگلیس در تهران که منجر به تظاهرات خارج از کنترل شد، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران از برخی رفتارهای غیر قابل قبول معدودی از معترضین که علی‌رغم تلاش نیروی انتظامی و تقویت نیروهای حفاظت کننده از سفارت صورت پذیرفت، ابراز تأسف کرده و از مسئولان امر خواسته شده است تا اقدامات و بررسی‌های فوری و ضروری را در این رابطه به عمل آورند. وزارت امور خارجه ضمن احترام به قوانین و مقررات بین‌المللی و با تأکید بر مصونیت اماکن دیپلماتیک، بر تعهد دولت جمهوری اسلامی ایران به حفاظت و صیانت از اماکن و ماموران دیپلماتیک تأکید می‌کند. بدیهی است از طریق مجاری قانونی و مبادی ذیربط موضوع مورد پیگیری قرار خواهد گرفت.»

*همه دست به کار شدند

این اقدام دانشجویان به حدی برای غرب گران آمد که بلافاصله شورای امنیت با تشکیل جلسه‌ای این اقدام را محکوم کرد، در حالی که در سال 1359 زمانی که سفارت ایران در لندن مورد تعرض قرار گرفت و 2 تن از اعضای سفارت به شهادت رسیدند شورای امنیت هیچ واکنشی نشان نداد. اعضای شورای امنیت ضمن ابراز نگرانی عمیق از چنین حملاتی از مقامات ایران خواستند از اموال و کارکنان دیپلماتیک و کنسولی حفاظت کند.

محکومیت‌ها فقط از سوی شورای امنیت نبود و اتحادیه اروپا نیز این اقدام را محکوم و باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا نیز از این موضوع ابراز نگرانی کرد و مدعی شد که ایران تعهدات بین‌المللی را جدی نمی‌گیرد. حتی وزارت خارجه روسیه و چین نیز ضمن غیرقابل پذیرش خواندن این حادثه آن را محکوم کردند.وزارت خارجه نروژ نیز اعلام کرد که سفارت خود در تهران را به طور موقت بسته، اما کارکنان سفارتخانه همچنان در تهران حضور دارند و در محل دیگری به کار می‌پردازند. بی‌بی‌سی نیز گزارش داد که آلمان سفیر خود را برای مشورت از ایران فراخوانده است.

ویلیام هیگ وزیر امور خارجه انگلیس نیز طی اظهاراتی عنوان کرد که سه‌شنبه در تماسی تلفنی با علی‌اکبر صالحی همتای ایرانی خود از وی خواسته تا اقدامات لازم برای تضمین امنیت کارمندان سفارت انگلیس در تهران صورت گیرد. هیگ همچنین از اتباع کشورش خواست تا به جز در موارد ضروری از سفر به ایران خودداری کنند و از اتباع این کشور که در ایران حضور دارند تقاضا کرد تا از خانه‌هایشان خارج نشوند و منتظر توصیه‌های آتی این کشور باشند.

یک روز بعد یعنی نهم آذر ماه 1390 ویلیام هیگ در پارلمان اعلام کرد که دستور تعطیلی فوری سفارت ایران در انگلیس صادر و به کارمندان این سفارتخانه 48 ساعت فرصت داده شده که خاک انگلیس را ترک کنند.

وی همچنین عنوان کرد که همه دیپلمات‌های انگلیسی از ایران خارج شده‌اند و سفارت انگلیس در تهران تعطیل شده و مدعی شد که پلیس دیپلماتیک ایران در انجام وظیفه‌اش تعلل کرده است.

رامین مهمان‌پرست سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان نیز نهم آذر ماه 1390 در اظهاراتی با بیان اینکه جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر تعهدات بین‌المللی خود هرگونه تعرض به دیپلمات‌ها و اماکن دیپلماتیک و اقدامات خلاف مقررات و قوانین بین‌المللی را غیر قابل قبول می‌داند، گفت: آنچه در ارتباط با سفارت انگلیس در تهران رخ داد، اتفاقی غیرقابل پیش‌بینی و در پی عصبانیت برخی از تظاهرکنندگان از رویکرد دولت انگلیس در قبال جمهوری اسلامی ایران بود که با هوشمندی و تدابیر اتخاذ شده از آسیب دیدن دیپلمات‌ها جلوگیری به عمل آمد و برخورد با متخلفین از سوی قوه قضائیه تحت بررسی و پیگیری است.

مهمان‌پرست درخواست دولت انگلیس از دیپلمات‌های ایرانی در لندن برای ترک این کشور را اقدامی انفعالی و شتابزده ارزیابی کرد و افزود: بدیهی است دولت جمهوری اسلامی ایران متقابلًا اقدامات لازم در این خصوص را انجام خواهد داد و مسئولیت حفاظت از اموال و اماکن دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران در لندن را متوجه دولت انگلیس می‌داند.

در پی تصمیم عجولانه دولت انگلیس و درخواست این کشور از دیپلمات‌ها و خانواده های ایرانی برای ترک خاک انگلیس، علی اکبر صالحی وزیر امور خارجه کشورمان نهم آذر ماه 1390 در تماس تلفنی با اسلامیان کاردار سفارت ایران در لندن اقدامات انجام شده در جهت تسهیل مراجعت کارکنان سفارت و خانواده‌های آنان به کشور را به اطلاع وی رساند.

*کارناوالی که به راه افتاد

2 روز بعد از ورود دانشجویان به سفارت یعنی دهم آذر ماه 1390 دیپلمات‌های 25 کشور خارجی مقیم تهران پس از بازدید از آخرین وضعیت باغ قلهک، وارد سفارت انگلیس در خیابان فردوسی شدند تا از آخرین وضعیت این سفارت نیز بازدید کنند. بامداد شنبه دوازدهم آذر ماه نیز دیپلمات‌های سفارت جمهوری اسلامی ایران در لندن به کشور بازگشتند.

محمود احمدی‌نژاد رئیس جمهور اسلامی ایران نیز 16 آذر 1390 مصوبه مجلس در مورد کاهش سطح روابط با بریتانیا را امضا و برای اجرا به وزارت خارجه ابلاغ کرد.

البته وزارت امور خارجه برای تسهیل در امور مربوط به ایرانیان مقیم انگلیس ستاد ویژ‌ه‌ای را در ساختمان کنسولی این وزارتخانه تشکیل داد تا مسائلی چون صدور گذرنامه و ... در اسرع وقت انجام شود.

در این مدت اخبار ضد و نقیضی مطرح می‌شد درباره تعیین حافظ منافع برای 2 کشور و یا تجدید دوباره روابط، اما عملاً تحولی رخ نداد تا اینکه علی‌اکبر صالحی و ویلیام هیگ وزرای خارجه ایران و انگلیس 25 خرداد 1391 در حاشیه نشست همسایگان دور و نزدیک افغانستان در کابل دیدار و درباره تعیین حافظ منافع توافق کردند و در نهایت وزارت خارجه ایران با صدور بیانیه‌ای در 25 تیر ماه 1391 اعلام کرد که عمان به عنوان حافظ منافع ایران در انگلیس و سوئد به عنوان حافظ منافع انگلیس در ایران تعیین شده‌اند و کماکان این وضعیت برقرار است.

*روابطی که همواره با فراز و نشیب همراه بود/گاهی قهر؛ گاهی آشتی

البته روابط ایران و انگلیس در یکصد سال اخیر همواره با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده است. اولین مورد قطع روابط دو کشور در سال 1331 رخ داد، پس از ملی شدن صنعت نفت.

به دنبال اخراج کارشناسان نفتی انگلیس از ایران، دولت انگلیس به دیوان لاهه و همچنین شورای امنیت شکایت کرد که این شکایت ثمری به همراه نداشت و دیوان لاهه بعد از 12 جلسه بحث و بررسی، به این نتیجه رسید که صلاحیت رسیدگی به شکایت دولت انگلیس را ندارد. پس از آن انگلیس به محاصره اقتصادی و مانورهای نظامی متوسل شد و در نهایت دولت ایران در تاریخ 30 مهر 1331 روابط خود را با انگلیس قطع کرد و کارکنان سفارت انگلیس 10 آبان ایران را ترک کردند.

پس از کودتای 28 مرداد 1332 روابط از سر گرفته شد تا اینکه انقلاب در ایران پیروز شد.

*اشغال 5 ساعته سفارت انگلیس/اشغال 6 روزه سفارت ایران

البته این روابط باز هم دستخوش تحولاتی شد از جمله چهاردهم آبان 1358 یک روز پس از اشغال سفارت آمریکا، ده‌ها نفر از دیوار سفارت انگلیس بالا رفتند و نزدیک به پنج ساعت سفارت را در اشغال خود نگهداشتند. بنا بر گفته‌ها این گروه در جستجوی دیپلمات‌های فراری آمریکایی بودند که در آن زمان در سفارت انگلیس پنهان شده بودند که این اتفاق اعتراض شدید دولت انگلیس را به همراه داشت.

مارگارت تاچر نخست‌وزیر انگلیس نیز طی اظهاراتی در آذر ماه 1358 و در دیدار با جیمی کار‌تر رئیس‌ جمهور آمریکا اعلام کرد که اگر کارتر در سازمان ملل خواستار تحریم اقتصادی علیه ایران شود، بریتانیا نخستین کشوری خواهد بود که از آن حمایت خواهد کرد.

مسئولان دستگاه دیپلماسی انگلیس در 10 دی ماه 1358 گزینه قطع کامل روابط دیپلماتیک با ایران را مورد بررسی قرار دادند. البته تأکید شد که قطع رسمی روابط باید با احتیاط انجام شود.

در 19 فروردین 1359 نیز دولت انگلیس از تحویل ناو جنگی «خارک» به ظرفیت 20 هزار تن که به سفارش ایران در انگلیس ساخته شده بود و ایران 70 درصد بهای کل آن به ارزش 14 میلیون لیره استرلینگ را پرداخت کرده بود، خودداری کرد و تاچر هم اعلام کرد که در پی توافق با ایالات متحده، دولت انگلیس از این پس از تحویل هر گونه سلاحی به ایران خودداری می‌کند.

10 اردیبهشت 1359 نیز سفارت ایران در لندن به مدت شش روز توسط عده‌ای که خود را از طرفداران خودمختاری خوزستان می‌نامیدند به اشغال در آمد که در طی آن عباس لواسانی وابسته مطبوعاتی سفارت و علی صمدزاده دیپلمات ایرانی شهید شدند.

نوزدهم مرداد 1359 انتشار خبر کشف شبکه جاسوسی کلیسای اسقفی و دستگیری «مارگارت جین وادل» مسئول روابط بین‌المللی این کلیسا، بحران دیگری در روابط تهران و لندن به همراه داشت.

قبل از این قضیه یعنی در 13 مرداد 1359 دانشجویان ایرانی که در اعتراض به ضرب و شتم دانشجویان ایرانی در آمریکا مقابل سفارت آمریکا در لندن تجمع کرده بودند با برخورد پلیس انگلیس روبرو  و 72 نفر از آنها دستگیر شدند. در اعتراض به بازداشت دانشجویان متحصن در سفارت آمریکا در لندن، دانشجویان ایرانی 19 مرداد 59 در مقابل سفارت انگلیس در تهران تحصن کردند که 12 روز ادامه داشت تا اینکه 30 مرداد دانشجویان به درخواست چند نفر از نمایندگان مجلس به تحصن خود پایان دادند.

با بالا گرفتن تنش‌ها سرانجام وزارت امور خارجه بریتانیا در 18 شهریورماه 59 با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که سفارت این کشور در تهران را تعطیل کرده، ولی روابط سیاسی با تهران کماکان ادامه خواهد داشت. کارکنان باقی مانده سفارت انگلیس هم‌‌ همان شب وارد لندن شدند و سفارت سوئد حافظ منافع انگلیس در ایران شد. این وضعیت تا سال 1365 ادامه داشت تا اینکه تاچر خواستار بهبود روابط تهران و لندن شد و در سال 1365 با تعیین سرپرست دفتر حفاظت منافع در دو کشور ایران و انگلیس موافقت شد، اما ماجرا به این جا ختم نشد و مسائلی از جمله دستگیری «راجر کوپر» به جرم جاسوسی در ایران و دستگیری یکی از دیپلمات‌های ایران در منچستر در 1366 مانع از ورود سرپرست‌ها شد.

در سال 1367 ایران و انگلیس مذاکراتی را برای بهبود مناسبات آغاز کردند که در نتیجه آن هیئت‌های سیاسی بین دو کشور مبادله شود و در نهایت بازگشایی سفارت انگلیس در تهران در آذر ماه 1367 را به همراه داشت و پس از آن وزرای خارجه وقت 2 کشور با یکدیگر مذاکره کردند و در پی آن تهران و لندن شاهد حضور وزرای خارجه انگلیس و ایران بودند.

*انتشار کتاب آیات شیطانی و قطع کامل روابط تهران - لندن

بهبود روابط دیری نپایید تا اینکه انتشار کتاب «آیات شیطانی» توسط سلمان رشدی و حمایت دولت تاچر از این اقدام و سپس فتوای امام خمینی (ره) مبنی بر مهدورالدم بودن نویسنده کتاب، تنش بزرگی در روابط ایران و انگلیس به وجود آورد. پس از آن با مصوبه مجلس شورای اسلامی ایران در شانزدهم اردیبهشت 1368 روابط دو کشور به طور کامل قطع شد.

در پی تهاجم عراق به کویت، انگلیس خواستار برقراری مجدد روابط با ایران شد و این روابط دو سال بدون تنش برقرار بود تا اینکه در پی قضیه میکونوس کشورهای عضو اتحادیه اروپا از جمله انگلیس در فروردین 1376 سفرای خود را از ایران فراخواندند.

*دیدار وزرای خارجه ایران و انگلیس در نیویورک

در سال 1378 در پی دیدار رابین کوک و سید کمال خرازی وزرای خارجه وقت ایران و انگلیس در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل، روابط سیاسی تهران و لندن به سطح سفیر ارتقاء یافت و دو کشور چند بار به مبادله سفیر اقدام کردند. البته پس از فتنه 88 و با پایان مأموریت رسول موحدیان عطار سفیر سابق ایران در لندن، تهران دیگر سفیری به لندن اعزام نکرد و دومینیک چیلکات سفیر انگلیس در تهران نیز که فقط توانست پیش‌نویس استوارنامه‌اش را به صالحی بدهد، بعد از 8 آذر 1390 خاک ایران را ترک کرد.

اینک با گذشت یک سال از آن قضایا، آیا روابط تهران و لندن شاهد تغییری خواهد بود یا نه همه و همه بستگی به عملکرد دولت انگلستان دارد. البته اقداماتی که لندن در طی این یک سال علیه ملت ایران انجام داد از جمله تشدید تحریم‌ها و ... حاکی از آن است که انگلیس به دنبال تغییری در سیاست‌هایش نیست.

در همین زمینه زهره الهیان عضو سابق کمیسیون امنیت ملی مجلس که یکی از موافقان طرح کاهش و قطع روابط با انگلیس بوده، معتقد است که پرونده انگلیس سیاه‌تر از آن است که بتوان رابطه‌ای متوازن و دوسویه برقرار کرد.

وی تحول در روابط را در شرایط کنونی محال می‌داند و تنها شرط تغییر در وضعیت کنونی را تغییر در سیاست‌های انگلیس در قبال ایران عنوان می‌کند.

البته الهیان در عین حال بر این اعتقاد است که با توجه به سوابق انگلیس، تغییر در این سیاست‌ها محال است و شرایط برای تجدید روابط فراهم نیست.

محمدصادق کوشکی تحلیلگر مسائل سیاسی نیز با بیان اینکه ما هیچگاه از رابطه با انگلیس منتفع نشده‌ایم، عنوان می‌کند: انگلیس یک طرفه رابطه را قطع کرد و اگر مایل به برقراری مجدد روابط است آنها باید پیشگام شوند و اگر هم پیشگام شوند، این ما هستیم که تصمیم می‌گیریم رابطه را مجدد برقرار کنیم یا نه.

این اظهارات در حالی بیان می‌شود که مجید تفرشی پژوهشگر و کارشناس مسائل انگلیس معتقد است که «پس از یک دوره نزاع آشکار و نهان دیپلماتیک بین دو طرف ابراز علاقه به برقراری ارتباط از سوی بریتانیا برای بهبود روابط مطرح و نهایتاً پس از مدتی تعلل از سوی ایران، این ارتباط دیپلماتیک مجدداً برقرار می‌شود و دیر یا زود در ماه‌های آینده و حداکثر پس از انتخابات ریاست جمهوری در ایران، روابط دو کشور شاهد تحول خواهد شد.

حشمت‌الله فلاحت‌پیشه عضو سابق کمیسیون امنیت ملی نیز معتقد است «تا زمانی که انگلیسی‌ها تعریف مثبتی از رابطه با ایران نکنند، دلیلی ندارد ایران به سمت ایجاد رابطه مشترک با انگلیسی‌ها برود.»

حالا باید ماند و دید که آیا این قهر یک ساله به آشتی منجر خواهد شد یا به دلیل سیاست‌های غلط انگلیس کماکان ادامه خواهد یافت.