کوچک زیبا مثل پرنده، گنده وحشت آور مثل کرگدن

در سال 1390 دولت بر اساس مصوبه مجلس در يك تصميم شتابان و ضرب‌الاجلي تعداد وزارتخانه‌ها را از 21 وزارت به 17 وزارت كاهش داد، اگر چه بعدا مجلس با تصويب وزارت ورزش و جوانان، تعداد وزارتخانه‌ها را به 18 افزايش داد. در اين اقدام شتابان وزارتخانه‌هاي بزرگ و حجيم و گسترده‌اي نظير وزارت بازرگاني و وزارت صنايع و معادن با هم و وزارتخانه‌هاي غول پيكر ديگري نظير وزارت راه و ترابري و وزارت مسكن و شهر‌سازي با هم ادغام شد. اجازه مي‌خواهم در اين يادداشت به جنبه‌هايي از اين اقدام بپردازم.

1ـ عمده دلايل ادغام‌ها را كوچك كردن دولت بيان كردند. با يك بررسي و يك محاسبه ساده و يك پرسش پيش پا افتاده مي‌توان نشان داد اين‌گونه اقدامات به منظور كوچك كردن دولت بسيار ساده‌انگارانه و سطحي است. چرا؟ اولاً بررسي كنيد غير از اين‌كه چند وزير از گردونه خارج شدند، چه اتفاقي ديگري در جهت كوچك كردن دولت افتاده است. مطمئن باشيد هيچ. با يك محاسبه سرانگشتي مي‌توان نشان داد فقط چند پست حذف شد، ولي آدم‌هاي آن پست‌ها همچنان حضور دارند. با طرح يك پرسش ساده مي‌توان پرسيد كدام گزارش و آمار حكايت از خارج شدن مثلاً چند هزار يا چند صد نفر از بدنه دولت شد؟

پاسخ كاملاً‌منفي است و مي توان ادعا كرد با اين‌گونه اقدام‌ها به تعداد انگشتان دست هم كسي از دولت اخراج يا خارج نشد. با كمي توجه بيشتر ملاحظه مي‌شود ادغام صورت نگرفته بلكه تجميع واقع گرديده است. البته به مرور زمان بعضي بخش‌ها به دليل كم‌توجهي لاغر خواهد شد يعني دچار مرگ تدريجي مي‌گردد، كما اين‌كه آثارش كم‌كم نمايان گرديده است.

2ـ تجربه ادغام در كشور ما تازگي ندارد. بررسي تحليلي اين اقدامات، نشان مي‌دهد نتيجه ادغام‌ها، عملاً انحلال بوده است. مثال بارز آن ادغام جهاد سازندگي و وزارت كشاورزي بود. مثال ديگر آن ادغام صنايع و معادن است. كدام وجدان منصف است كه قبول نكند عملاً معادن به حاشيه رفت و شبه انحلال صورت گرفت.

3ـ دنيا را نگاه كنيم و تجربه ديگران را مرور كنيم. كدام كشور بزرگ به بزرگي ايران اسلامي داراي 18 وزار‌تخانه است؟ فرانسه از نظر وسعت كمي بيش از يك چهارم ايران و از نظر جمعيت كمي كمتر از ايران است. اين كشور در حال حاضر داراي 34 وزير است. انگليس را نگاه كنيد كه در حال حاضر داراي 29 وزير است. حال ايران را نگاه كنيم كه در حال ساختن و جبران‌سازي عقب‌ماندگي‌هاست، نقش جهاني دارد، شيب پيشرفت ايران طبق گزارش‌هاي بين‌المللي بي‌نظير است و بسرعت در حوزه توليد علم و فناوري جلو مي‌رود.

4ـ حال پرسش اين است چرا عده‌اي بر كاهش وزارتخانه‌ها تأكيد دارند اين تأكيد ريشه در كجا دارد؟ اگر نتيجه ادغام‌ها، انحلال باشد، آيا ذهن به اين سمت نمي‌رود كه شايد دستي در كار است تا كشور را زمينگير، ناكارآمد، بي نشاط و بي‌تحرك كند؟

5ـ از منظر مجلس شوراي اسلامي نگاه مي‌كنم. يكي از دو وظيفه اصلي مجلس، نظارت است. غير از اين است كه مجلس براي نظارت از مدخل وزير عمل مي‌كند؟ اگر ضرورت پيدا كند كه مجلس در يك دوره مثلاً پنج وزير را استيضاح كند، در شرايط فعلي يعني بيشتر از 25 درصد كابينه؟ آيا كدام مجلس ظرفيت استيضاح 25 درصد كابينه را دارد؟ در صورتي كه اگر تعداد وزرا 30 نفر باشد، مجلس براحتي مي‌تواند اين كار را انجام دهد. آيا اين اقدام غيركارشناسانه و غير فني نبوده و نيست؟

6ـ از منظر دولت نگاه مي‌كنم. براي كشوري نظير ايران اسلامي كه مراحل ترقي و تعالي را با همت مردم شريف و عزيز و با رهبري پيامبرگونه خود طي مي‌كند، آيا سازمان‌ها و وزارتخانه‌ها نبايد كم‌حجم، چابك، سريع، پويا و قدرتمند باشند؟ آيا اين بلايي كه بر سر بازرگاني و صنايع و معادن با ادغام آنها آمده است منجر به ركود حوزه صنعتي در كشور نشده است؟ باور كنيد شده است.

باور كنيد وزارتخانه‌اي درست شده است كه وزير مربوط از بسياري امور بي‌خبر است و عملاً عملياتش نقش سازمان آتش‌نشاني دارد كه هر لحظه جايي آتش مي‌گيرد او بايد فرمان بسيج براي خاموش كردن آتش دهد و كار ديگري از وي ساخته نيست.

دوستان چرا چنين مي‌شود؟ همه شاهد بوديم با اين ادغام‌ها نه مسأله توليد حل شد و نه مسأله گراني و نه دولت كوچك گرديد. مجلس هم درمانده كه از چه كسي سوال و تحقيق كند. اگر مي‌خواهيم دولت پويا و پرتحرك و سريع بماند و نظارت مجلس فراگيرتر و عملياتي‌تر گردد، بايد تعداد وزارتخانه‌ها را افزايش دهيم نه كاهش. خدا به خير كرد كه مجلس در مقابل ادغام وزارت نيرو و وزارت نفت ايستاد وگرنه حال شاهد اتفاقات ناگواري بوديم كه نمي‌دانستيم از چه كسي بايد سوال كنيم و پيگيري.

لذا جا دارد مجلس محترم به مسأله ادغام‌هاي انجام شده و نشده با ديد كارشناسي‌تر نگاه كند، از تجربه ديگران استفاده كند، ارزيابي مجدد نمايد و طرحي براي توسعه تعداد وزارتخانه‌ها تهيه نمايد و به تصويب برساند.

دوستان راه كوچك كردن دولت اجراي اصل 44 و انجام صحيح واگذاري‌هاست. ادغام‌ها دولت را كوچك نمي‌كند، ولي وزارت توليد شده را وحشتناك مي‌كند و بي‌ريخت و قيافه.

*نماینده مردم تهران، ری، شمیرانات و اسلامشهر