چهارتاقی «مُنج»؛ رهاشده و در آستانه ویرانی + عکس

به گزارش بولتن نیوز به نقل از ایسنا، سیاوش آریا، پژوهشگر و کنشگر میراث فرهنگی درباره این چهارتاقی توضیح داد: چهارتاقی «مُنج» در شمال شرقی و ۲۴۰ کیلومتری شهر شیراز و در روستای مَنج از شهرستان بوانات جای دارد. این یادمان ارزشمند باستانی با وجود آسیب‌های فراوان بر اثر گذشت زمان و ویرانی بخش‌هایی از آن، همچنان استوار و پایدار بر روی تپه ای طبیعی باقی مانده است. ارزش و اهمیت چهارتاقی به دیرینگی اثر، موقعیت راهبردی، منطقه ویژه جغرافیایی و سوق الجیشی آن و نزدیکی به درخت سرو کهنسالی است که یک مجموعه تاریخی، فرهنگی و طبیعی را پدید آورده است. از سویی، شناخت، پژوهش و مطالعه‌های تاریخی و بررسی‌های باستان‌شناختی در منطقه و اثر چهارتاقی، سبب آگاهی ما از روزگاران گذشته خواهد شد و بازگشایی دریچه‌ای به سوی علم و دانش است. همچنین چهارتاقی «مُنج» از دید پژوهش در آداب و آیین گذشتگان و آشنایی با تاریخ اجتماعی آن دوران دارای اهمیت ویژه ای است. از همین روی، باید مورد توجه مدیران فرهنگی شهرستان بوانات و استان فارس قرار گیرد و هرچه زودتر اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اقدام به مرمت و حفاظت اصولی از آن کرده و با حفظ و پاسداشت یادمان باستانی و بی همتای کشور به معرفی آن پرداخته و این مجموعه را از رها شدگی و نابودی نجات دهد.

این کنشگر میراث فرهنگی ادامه داد: چهارتاقی «مُنج» که دیرینگی آن به دوران ساسانیان می‌رسد در وضعیت نگهداری و حفاظتی نامناسبی به سر می‌برد. بر اثر گذشت زمان و رخنه عوامل طبیعی بیشتر بخش‌های یادگار ساسانیان فرسوده شده و پایه‌های چهارتاقی سُست و بی‌دوام و در حال فرو ریختن است. ترک‌هایی در جاهای گوناگون اثر نمایان است که نیازمند فوری مرمت‌های اصولی است. در غیر این صورت در آینده‌ای نزدیک و در فصل بارش‌ها بخش‌های دیگری از آن فرو می‌ریزد.

آریا گفت: بی‌گمان بدترین آسیب به یادگار ساسانیان، عوامل انسانی است که بی‌رحمانه بر پیکره بی‌دفاع یادمان‌های تاریخی و فرهنگی تاخته و با کَند و کاوهای غیرمجاز آسیب‌های برگشت ناپذیری را برجای گذاشته‌اند. کند و کاوهای ژرفی که نه تنها در کنار چهارتاقی، بلکه در گورستان ارزشمندی که در چند متری و پایین دست آن وجود دارد و شوربختانه به وسیله سوداگران اموال تاریخی و فرهنگی و قاچاقچیان بیمار به بهانه‌های خیال‌انگیز و پوچ یافتن گنجی که هیچ وجود خارجی ندارد و توهمی بیش نیست، آسیب‌های بزرگ و جبران ناشدنی برجای گذاشته و بیشتر سنگ گورهای تاریخی را شکسته و نابود کرده‌اند. سنگ گورهای از دوره‌های صفویه تا قاجاریه با نقش و نگاره‌های برجسته و زیبا و نوشتارهایی با دبیره پارسی و چشم‌نواز.

این کنشگر میراث فرهنگی تاکید کرد: آنچه نیازمند است که مدیران فرهنگی شهرستان و استان به‌ویژه اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به آن ورود کند مرمت‌های اصولی (نه نمادین و گذرا) و حفاظت و پاسداری بهتر و بیشتر از مجموعه تاریخی و فرهنگی نامدار به مُنج است. زیرا در این منطقه با یک اثر منفرد روبه‌رو نیستیم. از چهارتاقی ساسانی تا گورستان اسلامی و پل تاریخی، رودخانه‌ای که خشک شده و می‌توان آن را زنده کرد و نجات داد تا یادگارهای طبیعی. اینجا تاریخ و طبیعت با هم پیوند خورده و درهم تنیده شده است. بودن درختان کهن به‌ویژه درخت سروی که بیش از ۱۰۰۰ سال دارد و بیانگر نبض زندگی و زیست هزاران ساله در منطقه است، همگی ما را وا می‌دارد تا به بازسازی و زنده‌سازی منطقه و یادمان‌های تاریخی و باستانی آن بپردازیم.

این پژوهشگر میراث فرهنگی گفت: چهارتاقی ساسانی «مُنج» بر بلندای تپه‌ای مشرف به رودخانه جای دارد و بقایای پلی کهن بر روی رودخانه، نشانگر پیوند راه‌های ارتباطی و کاروان رو در دوران خود بوده است. همچنین بقایای دیواره‌ای در کنار چهارتاقی بیانگر این است که با یک چهارتاقی منفرد روبه‌رو نبوده و همانند بیشتر چهارتاقی‌ها با یک مجموعه به هم پیوسته در پیوند با سازه اصلی (چهارتاقی) و با کارکرد آیینی آن روبه‌رو هستیم.

آریا اظهار کرد: شوربختانه به انگیزه آسیب‌های فراوان به چهارتاقی و از میان رفتن بیشتر بخش‌های اثر و مرمت‌ها در دوران گوناگون تاریخی، برخی از نویسندگان در اظهارنظرهای غیرکارشناسی و گاه شگفت‌انگیز یادگار ساسانیان را اثری اسلامی و غیر از چهارتاقی معرفی می‌کنند! همچنین برخی از افراد برای چهارتاقی کاربری گاهشماری (تقویمی) و رصدخانه‌ای قایل هستند که هیچ پشتوانه علمی و کارشناسی ندارد و همه شواهد موجود و بقایای برجای مانده در پیرامون اثر و سفال‌های شاخص ساسانی ما را با یک مجموعه آتشکده روبه‌رو می‌کند که همانندی با دیگر آتشکده‌ها در سرزمین پارس باستان دارد.

به گفته این کنشگر و پژوهشگر میراث فرهنگی، چهارتاقی «منج» با نقشه‌ای مربع و چهار درگاه تاق دار در چهار گوشه برپا شده و مصالح از سنگ رودخانه ای و ملات گچ است. این اثر ساسانیان با شماره ۱۹۷۱۳ در سال ۱۳۸۶ خورشیدی به ثبت ملی رسیده است.

عکس‌ها از سیاوش آریا که در پانزدهم خردادماه امسال گرفته شده است.