ضرورت بازآرایی ساختار گمرک برای تحول در تجارت و ترانزیت کشور

گروه اقتصادی: کاظم سلیمی، مدیرعامل سابق انبارهای عمومی و کارشناس امور گمرکی، در نامه‌ای خطاب به وزیر امور اقتصادی و دارایی، با تأکید بر ضرورت اصلاح ساختار گمرک، خواستار حرکت از الگوی سنتی کنترل‌محور به حکمرانی هوشمند تجارت و ترانزیت شد؛ رویکردی که به گفته وی می‌تواند زمان و هزینه تجارت را کاهش داده و جایگاه ایران را در شبکه لجستیک منطقه‌ای ارتقا دهد.

به گزارش بولتن نیوز،کاظم سلیمی، مدیرعامل سابق انبارهای عمومی و کارشناس امور گمرکی، در نامه‌ای خطاب به وزیر امور اقتصادی و دارایی، بر ضرورت بازآرایی نقش و ساختار گمرک در حکمرانی تجارت و ترانزیت کشور تأکید کرد.
وی در این نامه با اشاره به تحولات شتابان تجارت جهانی و منطقه‌ای، کارآمدی مرزها و کیفیت فرآیندهای گمرکی را از عوامل تعیین‌کننده در جذب و حفظ جریان‌های تجاری دانست و تصریح کرد: امروز مزیت رقابتی کشورها در حوزه لجستیک، بیش از توسعه زیرساخت‌های فیزیکی، به کیفیت حکمرانی مرزی، سرعت عبور کالا و قابلیت پیش‌بینی فرآیندهای تجاری وابسته است.
سلیمی با بیان اینکه بخش قابل توجهی از زمان و هزینه تجارت خارجی کشور در مرزها و فرآیندهای گمرکی صرف می‌شود، تأکید کرد: مشکل اصلی تجارت خارجی کشور نه کمبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل، بلکه ناهماهنگی نهادی، تعدد مراکز تصمیم‌گیری و غلبه رویکردهای کنترل‌محور در مرزهاست.
به گفته این کارشناس امور گمرکی، تعدد دستگاه‌های دخیل، تکرار کنترل‌ها و نبود مدیریت یکپارچه موجب شده مرزهای کشور به گلوگاه‌های اصلی زنجیره لجستیک تبدیل شوند؛ وضعیتی که کاهش قابلیت پیش‌بینی و افزایش هزینه تجارت را در پی داشته است.
عبور از گمرک سنتی به گمرک هوشمند
در این نامه، ساختار فعلی گمرک متناسب با الزامات تجارت نوین ارزیابی نشده و تأکید شده است که مدل کنونی همچنان مبتنی بر کنترل‌های فیزیکی گسترده، بررسی‌های پسینی و مداخلات موردی است.
سلیمی معتقد است تجربه کشورهای موفق نشان می‌دهد تحول واقعی زمانی محقق می‌شود که گمرک از یک «کنترل‌کننده فیزیکی» به «مدیر هوشمند جریان کالا» تبدیل شود؛ الگویی که در آن تصمیم‌گیری‌ها بر پایه مدیریت ریسک، تحلیل داده و پردازش پیشینی اطلاعات انجام می‌شود.
وی در این نامه تصریح کرده است: «مرز نباید محل آغاز بررسی‌ها باشد، بلکه باید به نقطه عبور کنترل‌شده و روان کالا تبدیل شود.»
ضرورت یکپارچگی در حکمرانی مرزی
مدیرعامل سابق انبارهای عمومی همچنین بر ضرورت تقویت پیوند گمرک با نظام حمل‌ونقل و سایر دستگاه‌های مرتبط تأکید کرده و نوشته است: کالا در عمل یک مسیر پیوسته را طی می‌کند، اما سیاست‌گذاری و اجرا در حوزه‌های حمل‌ونقل، تجارت، استاندارد و امور ارزی همچنان به‌صورت جزیره‌ای انجام می‌شود.
به اعتقاد وی، هم‌راستاسازی فرآیندها، تبادل برخط داده‌ها و پذیرش متقابل نتایج کنترل‌ها میان دستگاه‌ها می‌تواند بخش عمده‌ای از تصمیم‌گیری‌ها را پیش از رسیدن کالا به مرز انجام دهد و زمان توقف را به حداقل برساند.
تأکید بر نقش تنظیم‌گری دولت
سلیمی در بخش دیگری از این نامه، بر ضرورت بازتعریف نقش دولت در ارائه خدمات لجستیکی تأکید کرده و خواستار استفاده گسترده‌تر از ظرفیت بخش خصوصی در حوزه‌هایی نظیر انبارداری و پایانه‌داری شده است.
وی در عین حال تأکید کرده که واگذاری امور اجرایی بدون استقرار سازوکارهای تنظیم‌گری مؤثر، می‌تواند به شکل‌گیری انحصارهای جدید منجر شود و از همین رو، دولت باید بیش از گذشته بر نقش تنظیم‌گری، نظارت و تضمین رقابت سالم تمرکز کند.
سه محور اصلی اصلاح ساختار گمرک
در این نامه، اصلاح ساختار گمرک بخشی از یک تحول گسترده‌تر در حکمرانی تجارت و لجستیک کشور توصیف شده که بر سه محور اصلی استوار است:
تغییر نگاه از کنترل کالا به مدیریت جریان کالا
انتقال تصمیم‌گیری‌ها از مرز به قبل از مرز
تفکیک نقش‌های حاکمیتی از تصدی‌گری اجرایی
سلیمی در پایان تأکید کرده است: «اگر هدف تبدیل مزیت جغرافیایی کشور به مزیت اقتصادی پایدار است، چاره‌ای جز بازنگری در نحوه اداره مرزها و نقش گمرک وجود ندارد؛ گمرک آینده، سازمانی برای تسهیل و مدیریت هوشمند تجارت خواهد بود، نه نهادی برای توقف کالا.»