«استراتژی التماس»؛ چرا دولت به جای التماس به آمریکا، چشم بر «گنج شمالی» و ۸۰ میلیارد دلار بسته است؟

گروه بین الملل: تصور کنید کشتی ای در میان طوفان گرفتار آمده است. ناخدای این کشتی به جای آنکه از قطب نما، موتور ذخیره و نقشه های دریاییِ موجود استفاده کند، پشت بی سیم نشسته و با التماس از دشمنی که طوفان را به پا کرده، می خواهد که «کمی از شدت امواج بکاهد». این تصویر، شاید تلخ ترین و در عین حال واقعی ترین تمثیل از وضعیت سیاست خارجی و اقتصادی ایران در شرایط کنونی باشد.

به گزارش بولتن نیوز، دولت مستقر، در حالی که با بحران های مزمنِ معیشتی، تورم افسارگسیخته و شکاف طبقاتی دست و پنجه نرم می کند، به جای تغییر میدان بازی، همچنان در زمینِ طراحی شده توسط غرب بازی می کند. نتیجه این بازی، ارسال مداوم «سیگنال ضعف» به آمریکا و اسرائیل است؛ سیگنال هایی که به جای ایجاد عقب نشینی در طرف مقابل، صرفاً «جسارت» آنها را برای فشار بیشتر افزایش داده است.

در این میان، یک پرسش اساسی در محافل کارشناسی و اقتصادی مطرح می شود: چرا دولتی که شعار «دیپلماسی اقتصادی و همسایگی» سر می دهد، تا این حد از ظرفیت های مغفول و راهکارهای جایگزین غافل مانده است؟

راهکار شمالی؛ گنج پنهان در پسِ پرده غرب گرایی

مهم ترین راهکاری که به نظر می رسد همواره در ساختار تصمیم گیری کشور نادیده گرفته شده، «راهکار شمالی» یا محوریت دادن به روسیه در معادلات اقتصادی است. این غفلت در حالی رخ می دهد که روسیه به عنوان یک ابرقدرت در حوزه غلات و نهاده های دامی، می تواند شریان حیاتی امنیت غذایی ایران باشد.

امروزه بخش عمده ای از نیاز کشور در حوزه کالاهای اساسی، از جو و ذرت گرفته تا دانه های روغنی، از طریق مسیرهای دور و پرهزینه دریایی از برزیل و آرژانتین تأمین می شود؛ مسیرهایی که علاوه بر تحمیل هزینه های لجستیکی سرسام آور، کشور را در برابر نوسانات ارزی و اهرم های تحریمی غرب به شدت آسیب پذیر می کنند.

در مقابل، روسیه به عنوان یکی از بزرگ ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان این اقلام، در فاصله چند صد کیلومتری مرزهای شمالی ما قرار دارد. این یک مزیت ژئوپلیتیک طلایی است که ظاهراً یا عامدانه از سوی جریان غرب گرای حاکم بر وزارتخانه ها نادیده گرفته می شود، یا از روی لجبازی و بی عملی، قربانی بوروکراسی فرسوده و عدم تمایل به عبور از الگوهای سنتی تجارت با اروپا شده است.

اعداد دروغ نمی گویند؛ ظرفیت ۸۰ میلیارد دلاری که دود می شود

کارشناسان اقتصادی و بازرگانان فعال در حوزه اوراسیا بر این باورند که ایران با تکیه بر ۱۵ کشور هم مرز خود که شامل مرزهای دریایی و خشکی می شود، می تواند به یک هاب منطقه ای تجارت تبدیل شود. این «همجواری» که در تئوری های اقتصاد بین الملل به عنوان یک موهبت خدادادی شناخته می شود، در عمل برای ایران به یک «فرصت سوخته» بدل شده است.

بر اساس برآوردهای صورت گرفته در اتاق های بازرگانی مشترک، ایران سالیانه قادر است بالغ بر ۸۰ میلیارد دلار صادرات به روسیه و کشورهای همسایه داشته باشد. این رقم نجومی که می تواند به سادگی کسری بودجه را جبران کرده و دلار را از صدر اخبار اقتصادی پایین بکشد، تنها در سایه صادرات موادی مانند:

· مواد غذایی و محصولات کشاورزی
· دارو و تجهیزات پزشکی (که ایران در آن مزیت نسبی بالایی دارد)
· پوشاک و منسوجات
· مصالح ساختمانی و خدمات فنی-مهندسی

و بسیاری موارد دیگر قابل تحقق است. اما تحقق این ظرفیت، نیازمند یک «اراده سیاسی» است که امروز در دولت دیده نمی شود. مادامی که نگاه دولتمردان به جای مسکو و آسیای مرکزی به سمت وین و واشنگتن خیره مانده است، این ۸۰ میلیارد دلار همچنان به عنوان یک رویای دست نیافتنی در گزارش های اقتصادی خاک خواهد خورد.

سیگنال ضعف؛ پاشنه آشیل دیپلماسی ایرانی

بخش قابل تأمل ماجرا اما به زبان و ادبیات دیپلماتیک دولت بازمی گردد. به کارگیری الفاظی که حاکی از «درخواست مذاکره بدون پیش شرط» و التماس برای پایان جنگ و تحریم است، دقیقاً همان چیزی است که دکترین امنیتی آمریکا و اسرائیل بر پایه آن بنا شده است.

از منظر علم روانشناسی سیاست، وقتی شما در موضع ضعف سخن می گویید، حریف نه تنها عقب نشینی نمی کند، بلکه برای گرفتن امتیازات بیشتر تحریک می شود. این رفتار اخیراً توسط مقامات آمریکایی و صهیونیستی بارها نشان داده شده است؛ هر بار ایران از خود انعطاف و نیاز نشان داده، بلافاصله شاهد تشدید تحریم ها یا حملات سایبری و ترورها بوده ایم.

دولت باید درک کند که راه خروج از بن بست، نه در نیویورک و ژنو، بلکه در «پایتخت های همسایه» و «شرق» نهفته است. نسخه شفابخش اقتصاد ایران، امضای قراردادهای بلندمدت با روس ها برای سوآپ کالا، توسعه کریدور شمال-جنوب و فعال سازی بازارچه های مرزی با ۱۵ کشور همسایه است.

وقت تغییر میدان بازی است

تا زمانی که دولت سیاست «نگاه به غرب» را کنار نگذارد، نمی توان انتظار معجزه در سفره مردم داشت. متن بالا، نه یک تحلیل شعاری، بلکه بازتاب واقعیت های میدانی اقتصاد بین الملل است. روسیه امروز به دلیل تحریم های گسترده غرب، تشنه کالاهای ایرانی است و کشورهای همسایه نیز برای واردات مصالح و دارو، نیازی به عبور از هفت خوان تحریم های دلاری ندارند.

پیشنهاد صریح کارشناسان به دولت این است:
دست از التماس بردارید، قطب نما را به سمت شمال و شرق بچرخانید و پیش از آنکه دیر شود، از این گنج خاک خورده بهره برداری کنید. در غیر این صورت، تاریخ اقتصادی ایران، این دوره را نه به عنوان دوران تحریم خارجی، بلکه به عنوان دوران «خودتحریمی و لجاجت داخلی» به یاد خواهد آورد.