رمزگشایی از موازنه سخت پتروشیمی‌ها در تیرماه داغ ۱۴۰۵؛ گشایش گمرکی در تله انسداد هرمز و ناترازی انرژی

گروه انرژی صنعت پتروشیمی ایران در بیست‌وسوم تیرماه ۱۴۰۵ یکی از پیچیده‌ترین، متناقض‌ترین و سرنوشت‌سازترین دوره‌های تاریخی خود را تجربه می‌کند. از یک سو، با پایان یافتن اعتبار مصوبه اضطراری شورای عالی امنیت ملی و تمدید نشدن آن، گمرک جمهوری اسلامی ایران با ابلاغ دستورالعملی فوری، ممنوعیت صادرات فرآورده‌های شیمیایی، پلیمری و پتروشیمی را که پیش از این در شرایط جنگی برقرار شده بود، لغو کرده است. این گشایش بزرگ نظارتی که از منظر مقررات داخلی، قفل بازارهای صادراتی را پس از ماه‌ها انسداد می‌شکند، بارقه‌ای از امید را برای بازگشت جریان نقدینگی ارزی به بدنه پتروشیمی‌های بزرگ کشور ایجاد کرده است. با این حال، این پیروزی بوروکراتیک داخلی بلافاصله با دیوار سخت بازگشت محاصره دریایی و لغو معافیت‌های تحریمی از سوی ایالات متحده مواجه شده است.
به گزارش بولتن نیوز،تصمیم ناگهانی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC) در ابطال مجوز عمومی موقت (General License X) و جایگزینی آن با مجوز انقباضی جدید (X1)، عملاً بازه طلایی صادرات آزاد ایران را مسدود و ضرب‌الاجل فشرده‌ای را برای پایان فعالیت‌ها و معاملات پتروشیمی با منشأ ایران تا ۲۶ تیر ۱۴۰۵ (۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶) تعیین کرده است. این موازنه منفی بین‌المللی با جهش خیره‌کننده پرمیوم ریسک بیمه جنگی به ۵ درصد ارزش کل کشتی‌ها در تنگه هرمز عملاً جریان ترانزیت دریایی خلیج فارس را با چالش‌های جدی لجستیکی مواجه کرده است. این تنش‌های چندلایه نظارتی و فیزیکی در تنگه هرمز، بازار جهانی انرژی را مجدداً ملتهب کرده و بهای نفت خام برنت را در معاملات امروز به کانال ۸۲.۸۹ دلار در هر بشکه سوق داده است.
در جبهه داخلی نیز، ناترازی ویرانگر برق صنایع با وجود دستورالعمل اکید ریاست‌جمهوری مبنی بر اولویت‌زدایی قطعی برق صنایع، کماکان پایداری تولید را تهدید می‌کند. مجمجوع آسیب‌های جنگی به زیرساخت‌های نیروگاهی سبب شده تا صنایع پتروشیمی کشور به سمت راه‌کارهای نوآورانه‌ای همچون واردات ۴۵۰ مگاوات برق از ترکیه روی آورند. هم‌زمان در تالار شیشه‌ای بورس تهران، هراس از آینده تولید و زنجیره لجستیک، فرار سنگین بیش از ۲۰.۴ هزار میلیارد تومان نقدینگی حقیقی را طی چهار روز معاملاتی اخیر رقم زده و شاخص کل بورس را به زیر مرز روانی ۵ میلیون واحدی سوق داده است. این گزارش تحلیلی عمیق، ابعاد گوناگون این پارادوکس‌های اقتصادی را کالبدشکافی می‌کند.

طوفان در شاهراه ترانزیتی جهان: شوک ترامپ و فرار تانکرها از تنگه هرمز
تنگه هرمز بار دیگر به کانون اصلی بازتنظیم ریسک ژئوپلیتیک در بازارهای جهانی انرژی و محصولات پتروشیمی تبدیل شده است. با فروپاشی چارچوب تفاهم‌نامه آتش‌بس شکننده ماه ژوئن و لغو مجوز عمومی موقت صادرات نفت و محصولات پتروشیمی ایران توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا، فضای حاکم بر ترانزیت دریایی خلیج فارس به شدت ملتهب شده است. دونالد ترامپ با اعلام اجرای مجدد محاصره بنادر ایران و همچنین پیشنهاد غیرمنتظره وضع تعرفه امنیتی ۲۰ درصدی بر تمامی محموله‌های تجاری عبوری از تنگه هرمز، عملاً اصول آزادی کشتیرانی بین‌المللی را به چالش کشیده است. این تحرکات، واکنش تند نیروهای دفاعی کشور را در پی داشته و به تبادل آتش سنگین پهپادی و موشکی و اصابت موشک‌های کروز به نفتکش‌ها در این گذرگاه حیاتی منجر شده است.
پیامد مستقیم این تنش‌ها، سقوط ۲۳ درصدی تعداد ترددهای روزانه کشتی‌ها نسبت به دوره پیش از بحران بوده است. بسیاری از شرکت‌های بزرگ کشتیرانی و مالکان شناورهای غول‌پیکر حمل گاز مایع (LPG) و مواد شیمیایی، ترجیح داده‌اند سیستم‌های ردیابی خودکار (AIS) خود را خاموش کنند یا مسیرهای طولانی‌تر و پرهزینه‌تری نظیر دماغه امید نیک را به عنوان جایگزین برگزینند. در این میان، نرخ بیمه خطرات جنگی (War Risk Insurance) به رقم نجومی ۵ درصد ارزش شناور جهش یافته است. برای یک تانکر حمل محصولات پلیمری یا متانول، این میزان افزایش در هزینه‌های بیمه‌ای و حمل‌ونقل عملاً مزیت قیمتی صادرات ایران را در هاب‌های بزرگی مانند شرق آسیا و هند از بین می‌برد و حاشیه سود صادراتی را به شدت منقبض می‌کند.
از زاویه بازارهای جهانی، کاهش عرضه فرآورده‌ها و محصولات هاب خاورمیانه موجب انقباض شدید ذخیره‌سازی‌های استراتژیک در کشورهای مصرف‌کننده شده است. قیمت‌های اوره و آمونیاک به دلیل وابستگی شدید زنجیره تولید به گاز طبیعی خاورمیانه و مسیر تنگه هرمز، به سمت سقف‌های قیمتی حرکت کرده‌اند، به طوری که فیتچ ریتینگز پیش‌بینی خود از قیمت هر تن اوره فوب خاورمیانه در سال ۲۰۲۶ را به ۵۵۰ دلار افزایش داده است. این وضعیت گرچه فرصتی برای کسب درآمدهای دلاری بالا را نشان می‌دهد، اما به دلیل انسداد فیزیکی مسیرهای صادراتی ایران، بیشتر به سود رقبای منطقه‌ای بدون درگیری نظیر تولیدکنندگان عمانی و آفریقایی تمام شده است.
بورس کالا در تب دلار حواله و فرمول‌های جدید قیمت‌گذاری تلفیقی
مدیریت بازار داخلی در بورس کالا نیز تحت تأثیر نوسانات شدید نرخ ارز ارائه‌شده در سامانه مبادله و تغییرات فرمول قیمت‌گذاری کالاها قرار گرفته است. بر اساس آخرین نرخ‌های اعلام‌شده، مبنای محاسبه قیمت‌های پایه محصولات پتروشیمی با رشد ۱.۶ درصدی (معادل ۲,۴۰۵ تومان افزایش نسبت به دوره قبل) به رقم ۱۴۸,۳۶۳ تومان به ازای هر دلار حواله افزایش یافته است. این رشد تدریجی قیمت دلار نیمایی گرچه حاشیه سود پتروشیمی‌های بالادستی را در فروش‌های داخلی تقویت می‌کند، اما فشار هزینه‌ای بالایی را به صنایع پایین‌دستی و تکمیلی وارد می‌آورد.
رویداد بسیار مهم دیگر در بورس کالا، تغییر سازوکار قیمت‌گذاری گروه‌های پلیمری نظیر اکریلونیتریل بوتادین استایرن (ABS) و لاستیک‌های اس‌بی‌آر (SBR) به روش قیمت‌گذاری تلفیقی است. این تغییر فرمول که به دلیل ناتوانی و کسری شدید واحد پتروشیمی جم در تأمین خوراک بوتادین ناشی از خسارات جنگی رخ داده، تبریز، گلپایگان و تخت‌جمشید را ناچار به واردات خوراک گران‌قیمت خارجی کرده است. در جدول زیر، جزئیات قیمت‌های پایه کلیدی محصولات پتروشیمی تا تاریخ ۲۸ تیر ۱۴۰۵ ارائه شده است:
 
گروه محصول پتروشیمی    نرخ پایه (ریال بر کیلوگرم)    میزان تغییر نسبت به ۷ تیر ۱۴۰۵    علت اصلی تغییرات قیمتی در بازار       
گریدهای مختلف ABS    ۲,۷۱۱,۰۰۰    +۲۳.۶٪ (افزایش ۶۳,۸۰۰ ریالی)    اعمال فرمول قیمت‌گذاری تلفیقی به دلیل واردات خوراک       
لاستیک SBR تخت‌جمشید    ۴۵۰,۰۰۰    +۵.۳٪ (افزایش ۲۰,۰۶۴ ریالی)    تغییر در روش محاسبه قیمت پایه بر مبنای خرید تلفیقی بوتادین       
پلی‌اتیلن سبک فیلم (LDPE)    ۳۹۰,۰۰۰    +۵.۲٪ (افزایش ۶,۸۹۳ ریالی)    افزایش نرخ دلار حواله بازار مبادله و تقاضای فصلی بسته‌بندی       
لاستیک SBR بندرامام    ۲۷۴,۴۰۰    -۷.۲٪ (کاهش ۲۱,۳۲۴ ریالی)    کاهش قیمت‌های پایه جهانی فرآورده‌ها و مقاومت خریداران داخلی       
سنگین اکستروژن (PE100)    ۳۳۵,۰۰۰    -۱۲.۶٪ (کاهش ۱۹,۸۸۵ ریالی)    سقوط قیمت‌های جهانی اتیلن و کاهش شدید حجم معاملات       
پی‌وی‌سی گریدهای عمومی (S65)    ۲۹۰,۰۰۰    -۱۰.۰٪ (کاهش ۱۱,۶۲۳ ریالی)    کاهش نرخ‌های هاب آسیا و افت تقاضای مسکن در فصل تابستان     
این تغییرات قیمتی به خوبی نشان می‌دهد که چگونه آسیب به واحدهای زیرساختی پتروشیمی مانند مجتمع جم، زنجیره‌ای از افزایش قیمت‌ها را تا آخرین حلقه‌های مصرفی کشور در بخش پلاستیک و لاستیک‌سازی تسری می‌دهد.
تحلیل گلوگاه ناترازی برق و تلاش پتروشیمی‌ها برای بقا
علاوه بر بحران‌های ژئوپلیتیک، ناترازی فیزیکی و عمیق انرژی در داخل کشور به بزرگ‌ترین گلوگاه تداوم تولید در مجتمع‌های پتروشیمی تبدیل شده است. آسیب گسترده به بیش از ۴,۷۰۰ مگاوات از ظرفیت نیروگاهی کشور در جریان جنگ اخیر، اکنون به یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنعت انرژی کشور تبدیل شده است. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، در دستوری ویژه و اضطراری به وزارتخانه‌های صمت و نیرو ابلاغ کرده است که صنایع تولیدی باید از اولویت اول قطعی برق خارج شوند. با این حال، گزارش‌های واصله نشان می‌دهد که به دلیل شدت ناترازی‌ها، این دستورالعمل هنوز به طور کامل در فاز اجرایی موفق نبوده و بسیاری از صنایع کوچک و متوسط کماکان تا دو روز در هفته با قطعی کامل جریان برق مواجه هستند.
برای جبران این فاجعه تولیدی، وزارت نیرو و صنایع پتروشیمی در حال پیشبرد سناریویی نوین و بی‌سابقه هستند. این سناریو شامل عقد قرارداد سه‌جانبه میان وزارت نیرو، صنایع پتروشیمی و طرف ترکیه‌ای برای واردات تا ۴۵۰ مگاوات برق با استفاده از پست برق بک‌تو‌بک (Back-to-Back) موجود در مرز و خط انتقال خوی به وان است. تحلیل اقتصادی این اقدام نشان می‌دهد که هرچند قیمت برق وارداتی از ترکیه به مراتب بالاتر از نرخ‌های داخلی خواهد بود، اما از دست رفتن روزانه میلیون‌ها دلار تولید صادراتی در مجتمع‌های پتروشیمی، پرداخت این مابه‌التفاوت قیمتی را برای هلدینگ‌های بزرگ کاملاً توجیه‌پذیر می‌کند.
\text{برآورد خسارت روزانه [span_22](start_span)[span_22](end_span)قطعی برق مجتمع پتروشیمی} = (\text{ظرفیت اسمی روزانه}) \times (\text{نرخ سود ناخالص هر تن محصول})
با بکارگیری فرمول فوق، مشخص می‌شود که هر روز خاموشی در واحدهای بزرگ خسارتی به همراه دارد که خرید برق وارداتی حتی با نرخ‌های بین‌المللی را به گزینه‌ای اقتصادی تبدیل می‌سازد. هرچه این فرآیند با سرعت بیشتری انجام شود، احتمال حفظ تولید، صادرات و جایگاه صنعت پتروشیمی در بازارهای داخلی و خارجی نیز افزایش می‌یابد.
تالار شیشه‌ای در شوک جنگ: ریزش شاخص کل به زیر مرز ۵ میلیونی
بازار سرمایه تهران در مواجهه با اخبار پی‌درپی لغو مجوزهای عمومی صادرات و بازگشت سایه محاصره دریایی بر بنادر جنوبی، با موج شدیدی از ترس و عقب‌نشینی سرمایه‌گذاران مواجه شده است. شاخص کل بورس تهران پس از چهار روز نزول متوالی و سقوط‌های سنگین روزانه، سرانجام کانال معتبر و روانی ۵ میلیون واحدی را از دست داد و در تراز ۴,۹۶۶,۷۶۰ واحد آرام گرفت. خروج پرشتاب بیش از ۲۰ هزار و ۴۰۰ میلیارد تومان سرمایه توسط سهامداران حقیقی طی چهار روز معاملاتی اخیر، تاییدکننده این مدعاست که بازار ترجیح می‌دهد دارایی خود را به پناهگاه‌های امن‌تری نظیر بازار طلا و ارز آزاد منتقل کند.
تحلیل ساختار عرضه و تقاضا در بورس نشان می‌دهد که برتری حجم سفارش‌های فروش با ۱۰ هزار و ۹۸۰ میلیارد تومان در برابر ۳ هزار و ۹۷ میلیارد تومان سفارش خرید، نشان می‌دهد که فروشندگان همچنان دست بالا را در بازار دارند. با این وجود، کارشناسان ارشد بورس معتقدند که اصلاح قیمتی فعلی پتروشیمی‌های بزرگ از منظر بنیادی توجیه مالی ندارد، چرا که با وجود ریسک‌های ترانزیتی، رشد قیمت‌های پایه در بورس کالا ناشی از افزایش دلار نیمایی تا حدودی زیان کاهش صادرات فیزیکی را پوشش خواهد داد. تفاوت عمیق عملکردی میان سهم‌های ساحلی آسیب‌پذیر و سهم‌های مستقر در خشکی، جریان نقدینگی هوشمند را به سمت بازآرایی سبدهای سرمایه‌گذاری هدایت کرده است.
کالبدشکافی عملکرد و صورت‌های مالی غول‌های پتروشیمی
پتروشیمی جم (جم)
مجمع عمومی سالیانه این غول پلیمری با تصویب صورت‌های مالی منتهی به پایان سال ۱۴۰۴ برگزار شد و سود نقدی ۴,۱۶۶ ریالی به ازای هر سهم را میان سهامداران تقسیم کرد. مدیرعامل شرکت از جهش ۴۶ درصدی درآمدهای عملیاتی و عبور آن از مرز ۱۰۵ هزار میلیارد تومان خبر داد که به سود خالص بی‌پیشینه ۱۱.۳۴ همتی منجر شده است. این موفقیت بزرگ عمدتاً ناشی از تعویض کاتالیست و بهینه‌سازی تولید پلی‌اتیلن بوده که خروجی را ۳۰ درصد بالاتر از ظرفیت اسمی (۷۴۷ هزار تن تولید در مقابل ظرفیت اسمی ۶۰۰ هزار تن) ثبت کرده است. علاوه بر این، با ورود مراجع قضایی، یکی از بزرگ‌ترین پرونده‌های حقوقی صنعت پتروشیمی با وصول مطالبات ۸۶ هزار میلیارد ریالی جم از شرکت‌های زیرمجموعه حل‌وفصل شد.
اما واحد استراتژیک تولید بوتادین جم به دلیل حملات مستقیم در ۱۷ فروردین ۱۴۰۵ با آسیب جدی مواجه شده و بازسازی کامل آن دست‌کم ۲۴ ماه زمان خواهد برد. این نقیصه سبب کسری شدید بوتادین در بازار داخلی و ناچاری بورس کالا به اتخاذ فرمول‌های تلفیقی شده است. افزون بر این، پیش‌بینی می‌شود مجتمع بالغ بر ۲۰ درصد از ظرفیت تولید سال ۱۴۰۵ خود را به دلیل قطعی سرویس‌های جانبی در منطقه پارس جنوبی از دست بدهد. در حال حاضر خطوط تولید با ۸۰ درصد ظرفیت در مدار بهره‌برداری هستند.
پتروشیمی زاگرس (زاگرس)
بزرگ‌ترین تولیدکننده متانول کشور با چراغ سبز هیئت‌مدیره خود برای اجرای افزایش سرمایه عظیم ۹۰۰ درصدی از محل سود انباشته مواجه شده است که سرمایه ثبت‌شده آن را از ۲۴۰ میلیارد تومان به ۲,۴۰۰ میلیارد تومان ارتقا خواهد داد. این افزایش سرمایه با هدف اصلاح ساختار مالی، تأمین منابع برای پروژه‌های توسعه‌ای و ارتقای اعتبار نزد شبکه بانکی صورت می‌گیرد.
با این وجود، زاگرس از منظر عملیاتی دوران سختی را می‌گذراند؛ ناترازی گاز در بهار و شرایط اضطراری جنگ عملاً فعالیت تولیدی این واحد را چندین بار به طور کامل متوقف کرد. واحد دوم این مجتمع از خردادماه با استفاده محدود از برق شبکه سراسری مجدداً فعال شده، اما ابطال مجوز عمومی X توسط آمریکا، چالش عظیمی برای تداوم صادرات محصولات متانول زاگرس پدید آورده است. مجمع عمومی عادی سالیانه شرکت برای روز ۳۰ تیر ۱۴۰۵ برنامه‌ریزی شده است.
پتروشیمی بوعلی سینا (بوعلی)
این هلدینگ آروماتیکی موفق شد افزایش سرمایه ۴۰ درصد خود را در ۲۰ تیرماه ۱۴۰۵ در مرجع ثبت شرکت‌ها نهایی کند و تعداد سهام خود را به ۲۰ میلیارد سهم برساند. گزارش عملکرد خردادماه بوعلی با ثبت درآمد بی‌سابقه ۱۱.۱ هزار میلیارد تومانی، تعجب تحلیل‌گران را برانگیخت و مجموع فروش ۳ ماهه نخست سال را به ۲۴.۶ همت رساند که افزایشی ۲۵ درصدی را نسبت به دوره مشابه سال قبل نشان می‌دهد.
براساس صورت‌های مالی منتهی به اسفند ۱۴۰۴، سود خالص بوعلی با کاهش ۴۰.۸ درصدی به ۷,۳۳۸ میلیارد تومان رسید که معادل EPS ۳۶۵ ریالی است. با این وجود، پایداری بوعلی در تولید آروماتیک‌ها و توانایی آن در فروش موجودی انبارها، جایگاه این سهم را به عنوان یکی از ارزنده‌ترین گزینه‌های پتروشیمی بازار سرمایه تثبیت کرده است.
پتروشیمی شازند (شاراک)
شاراک بدون شک بزرگ‌ترین برنده جغرافیایی تحولات اخیر است. واقع شدن در قلب فلات مرکزی ایران (اراک) و دوری کامل از محدودیت‌های دریایی و جنگی بنادر جنوبی، به پتروشیمی شازند اجازه داده است تا با ظرفیت کامل به تولید ادامه دهد. درآمد خردادماه این شرکت با جهش خیره‌کننده ۳۲۵ درصدی نسبت به خرداد سال قبل به نزدیکی ۱۰ هزار میلیارد تومان رسید و درآمد کل بهار ۱۴۰۵ را به ۲۲.۶ همت رساند که افزایش ۱۲۷ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل را نشان می‌دهد.
شاراک با بهره‌گیری از افزایش نرخ محصولات پلیمری در بورس کالا، سودآوری فوق‌العاده‌ای را برای سال مالی جدید پیش‌بینی می‌کند. مجمع سالیانه این شرکت به تازگی لغو شده و سرمایه‌گذاران در انتظار تعیین زمان جدید برای مجمع عادی هستند.
پتروشیمی فناوران (شفن)
پتروشیمی فناوران مجمع عمومی سالیانه خود را برای تاریخ ۳۱ تیرماه ۱۴۰۵ فراخوانده است. با این حال، گزارش‌های مالی ۳ ماهه نخست شفن نشان‌دهنده افت سنگین درآمدهای عملیاتی نسبت به بهار سال گذشته است. براساس آمارهای اولیه، درآمد ۳ ماهه اول ۱۴۰۵ با افت ۳۶ درصدی روبرو بوده و تناژ فروش صادراتی متانول ۹۳ درصد و اسید استیک ۴۰ درصد کاهش یافته است. فرسودگی واحدها و قطعی مکرر برق، چشم‌انداز سودآوری این شرکت را در هاله‌ای از ابهام قرار داده و اعتراضات گسترده سهامداران خرد را در تالارهای معاملاتی برانگیخته است.
پتروشیمی شیراز (شیراز)
پتروشیمی شیراز نیز در بهار سال جاری نوسانات شدیدی را ثبت کرد. فروش خردادماه این واحد با سقوط ۶۰ درصد نسبت به اردیبهشت، به ۱,۰۷۵ میلیارد تومان کاهش یافت که نشان‌دهنده اثر فاحش اورهال‌های ناخواسته ناشی از ناترازی گاز و محدودیت‌های برق است. با این حال، روابط عمومی شرکت از آغاز به کار نیروهای پذیرفته‌شده در آزمون استخدامی بزرگ از ابتدای تیرماه خبر داده است که نشان‌دهنده اصرار مدیران بر حفظ برنامه‌های توسعه پایدار نیروی انسانی است. مجمع سالیانه شیراز به زودی برای بررسی افزایش سرمایه تشکیل خواهد شد.
صنایع پتروشیمی خلیج فارس (فارس)
مدیرعامل شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس از برگزاری مجمع فوق‌العاده این شرکت در آینده نزدیک خبر داده و اعلام کرده است که سرمایه این هلدینگ عظیم پتروشیمی از ۱۰۰ هزار میلیارد تومان به ۱۲۵ هزار میلیارد تومان (معادل ۲۵ درصد افزایش سرمایه) ارتقا خواهد یافت. این اقدام استراتژیک به منظور تأمین منابع لازم برای طرح‌های توسعه‌ای کلان در زنجیره ارزش محصولات پتروشیمی اتخاذ شده است.
پتروشیمی خارک (شخارک)
مجمع عمومی سالیانه شخارک با تقسیم سود ۹۰ درصدی معادل ۷۵۰ ریال به ازای هر سهم به کار خود پایان داد. شخارک توانسته سود ۵ همتی را در سال پرریسک گذشته ثبت کند. با این حال، صورت‌های مالی میان‌دوره‌ای نشان‌دهنده کاهش ۸۱ درصدی سودآوری و افت ۱۵ درصدی تولید واقعی در کنار افزایش غیرمتعارف ۹۲ درصدی هزینه‌های دستمزد تحت مدیریت کمیل پورضیایی است که به عنوان زنگ خطری برای پایداری سودآوری آتی این صادرکننده مهم تلقی می‌شود.
پتروشیمی پارس (پارس)
پتروشیمی پارس در روزهای اخیر واحدهای تولید اتیل‌بنزن و استایرن منومر خود را به طور موقت از مدار تولید خارج کرده و در مقابل، واحد استحصال اتان مجتمع را مجدداً به مدار تولید بازگردانده است. این بازآرایی عملیاتی با هدف بهینه‌سازی خوراک و مدیریت بهینه سبد محصولات متناسب با تقاضای بازار انجام شده است.
پتروشیمی کرمانشاه (کرماشا)
مجمع پتروشیمی کرمانشاه با تقسیم سود ۱,۲۲۷ ریالی به کار خود پایان داد. مدیران شرکت احداث نیروگاه خودتأمین، تکمیل فاز دوم توسعه با تأمین مالی سنگین و آغاز تولید کدهای نانو کود آهسته‌رهش را به عنوان برنامه‌های محوری سال ۱۴۰۵ معرفی کرده‌اند که پتانسیل بالایی برای جهش درآمدی در فصول آینده ایجاد می‌کند.
پتروشیمی پردیس (شپدیس)
پتروشیمی پردیس از راه‌اندازی مجدد فاز دوم تولید خود از تاریخ ۲۳ خرداد ۱۴۰۵ خبر داده است. هم‌اکنون فازهای ۱ و ۲ مجتمع با حدود ۶۰ درصد ظرفیت در حال فعالیت هستند. تحلیل‌گران بازار معتقدند آغاز مجدد صادرات اوره می‌تواند گزارش فعالیت تیرماه شپدیس را بهبود بخشیده و جذابیت خرید سهم را در محدوده‌های فعلی افزایش دهد.
سناریوهای پیش‌روی اقتصاد پتروشیمی
سناریوی اول: ثبات تنش و مدیریت ناترازی (سناریوی محتمل - ۵۵ درصد)
در این سناریو، تنش‌های نظامی در تنگه هرمز در سطح کنترل‌شده‌ای باقی می‌ماند و صادرات پتروشیمی کشور به جای بنادر اصلی عسلویه، از طریق بنادر جایگزین نظیر بندرعباس و چابهار با تکیه بر ناوگان کشتی‌های با مالکیت پنهان تداوم می‌یابد. ناترازی برق نیز با ترکیب واردات برق از ترکیه و راه‌اندازی نیروگاه‌های خودتأمین در مجتمع‌ها مدیریت می‌شود. سودآوری شرکت‌ها به صورت اسمی رشد می‌کند اما هزینه‌های لجستیک بالا باقی خواهد ماند.
سناریوی دوم: دستیابی به توافق دیپلماتیک جدید (سناریوی بهینه - ۳۰ درصد)
در صورت به نتیجه رسیدن گفتگوهای فشرده دیپلماتیک در سوئیس میان ایران و ایالات متحده و تمدید مجدد تفاهم‌نامه آتش‌بس به مدت ۶۰ روز دیگر، تحریم‌های بندری به طور موقت تعلیق شده و مجوز عمومی X احیا خواهد شد. این امر بلافاصله با ریزش پرمیوم ریسک جنگی، بازگشت خریداران خارجی و جهش تاریخی شاخص کل بورس به بالای کانال ۵.۵ میلیون واحدی همراه خواهد بود.
سناریوی سوم: تشدید درگیری‌ها و انسداد کامل (سناریوی بحرانی - ۱۵ درصد)
در این سناریوی بدبینانه، تبادل آتش مستقیم نظامی به آسیب مجدد زیرساخت‌های یوتیلیتی در فازهای عسلویه و ماهشهر منجر می‌شود. با خروج کامل نیروگاه‌های برق از مدار و انسداد مطلق فیزیکی تنگه هرمز، ظرفیت تولید پتروشیمی کشور تا ۵۰ درصد سقوط خواهد کرد و شرکت‌ها ناچار به عرضه انحصاری در بازار داخلی خواهند شد که افت شدید درآمدهای ارزی و کمبود منابع برای طرح‌های توسعه‌ای را در پی دارد.
جدول شاخص‌های روز اقتصاد پتروشیمی (۲۳ تیر ۱۴۰۵)
 
شاخص‌های کلیدی تحلیل اقتصادی    امتیاز (از ۱۰۰)    جهت حرکت نسبت به ماه قبل    علت تغییرات و پیامدهای احتمالی بر صنعت پتروشیمی       
شاخص جذابیت سرمایه‌گذاری    ۴۵    کاهشی (منفی)    لغو مجوز عمومی X و افزایش ریسک‌های ژئوپلیتیک و ترانزیت دریایی       
شاخص ریسک سیاست‌گذاری    ۷۵    افزایشی (منفی)    نوسان شدید در بخشنامه‌های صادراتی و نرخ‌های دلار مبادله‌ای       
شاخص ریسک تأمین خوراک    ۸۵    افزایشی (منفی)    نوسان در تأمین اتان و خوراک‌های گازی پتروشیمی‌های بزرگ       
شاخص ریسک انرژی و قطعی برق    ۹۰    افزایشی (منفی)    تداوم قطعی برق صنایع و تخریب زیرساخت‌های نیروگاهی در اثر تنش‌ها       
شاخص تسهیلات و تأمین مالی    ۳۵    کاهشی (منفی)    رکود شدید بازار سرمایه و انسداد کانال‌های وام‌دهی خارجی       
شاخص توسعه صادرات فیزیکی    ۴۰    کاهشی (منفی)    بازگشت محاصره بنادر توسط آمریکا و افزایش ۵ درصدی بیمه جنگی       
شاخص بازار جهانی پتروشیمی    ۷۰    افزایشی (مثبت)    انقباض عرضه خاورمیانه و جهش قیمت اوره، آمونیاک و پلیمرها       
شاخص رقابت‌پذیری صنعت    ۵۰    کاهشی (منفی)    افزایش شدید هزینه‌های لجستیک و از دست رفتن مزیت فوب خلیج فارس       
شاخص توسعه زنجیره ارزش    ۶۰    ثبات (خنثی)    پیگیری طرح‌های افزایش سرمایه برای تکمیل زنجیره‌های پایین‌دستی       
شاخص اعتماد سرمایه‌گذاران    ۳۰    کاهشی (منفی)    فرار سنگین پول حقیقی از بورس و خروج شاخص از کانال ۵ میلیونی       
شاخص پایداری تولید پتروشیمی    ۵۵    ثبات (خنثی)    احیای ۸۰ درصدی تولید در برخی واحدها با تکیه بر برق اضطراری     
جمع‌بندی تحلیلی و گزیده‌های مدیریتی
صنعت پتروشیمی ایران در تیرماه ۱۴۰۵ در نقطه عطف حساسی قرار گرفته است. از یک سو لغو ممنوعیت‌های صادراتی داخلی نویدبخش تسهیل بوروکراسی تجاری است، اما سایه سنگین محاصره بنادر توسط ناوگان دریایی آمریکا و جهش هزینه‌های کرایه و بیمه کشتی عملاً مسیر دریایی را بسیار ناامن ساخته است. از سوی دیگر، ناترازی برق تولید روزانه را متوقف کرده و بورس تهران را با بحران خروج نقدینگی روبرو ساخته است. در این میان، تنها مدیریت هوشمند زنجیره تأمین، تکیه بر واردات برق اضطراری و سرمایه‌گذاری بر زنجیره ارزش در خشکی می‌تواند تاب‌آوری شرکت‌ها را در بلندمدت حفظ کند.
مهم‌ترین فرصت روز: رشد چشمگیر نرخ‌های پایه بورس کالا ناشی از افزایش دلار حواله‌ای مبادله و امکان کسب سودهای ریالی بالا در فروش‌های داخلی گریدهای پلیمری خاص.
مهم‌ترین تهدید روز: سررسید ضرب‌الاجل بادبان‌اندازی و تسویه نهایی محموله‌های تحت پوشش لایسنس قدیم (GLX) در ۲۶ تیرماه ۱۴۰۵ که خطر توقیف یا بلوکه شدن ارز پتروشیمی‌ها را در پی دارد.
مهم‌ترین ریسک سیاستی: تأخیر در اجرای مصوبه هیئت وزیران پیرامون بازنگری در جدول خاموشی پتروشیمی‌ها و عدم تخصیص عادلانه بار قطعی برق به بخش خانگی.
مهم‌ترین متغیر اثرگذار فردا: نوسانات بهای جهانی نفت خام برنت در عبور از سطح مقاومت ۸۳ دلاری و بیانیه‌های احتمالی گفتگوهای دیپلماتیک سوئیس.
توصیه‌های تحلیلی برای سرمایه‌گذاران، مدیران صنعت و سیاست‌گذاران
برای سیاست‌گذاران: پیگیری فوری و ویژه تفاهم‌نامه واردات برق از ترکیه به صورت قراردادهای سه‌جانبه برای صنایع پتروشیمی شمال‌غرب و انتقال بار شبکه سراسری به نیروگاه‌های وارداتی جهت کاهش خاموشی مجتمع‌های جنوبی.
برای مدیران صنعت: تسریع در فرآیند اخذ مجوزهای قانونی افزایش سرمایه از محل سود انباشته جهت حفظ نقدینگی در چرخه عملیاتی و اصلاح نسبت‌های مالی در مقابل ریسک‌های سیستماتیک بازار.
برای سرمایه‌گذاران: بازآرایی سبد سهام پتروشیمی با افزایش وزن شرکت‌های مستقل از بنادر جنوبی و مستقر در خشکی (نظیر شاراک) که رکوردهای درخشان درآمدی را در بهار امسال ثبت کرده‌اند و کاهش موقت وزن پتروشیمی‌های به شدت وابسته به زنجیره لجستیک دریایی تنگه هرمز تا زمان رفع تعلیق تحریم‌ها.