همه ابزار‌های کنترل قیمت در اختیار بورس کالا نیست

افزایش قیمت‌ها موجب نارضایتی همه از جمله مردم،‌ مسئولان، تولید کنندگان و مصرف کنندگان شده است و در این بین همه به دنبال مقصر هستند. در این بین مدتی است برخی مسئولان بورس کالا را به عنوان یکی از بازارهایی که محصولات پتروشیمی، فلزات و کشاورزی در آن عرضه می‌شود، مقصر می‌دانند در حالی که بورس جایی است که تنها شرکت‌ها محصولات خود را در هر حجمی که بخواهند عرضه می‌کنند و بورس در این مورد مقصر نیست.

اکثر کارشناسان عرضه و قیمت‌گذاری را دلیل اصلی افزایش قیمت‌ها اعلام می‌کنند که باید متذکر شوم در بحث عرضه بورس دخالتی ندارد و در خصوص قیمت‌گذاری نیز تا قبل از عرضه یعین قیمت پایه در اختیار عرضه کننده است، ولی پس از ورود به بورس کشف قیمت بر عهده بورس کالا است که با توجه به قیمت خریدار و فروشنده این کار انجام می شود.

دامنه نوسان یکی از اقداماتی است که در بورس کالا پس از اجرای قانون هدفمندی یارانه‌ها به منظور همکاری بیشتر برای اجرای این قانون اعمال شد،پس از گذشت یک سال از اجرای این قانون محدودیت‌ها در رینگ فلزات به مرور حذف شد و در حال حاضر نیز دامنه نوسان در این رینگ ازاد است و این باعث شده قیمت‌ها با بازار آزاد یکسان و در برخی مواقع مازاد عرضه وجود داشته باشد.

با توجه به حذف محدودیت‌ها در رینگ فلزات اما همچنان در رینگ پتروشیمی این دامنه نوسان وجود دارد و بر اساس قیمت جهانی، نرخ بازار و شرایط یک کالا در کشور دامنه نوسان تعیین می‌شود این اقدام جز‌ء اختیارات بورس است که با توجه به شرایط این کار را انجام می‌دهد.

بورس کالا به دنبال حذف دامنه نوسان و رقابت آزاد است ولی در شرایط فعلی این امر ممکن نیست. اعمال دامنه نوسان 5 درصد که از ابتدای سال جاری اجرا شد به دلیل کاهش سریع فاصله قیمت‌ها با بازار آزاد و واقعی شدن قیمت‌ها بود که در اردیبهشت ماه نیز تا حدی این اتفاق رخ داد و قیمت‌ها به نرخ واقعی خود نزدیک شد،اما نرخ دلار به حدی افزایش و نوسان رو به رشد داشت که این 5 درصد نیز کمکی به کاهش قیمت بورس و بازار نکرد تا بتوان از فضای رقابتی خارج شود.

برخی نیز معتقد به کاهش دامنه نوسان هستند، در این خصوص باید گفت، می‌توان دامنه نوسان را کم کرد ولی باید برای این کار استدلال لازم وجود داشته باشد و این اتفاق باید در شرایطی رخ دهد که بازار اشباع شده و اختلافی بین قیمت بازار و بورس وجود ندارد،در شرایط فعلی این اتفاق ممکن نیست مگر شرایط به حدی برسد که ترجیح دهند دامنه نوسان کم شود.

افزایش دامنه نوسان نیز شاید راهکاری برای کاهش اختلاف قیمت بورس با بازار باشد ولی تبعاتی دارد که باید آن را پذیرفت، زیرا اگر این اتفاق رخ دهد قیمت‌ها بیش از حد افزایش می‌یابد و سریع نرخ بورس به بازار نزدیک می‌شود اما در شرایط فعلی که قیمت‌ها رو به بالا است این اقدام منطقی نیست.

در واقع باید قیمت‌ها در رینگ پتروشیمی همانند رینگ فلزات بدون دامنه نوسان و آزاد  باشد که در حال حاضر ممکن نیست.

افزایش یا کاهش دامنه نوسان راهکاری است که در این شرایط مطرح می‌شود ولی جو بازار بیشتر به سمت کاهش دامنه نوسان است و در صورتی که این وضعیت رخ دهد اختلاف قیمت‌ها با بازار بیشتر شده و تبعات خاصی از جمله قاچاق را در پی خواهد داشت. 

کاهش دامنه نوسان درست است که شیب افزایش قیمت را کاهش می‌دهد و کالایی که به دلیل کمبود، ماهانه 20 درصد قیمت آن افزایش می‌یافت به کمتر از نصف می‌رسد ولی اختلاف قیمت با بازار بیشتر خواهد شد و تبعات دیگری به همراه دارد.

با توجه به اطلاعات موجود، راهکار‌های مختلفی برای کنترل قیمت‌ها وجود دارد ولی بیشتر این اقدمات در اختیار بورس نیست.

عدم امکان درخواست‌های متعدد خرید توسط یک مشتری با قیمت و تناژ‌های متعدد در یک‌ر‌وز از سوی چند کارگزاری، محدودیت سفارش خرید هر مشتری حداکثر به میزان عرضه اولیه، جزئی‌تر و تخصصی‌تر شدن گرید محصولات مختف به خصوص برای محصولات پلیمری، تخصیص کالا به مشتریان بر اساس نیاز ماهانه که در سیستم بهین‌یاب ثبت شده است، از جمله اقداماتی است که بورس طی دو سه ماه اخیر برای کنترل تقاضا و قیمت‌ها اعمال کرد و تاحدی نیز مؤثر بوده است.

البته راه‌حل‌های دیگری نیز وجود دارد که بخشی از آن مربوط به بورس کالا و بخشی نیز به سایر سازمان‌ها، شرکت‌ها و وزارتخانه‌هاست. اگر اشتباهاتی در روند بورس کالا وجود دارد نباید به طور کلی همه چیز را زیر سؤال برد بلکه راه‌حل‌هایی که باید در این مسیر انجام شود را اعلام کرد زیرا این اختلافات و گرانی‌ها را به گردن دیگری انداختن نه تنها اثر مثبت ندارد، بلکه نتیجه معکوس خواهد داشت.