ضرورت حفاظت بیشتر از «یخ‌مراد»، بزرگترین غار یخی ایران

به گزارش بولتن نیوز به نقل از ایسنا، حمزه مشایخی در گفت و گو با ایسنا، با اشاره به اینکه غار یخ مراد، به عنوان یکی از شگفتی‌های طبیعت ایران در دامنه‌های البرز مرکزی است، اظهار کرد: این غار، پیوندی ناگسستنی با اقلیم سرد کوهستانی پیرامون خود دارد و از نظر تقسیمات سیاسی در روستای کهنه‌ده در بخش آسارا از توابع شهرستان کرج جای گرفته و یکی از غارهای کارستی و یخی شناخته شده کشور است.

یخ‌مراد، بزرگترین غار یخی ایران

وی با اشاره به اینکه غار یخ مراد از دید علمی، زیباشناختی و گردشگری ارزش زیادی دارد، افزود: یخ‌مراد، بزرگترین غار یخی ایران است که باید از توان‌های فیزیکی و زیستی آن نگهداری شود. این کار، جدا از برنامه‌های دولتی و سازمانی، وظیفه هر شهروند آگاه و کُنش‌گر محیط زیست است که به نگهداشت و پایداری پدده‌های طبیعی کشور باور دارد.

رئیس اداره حفاظت و مدیریت زیستگاه‌های محیط زیست استان البرز، بیان کرد: برنامه‌های آموزشی برای آگاه‎سازی مردم از ارزش غار یخ‌مراد به مسئولین کمک زیادی می‌‎کنند تا روند نگهداری از غار را اجرایی کنند.

وی در پاسخ به اینکه چه عواملی به تخریب غار یخ‌مراد در سال‌های اخیر منجر شده‌اند و نقش تغییرات اقلیمی و گردشگری بی‌ضابطه در این تخریب چگونه ارزیابی می‌شود، گفت: بررسی انجام گرفته در پژوهش اداره کل نشان می‌دهد که در سه دهه گذشته تغییرات آب و هوایی گسترده‌ای در جهان و در ایران روی داده است. از جمله دامنه‌های جنوبی رشته کوه البرز نیز از دید آب و هوایی دچار دگرگونی شده است.

مشایخی مطرح کرد: در این بازه زمانی، میزان بارش کاهش یافته، دمای هوا بالا رفته و به پیروی از این تغییرات، آب دریافتی حوضه غار یخ‌مراد نیز کاهش یافته و گستره یخ‌‎های انباشته شده در آن کم شده است. بر این اساس با گسترش این تغییرات، تاب‌آوری غار کاهش یافته است.

برداشت یخ‌های غار و بازدیدهای گروهی، عامل از بین رفتن سازندهای یخی

رئیس اداره حفاظت و مدیریت زیستگاه‌های محیط زیست استان البرز خاطرنشان کرد: به شیوه کنونی که مردم بومی از یخ درون آن برداشت می‌کنند؛ در آینده هیچ سازنده یخی درون غار به جا نمی‌ماند.

مشایخی توضیح داد: به دلیل این رویدادهای طبیعی و دستکاری‌های انسانی، سازندهای یخی در تالارهای یکم، تالار دوم و تالار سینما از میان رفته‌اند. در سال‌های اخیر روند بازدید از غار افزایش یافته و گروه‌های گردشگری گوناگونی وارد غار می‌‎شوند.

رئیس اداره حفاظت و مدیریت زیستگاه‌های محیط زیست استان البرز، تاکید کرد: ورود گروهی بازدید کنندگان، دمای غار را بالا برده و افزایش دمای غار، زمینه‌ساز آب شدن سازندهای یخی است.

به دنبال ارتقاء سطح حفاظتی غار یخ‌مراد هستیم

وی در پاسخ پرسشی درباره تاثیر ثبت این غار به عنوان اثر طبیعی ملی از سوی شورای عالی حفاظت محیط زیست بر سطح حفاظت و نگهداشت آن، گفت: غار یخ مراد درحال حاضر در فهرست آثار ملی اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری قرار دارد. همچنین اداره کل حفاظت محیط زیست استان البرز ارتقاء سطح این اثر را به دبیرخانه شورایعالی محیط زیست پیشنهاد کرده و در دستور کار قرار دارد.

وی یادآور شد: با توجه به ارزش بی‌بدیل ملی، حساسیت فوق‌العاده اکولوژیک و تهدیدات جدی که بقای غار یخ‌مراد را نشانه رفته‌اند، ارتقاء این اثر به درجه اثر طبیعی ملی نه تنها یک انتخاب، که یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر حفاظتی است.

مشایخی تصریح کرد: این اقدام، سنگ بنای حفاظت مؤثر، انجام پژوهش‌های ضروری و بهره‌برداری خردمندانه از این موهبت طبیعی برای نسل حاضر و آینده خواهد بود. قطعاً ارتقاء این منطقه با برخورداری از قوانین در چارچوب مقررات، به بهبود شرایط فعلی می‌انجامد.

وی افزود: ضمن اینکه با ارتقاء سطح این منطقه، در بارگذاری‌های مورد تقاضا در شعاع اثر گذار و پیرامونی غار، ضوابط استقرار واحدهای صنعتی تولیدی خدماتی و معدنی با استفاده از ظرفیت و پشتوانه قانونی اعمال خواهد شد.

مشایخی، درباره ظرفیت گردشگری فعلی این غار و برنامه‌های ایجاد زیرساخت‌های متناسب با تعداد گردشگران، گفت: با توجه به پژوهش انجام شده و طرح موضوع در چهل و ششمین کارگروه ملی غارشناسی ایران که به میزبانی اداره کل انجام شده است؛ درجه بندی حفاظتی غار یخ مراد با ترکیبی از درجه ۱ و ۲ برخوردار شد. این درجه بندی بر اساس ساختار فیزیکی حساسیت‌ها، شکنندگی و ظرفیت قابل تحمل و تاب آوری با در نظر گرفتن ایمنی و کاهش ریسک مخاطرات از سوی کارشناسان و متخصصین پیش بینی شده است.

ورود گردشگران به غار یخ‌مراد باید با همراهی یک غارنورد کارآموزده باشد

وی اظهار کرد: برای گردشگری پایدار لازم است تاب آوری غار را با ورود گروهی به درون آن هماهنگ کرد تا در کنار توجه به گردشگری، آسیبب‌های وارد شده به غار را هم کاهش داد. ورود گردشگران با کمک یک راهنما و غارنورد کارآزموده که هم با بخش‌های گوناگون غار آشنا باشد و هم از آسیب دیدن ساختمان غار جلوگیری کند؛ از فروپاشی و آشفتگی محیط غار جلوگیری می‌کند.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: یک راهنمای خوب می‌تواند بازدید کنندگان را به سلامتی به درون غار برده و به سلامتی هم آنها را بیرون بیاورد.

مشایخی با اشاره به آسیب پذیری غار بیان کرد: ‌عوامل گوناگونی ساختمان غار و محیط پیرامون آن را ناپایدار ساخته و با گذشت زمان این غار ویژگی‌های ساختمانی و سازندهای یخی خود را از دست می‌دهد. توده‌ها و غارنهشته‌های یخی، آسیب‌‎پذیری بسیار بالای در برابر تغییرات آب و هوایی و دستکاری انسان دارند. این حساسیت، نیاز به نگهداشت و پایداشت غار را بیشتر برجسته می‌کند.

وی گفت: تالار یکم غار که دچار فروریختگی شده و به نام تالار سنگلاخ هم شناخته می‌شود؛ حساسیت زیادی برای ورود گردشگران ندارد؛ اما از دهانه تالار دوم تا اشکوب چهارم؛ غار نیاز به نگهداری داشته و باید به شیوه علمی مدیریت شود. جایگاه گردشگری غار باید با توجه به تاب‌آوری غار و توان‌های زیست‌محیطی آن تعیین شود.

وی درباره مداخله فنی و حاکمیتی مورد نیاز برای صیانت از این غار تأکید کرد: مداخلات فنی و حاکمیتی در صیانت از غار یخ مراد بر اساس اصل حفاظت اولویت‌دار با بهره‌برداری حداقلی و کنترل‌شده همراه با برخی اقدامات فیزیکی از جمله نصب تابلو اعلام خطر به دلیل ایمنی و کاهش ریسک مخاطرات، پایدارسازی دهانه و مسیر دسترسی، کنترل و مدیریت گردشگر در محدوده های ریزشی، عملیات پاکسازی دست نوشته های دیواره غار، پایش اکوسیستم غار، ارزیابی و پایش دوره‌ای شاخص‌های تنوع زیستی، مدیریت غار و حریم بلافصل از سوی محیط زیست، اداره کل میراث، کارگروه غارشناسی با همراهی جوامع بومی در دستور کار قرار دارد.