۲۰ اثر تاریخی در معرض خطر؛ یک هزار میلیارد تومان کدام میراث ایران را نجات می‌دهد؟
به گزارش بولتن نیوز، وزیر میراث فرهنگی از توافق با سازمان برنامه و بودجه برای هزینه‌کرد هزار میلیارد تومان در مرمت و استحکام‌بخشی ۲۰ طرح تاریخی اولویت‌دار خبر داده است؛ تصمیمی ارزشمند که می‌تواند گامی مهم برای حفاظت از سرمایه‌های تمدنی ایران باشد. اما اکنون پرسش اساسی این است که کدام آثار تاریخی در معرض خطر قرار دارند، چرا برای نجات آنها اولویت تعیین شده و عملیات مرمت چه زمانی آغاز خواهد شد؟ میراث ایران متعلق به نسل‌های امروز و فرداست و مردم حق دارند بدانند برای حفاظت از این سرمایه‌های تکرارنشدنی چه برنامه‌ای وجود دارد.
تصمیمی امیدوارکننده برای نجات میراث ایران
به گزارش بولتن نیوز، سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در تازه‌ترین اظهارات خود از توافق با سازمان برنامه و بودجه برای اختصاص یک هزار میلیارد تومان به مرمت و استحکام‌بخشی بناهای تاریخی اولویت‌دار خبر داده است.
به گفته وزیر، ابتدا ۱۰ طرح مهم برای مرمت شناسایی و معرفی شده و در مرحله بعد نیز ۱۰ پروژه دیگر در دستور کار قرار گرفته است.
او همچنین از برگزاری ۱۰ جلسه مشترک برای پیگیری تأمین منابع مالی این طرح‌ها خبر داده است.
این تصمیم در شرایطی اعلام می‌شود که بسیاری از بناهای تاریخی کشور، علاوه بر فرسودگی طبیعی، با خطراتی مانند رطوبت، فرونشست زمین، تغییرات اقلیمی، مداخلات عمرانی و کمبود اعتبارات مرمتی روبه‌رو هستند.
اختصاص منابع مالی برای حفاظت از این آثار اقدامی مثبت است؛ اما اهمیت اصلی آن زمانی آشکار خواهد شد که نتیجه تصمیم‌ها در بناهای تاریخی کشور مشاهده شود.
مردم ایران باید بدانند کدام بخش از تاریخ سرزمینشان قرار است از خطر نجات پیدا کند.
۲۰ اثر تاریخی کدام‌اند؟
نخستین پرسشی که پس از اعلام این تصمیم مطرح می‌شود، نام و مشخصات آثار انتخاب‌شده است.
وزارت میراث فرهنگی اعلام کرده که ۲۰ طرح اولویت‌دار برای مرمت شناسایی شده‌اند، اما فهرست کامل آنها در گزارش‌های مورد بررسی ارائه نشده است.
آیا این آثار در استان‌هایی قرار دارند که بیشترین خطر تخریب را تجربه می‌کنند؟
آیا بناهای در معرض فرونشست زمین در اولویت قرار گرفته‌اند؟
آیا آثار تاریخی آسیب‌دیده از حوادث و جنگ نیز در میان این پروژه‌ها حضور دارند؟
و مهم‌تر از همه، معیار انتخاب این ۲۰ طرح چه بوده است؟
طبیعی است که وزارت میراث فرهنگی با محدودیت منابع مواجه باشد و نتواند تمام بناهای نیازمند مرمت را هم‌زمان بازسازی کند.
اما در چنین شرایطی، شفافیت در تعیین اولویت‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
انتظار می‌رود وزارتخانه فهرست ۲۰ طرح، نوع خطر، میزان فوریت و برنامه مرمت هرکدام را منتشر کند.
این اقدام علاوه بر پاسخ‌گویی به افکار عمومی، امکان مشارکت کارشناسان، دانشگاهیان و دوستداران میراث فرهنگی را نیز فراهم خواهد کرد.
یک هزار میلیارد تومان؛ آغاز راه یا پایان نگرانی‌ها؟
رقم هزار میلیارد تومان برای مرمت آثار تاریخی، در نگاه نخست قابل توجه است.
اما واقعیت این است که مرمت بناهای ارزشمند تاریخی، به‌ویژه آثاری که با مشکلات سازه‌ای مواجه هستند، فرآیندی تخصصی، زمان‌بر و پرهزینه است.
گاهی یک مداخله نادرست می‌تواند آسیبی بیش از فرسودگی طبیعی به یک بنای تاریخی وارد کند.
ازاین‌رو، موفقیت طرح‌های مرمتی تنها به میزان اعتبار وابسته نیست.
کیفیت مطالعات فنی، تجربه مرمتگران، نظارت متخصصان و رعایت اصالت تاریخی بنا نیز اهمیت اساسی دارد.
نکته دیگر، تفاوت میان توافق برای تأمین اعتبار و پرداخت واقعی منابع است.
وزیر از توافق برای هزینه‌کرد یک همت سخن گفته، اما هنوز روشن نیست چه میزان از این اعتبار پرداخت شده و چه زمانی در اختیار مجریان پروژه‌ها قرار خواهد گرفت.
این موضوع باید شفاف شود؛ زیرا آثار تاریخی نمی‌توانند تا پایان فرآیندهای طولانی اداری منتظر بمانند.
تاریخ ایران منتظر تشریفات اداری نمی‌ماند
برخلاف بسیاری از پروژه‌های عمرانی، تأخیر در مرمت آثار تاریخی ممکن است پیامدهایی جبران‌ناپذیر داشته باشد.
اگر بخشی از یک ساختمان جدید آسیب ببیند، معمولاً می‌توان آن را با مصالح و تجهیزات تازه بازسازی کرد.
اما وقتی تزئینات چندصدساله، کتیبه‌های تاریخی یا اجزای اصیل یک بنای کهن از بین بروند، بازگرداندن ارزش تاریخی آنها همیشه امکان‌پذیر نیست.
به همین دلیل، حفاظت از میراث فرهنگی باید پیش از وقوع تخریب گسترده آغاز شود.
مرمت اضطراری، پایش مستمر و رفع عوامل آسیب‌زا در بسیاری از موارد می‌تواند از هزینه‌های سنگین‌تر آینده جلوگیری کند.
ارزش یک اثر تاریخی را نمی‌توان تنها با هزینه ساخت یا بازسازی آن سنجید؛ زیرا بخشی از هویت و حافظه یک ملت در آن نهفته است.
اصفهان و شیراز؛ آزمون جدی حفاظت از میراث تمدنی
وزیر میراث فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرده است که اجرای طرح‌های عمرانی در بافت‌های تاریخی اصفهان و شیراز باید به تأیید شورای فنی میراث فرهنگی برسد.
این موضع‌گیری از آن جهت اهمیت دارد که توسعه شهری و حفاظت از میراث تاریخی باید در کنار یکدیگر پیش بروند.
ساخت‌وساز و توسعه زیرساخت‌ها برای زندگی امروز مردم ضروری است، اما نباید به قیمت از دست رفتن آثار تاریخی تمام شود.
اصفهان و شیراز تنها دو شهر گردشگری نیستند؛ بخش مهمی از تاریخ معماری، هنر و تمدن ایران در این دو شهر شکل گرفته است.
انتظار می‌رود تأکید وزیر بر نظارت فنی، با انتشار ضوابط روشن و گزارش عملکرد دستگاه‌های مسئول همراه باشد.
در این صورت، مردم نیز خواهند دانست چه اقداماتی برای جلوگیری از آسیب به بافت‌های تاریخی انجام شده است.
میراث فرهنگی، سرمایه اقتصادی شهرها نیز هست
حفاظت از آثار تاریخی تنها یک مسئولیت فرهنگی نیست.
بناهای تاریخی می‌توانند در رونق گردشگری، ایجاد فرصت‌های شغلی و تقویت اقتصاد محلی نیز نقش داشته باشند.
در بسیاری از شهرهای کشور، زندگی اقتصادی بخشی از مردم به حضور گردشگران، فعالیت اقامتگاه‌ها، صنایع دستی و خدمات مرتبط با آثار تاریخی وابسته است.
مرمت اصولی یک مجموعه تاریخی می‌تواند زمینه افزایش بازدیدکنندگان و رونق کسب‌وکارهای پیرامونی را فراهم کند.
البته تحقق این آثار اقتصادی به برنامه‌ریزی گردشگری، دسترسی مناسب، حفاظت مستمر و مشارکت جامعه محلی نیاز دارد.
از این منظر، هزینه‌کرد برای حفاظت از میراث تاریخی را نباید صرفاً یک هزینه مصرفی دانست.
مرمت صحیح آثار تاریخی، سرمایه‌گذاری برای حفظ هویت ملی و تقویت ظرفیت اقتصادی شهرهای ایران است.
پنج پرسش از وزارت میراث فرهنگی
با استقبال از تصمیم اعلام‌شده، انتظار می‌رود وزارت میراث فرهنگی به چند پرسش مشخص پاسخ دهد.
نخست: نام و محل ۲۰ طرح تاریخی اولویت‌دار چیست و هرکدام با چه نوع خطری مواجه هستند؟
دوم: معیار انتخاب این آثار چه بوده و آیا میزان خطر تخریب، مهم‌ترین عامل اولویت‌بندی بوده است؟
سوم: از اعتبار هزار میلیارد تومانی چه میزان تاکنون تأمین و پرداخت شده و سهم هر پروژه چقدر است؟
چهارم: عملیات اجرایی مرمت چه زمانی آغاز می‌شود و برای پایان هر طرح چه زمان‌بندی مشخصی وجود دارد؟
پنجم: چه سازوکاری برای نظارت تخصصی بر کیفیت مرمت و اطلاع‌رسانی درباره پیشرفت پروژه‌ها در نظر گرفته شده است؟
پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند اطمینان عمومی نسبت به روند حفاظت از میراث تاریخی کشور را افزایش دهد.
پیشنهاد یک اقدام ملی؛ مردم در جریان نجات میراث ایران قرار بگیرند
وزارت میراث فرهنگی می‌تواند با انتشار یک گزارش عمومی و قابل دسترس، اطلاعات مربوط به آثار اولویت‌دار را در اختیار مردم قرار دهد.
در این گزارش، نام بنا، موقعیت جغرافیایی، نوع آسیب، اعتبار مورد نیاز، میزان پیشرفت مرمت و زمان‌بندی اجرای پروژه مشخص شود.
چنین اقدامی علاوه بر تقویت شفافیت، امکان مشارکت خیرین میراث فرهنگی، متخصصان و علاقه‌مندان به تاریخ ایران را فراهم می‌کند.
همچنین رسانه‌ها می‌توانند روند پیشرفت پروژه‌ها را به‌صورت مستمر دنبال کنند و آثار در معرض خطر را به جامعه معرفی کنند.
حفاظت از میراث ایران، مسئولیتی است که دولت، متخصصان و مردم می‌توانند در آن نقش داشته باشند.
سخن پایانی؛ تاریخ ایران را نمی‌توان دوباره ساخت
تصمیم دولت برای اختصاص هزار میلیارد تومان به مرمت آثار تاریخی اولویت‌دار، اقدامی امیدوارکننده است که باید از آن استقبال کرد.
اما ارزش واقعی این تصمیم به نتیجه‌ای بستگی دارد که در حفاظت از بناهای تاریخی کشور حاصل می‌شود.
مردم ایران انتظار ندارند تنها از ارقام اعتباری و جلسات اداری مطلع شوند؛ آنان می‌خواهند بدانند کدام آثار تاریخی در معرض خطر قرار دارند و چه اقداماتی برای نجات آنها انجام خواهد شد.
امروز فرصتی فراهم شده است تا وزارت میراث فرهنگی با انتشار فهرست پروژه‌ها و برنامه زمان‌بندی مرمت، الگویی روشن از پاسخ‌گویی و مشارکت عمومی ارائه دهد.
میراث تاریخی ایران متعلق به یک دولت یا یک نسل نیست؛ امانتی است که از گذشتگان به ما رسیده و باید سالم به آیندگان سپرده شود.
هزار میلیارد تومان اعتبار زمانی ارزش واقعی خود را نشان می‌دهد که بتوانیم بگوییم کدام بخش از تاریخ ایران با آن نجات پیدا کرده است.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
