عدم حضور ایران و شکست مذاکرات ژنو

بولتن نیوز- امیرحسین ثمالی:بحران سوریه و توجه جدی غرب به حل آن در کنار بی توجهی به بیداری اسلامی در سایر کشورهای عربی، مسئله ای است که این روزها به موضوع بحث بسیاری از محافل بدل گشته است.

برگزاری دو نشست ناکام و شکست خورده در ترکیه و فرانسه برای حل این موضوع و عدم حضور روسیه در آن دو نشست و پیگیری این جلسات برای بار سوم در ژنو، همه و همه حکایت از شکست این اجلاس ها با توجه به اختلاف نظر شدید میان برگزارکنندگان آن از یک سو و عدم به کارگیری از ظرفیت های موجود و صحیح در منطقه از سوی دیگر، دارد.

نگاهی به نتایج این نشست و ادامه بحران در این کشور به دلیل عدم تمکین نیروهای مسلح نسبت به طرح کوفی عنان و هشدارهای حکومت مرکزی، دربردارنده موضوعات جالب توجهی است.

عدم حضور ایران و نادیده گرفتن مهم ترین بازیگر منطقه ای

از جمله مهم ترین نکات قابل توجه و تامل در این نشست، عدم حضور مهم ترین بازیگر منطقه خاورمیانه، جمهوری اسلامی ایران بود؛ این بازیگر کلیدی که هم در کنترل و مهار بحران های سیاسی، امنیتی و اقتصادی داخلی دارای قدرت قابل اشاره ای است و هم در داشتن منافع مشترک سیاسی و امنیتی با سوریه شناخته می شود، پر واضح است که در سامان دهی به اوضاع کنونی این کشور دارای کارویژه مهمی است.

متاسفانه در این نشست نیز با لابی گری ایالات متحده جهت تنزل شان منطقه ای ایران، از حضور جمهوری اسلامی ایران ممانعت ورزیده شد و بدین ترتیب یکی از مهره های کلیدی این بازی شطرنج به دلایل معلوم کنارگذاشته شد.

این اشتباه همان محاسبه غلطی بود که ترکیه نیز در نشست قبلی دچار آن گردید و نتیجه آن شد که نشست «دوستان سوریه» بدون حضور مهم ترین دوست سوریه به بن بست راهبردی منتهی گردد.

اشتباهات محاسباتی غرب البته در قبال ایران همچنان دارد و به کارگیری ابزارهای نامناسب جهت اعمال فشار بر ایران نیز ناشی از همین اشتباه محاسباتی است.

گسست کامل میان نظرات شرکت کنندگان اجلاس ژنو

نادیده انگاشتن یک بازیگر مهم تنها بخشی از نواقص این نشست را به خود اختصاص می دهد؛ اظهارات مقامان مهم ترین شرکت کنندگان در این اجلاس به خوبی گسست و شکاف کامل میان آنها را به نمایش گذاشت و شکست این اجلاس را بیش از پیش نوید داد.

عنان: ملت سوریه خودش باید تصمیم بگیرد

کوفی عنان - که به دلیل برگزاری نشست از سوی او، روسیه نیز حاضر به شرکت در اجلاس شد- در کنفرانس خبری خود تنها به بازخوانی طرح 6 ماده ای خود اکتفا نمود و البته با نگاهی منصفانه هم از اصلاحات در دولت سخن به میان آورد و هم خواهان تسلیم گروه های مسلح در برابر دولت و جامعه جهانی شد.

عنان افزود: مرحله انتقالي در سوريه بايد در شرايط مناسبي و با اصلاحات در قانون اساسي سوريه انجام شود و نيز شرايط براي برگزاري انتخابات آزاد و عادلانه كه دولت انتقالي سوريه آن را برگزار كند، فراهم باشد. خشونت‌ها در سوريه و خلع سلاح گروه‌هاي مسلح در اين كشور بايد انجام پذيرد و فعاليت‌هاي ارتش و نيروهاي امنيتي سوريه بايد براساس قوانين بين‌المللي و حقوق بشر باشد.

كوفي عنان گفت: ملت سوريه خود بايد درباره كشورشان به يك توافق سياسي برسند و كشورها و طرف‌هاي ذي‌ربط در سوريه نيز بايد براي اجراي موفقيت آميز طرح صلح در سوريه به اين كشور كمك كنند.

کلینتون: گزينه نظامي را براي حمايت از طرح شش ماده‌اي كوفي عنان در دستور کار

هیلاری کلینتون که نیز با پیش شرط تغییر بشار اسد پس از این نشست در ژنو حاضر شده بود، در کنفرانس مطبوعاتی خود مدعي شد كه نشست ژنو زمينه را براي تشكيل دولت انتقالي بعد از بشار اسد فراهم كرده و نسبت به گسترش خشونت‌ها در سوريه هشدار داد.

وي بار ديگر از بشار اسد، رئيس جمهوري سوريه خواست تا از قدرت كناره گيري كند و گفت: شركت كنندگان در نشست ژنو از سوري‌ها خواستند تا دولت جديدي در اين كشور تشكيل دهند كه اين دولت بدون شركت اسد خواهد بود.

كلينتون افزود: شوراي امنيت به زودي قطعنامه‌اي را در مورد سوريه در دستور كار قرار مي‌دهد كه گزينه نظامي را براي حمايت از طرح شش ماده‌اي كوفي عنان و نقشه راه جديد در خصوص مرحله انتقالي در سوريه را مد نظر خواهد داشت.

لاوروف: نمي‌توان از خارج از مرزهاي سوريه براي آن تصميم گرفت

اين در حاليست كه سرگئي لاوروف که برای نخستین بار در این نشست ها حضور یافته بود، پس از نشست ژنو كنفرانسي مطبوعاتي برگزار و تاكيد كرد كه نمي‌توان به زور نظام يك كشوري را عوض كرد و اين مساله مغاير با منشور سازمان ملل است.

وي با اشاره به درخواست آمريكا براي كناره گيري بشار اسد گفت: مرحله انتقالي در سوريه چيزي است كه خود سوري‌ها بايد در مورد آن تصميم بگيرند و نمي‌توان از خارج از مرزهاي سوريه براي آن تصميم گرفت و همه آحاد ملت سوريه بايد در آن حضور داشته باشند.

لاوروف با اشاره به نقش گروه‌هاي مسلح و قاچاق اسلحه از سوي برخي از كشورها در ناآرامي‌هاي اين كشور گفت: گروه‌هاي مسلح سوريه در وضعيت جاري در اين كشور سهيم هستند و اسلحه‌هايي كه روسيه به سوريه ارسال كرده قابليت استفاده عليه مخالفان را ندارد.

وزير امور خارجه روسيه گفت: گروه‌هاي مسلح تلاش‌هاي صليب سرخ را براي خارج كردن غير نظاميان و زخمي‌ها از مناطقي كه تحت تسلط آنها بود با شكست مواجه كردند كه اين امر اقدامي مثبت نبود.

لاوروف ادامه داد: گروه‌هاي مسلح به نهادهاي غير نظامي در سوريه نيز حمله كردند و نبايد به مسلح كردن اين گروه‌ها ادامه داد چرا كه اين امر با قوانين بين المللي مغايرت دارد.

وي با تاكيد بر اينكه طرح كوفي عنان بر كناره گيري بشار اسد تاكيد ندارد، گفت: ما از توافقي كه در ژنو به دست آمد خوشحاليم و اين توافق به تحميل هيچ طرحي به سوري‌ها نيانجاميده و هيچ گونه پيش شرطي براي آغاز مرحله انتقالي در سوريه ارائه نكرده است.

يانگ جي‌شي: نبايد مساله‌اي به سوري‌ها ديكته شود

يانگ جي‌شي، وزير امور خارجه چين نيز در سخناني پس از نشست ژنو گفت: چيزي كه در ژنو به دست آمد اين بود كه مرحله انتقالي در سوريه بايد با مشاركت همه گروه‌هاي سوري باشد و نبايد مساله‌اي در اين خصوص به سوري‌ها ديكته شود.

وزير امور خارجه فرانسه: بشار اسد بايد از قدرت كناره گيري كند/گام بعدی شورای امنیت

لوران فابيوس، وزير امور خارجه فرانسه نيز در جمع خبرنگاران حاضر شد و گفت: دولت انتقالي سوريه كه در نشست ژنو بر سر جزئيات آن توافق شد با توافق گروه‌هاي مختلف در سوريه تشكيل خواهد شد و كساني كه اقدام به انجام جنايت در اين كشور كرده باشند در اين دولت شركت نخواهند كرد.

وي ادامه داد: در شرايط كنوني هيچ شكي وجود ندارد كه بشار اسد بايد از قدرت كناره گيري كند و هيچ كس لحظه‌اي تصور كند كه بشار اسد در دولت انتقالي سوريه مشاركت خواهد كرد.

فابيوس ادامه داد: نبايد هيچ كس بر اين باور باشد كه اگر بشار اسد بر قدرت بماند مي‌تواند بندهاي اين طرح را كه در بي‌طرف بودن دولت تاكيد دارد، اجرا كند.

وي با مثبت خواندن توافق‌‌هاي حاصل شده در ژنو گفت: نشست ژنو گامي به جلو در خصوص تحولات سوريه بود و موارد مطرح شده به توافق همه شركت كنندگان از جمله روسيه و چين نيز رسيد اما در مرحله انتقالي يقينا با چالش‌هايي رو به رو خواهيم بود.

فابيوس ادامه داد: اگر طرح توافق‌هاي ژنو در سوريه اجرا نشود گام بعدي رجوع به شوراي امنيت براي اجراي اين طرح خواهد بود.

نتیجه

بدین ترتیب مشاهده گردید که نشست ژنو با نگاهی به طیف بسیار متنوع شرکت کنندگان، مجددا با بن بست کامل به پایان رسید و یاد آور این نکته مهم گردید که اگر در حل بحران سوریه، اصل بر مداخله خارجی(سیاسی و نظامی) باشد یافتن روزنه امید بسیار بعید می نمایاند به خصوص اینکه نظرات دو عضو دائم شورای امنیت(روسیه و چین) به طور کامل در تقابل با دو عضو دیگر(فرانسه و ایالات متحده) دارد.

علاوه بر این، همانطور که در طرح کوفی عنان به طرز واقع بینانه ای بدان اشاره رفت و روسیه و چین در کنار ایران بر آن تاکید دارند، تغییر بشار اسد پاسخ مناسبی به درخواست های مردم سوریه تلقی نمی گردد و اصلاحات آرام در قالب دولت فعلی می تواند به عنوان بهترین گزینه مورد توجه قرار گیرد.

موضوع دیگری که ایالات متحده و شرکای او باید بدان توجه داشته باشند تامل در این موضوع است که کنارگذاشتن ایران در چنین معادلات پیچیده ای در منطقه دو پیامد جدی را برای آنها در پی خواهد داشت: اول اینکه خصومت دائمی آنها را با جمهوری اسلامی در همه زمینه ها بیش از پیش هویدا می سازد و دوم اینکه کنار گذاشتن ایران چیزی نیست جز نادیده گرفتن مهم ترین ظرفیت موجود در منطقه برای حل این بحران و در نتیجه به بن بست رسیدن پیاپی نسشت های برای حل بحران سوریه.