چگونه جنگ ایران، معادلات استراتژیک عربستان را تغییر داده است

به گزارش بولتن نیوز به نقل از ایرنا، در ادامه این گزارش آمده‌ است: جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، چالش‌های بزرگی برای عربستان سعودی ایجاد کرده است؛ از بسته شدن تنگه هرمز گرفته تا عمیق‌تر شدن شکاف با امارات و خروج ابوظبی از اوپک. این تحولات، محمد بن سلمان را وادار به بازنگری در سیاست‌های خود کرده است.

پیش از محمد بن سلمان، سیاست خارجی عربستان کُند، توافقی و تا حد زیادی قابل پیش‌بینی بود اما ولیعهد عربستان با رویکردی تهاجمی و گاهی غیرقابل پیش‌بینی، فضای داخلی و خارجی را متحول کرد؛ رویکردی که بارها ریاض را در شرایط سختی قرار داد.

با این حال، جنگ ایران دوباره باعث احتیاط در تصمیم‌گیری‌های این کشور شده است، چرا که رهبران عربستان در حال بازتعریف استراتژی بلندمدت خود هستند. آن‌ها به درستی می‌دانند که سرنوشت منطقه، صرف‌نظر از نتیجه این جنگ، دست‌کم برای دو دهه آینده تحت تأثیر آن قرار خواهد گرفت.

از هرمز تا دریای سرخ

طبیعی است که نقطه ثقل بازنگری‌های عربستان، اکنون تنگه هرمز باشد؛ آبراهی که بخش عمده‌ای از نفت و کالاهای صادراتی این کشور از آنجا عبور می‌کند. ریاض همیشه می‌دانست که در این تنگه آسیب‌پذیر است اما هرگز فکر نمی‌کرد بسته شدن کامل آن محتمل باشد. اتفاقی که رخ داد، نشان داد این تنگه نه فقط برای تجارت، بلکه برای موفقیت «چشم‌انداز ۲۰۳۰» یک نقطه ضعف خطرناک است.

حالا که هرمز یک بار بسته شده، خطر تکرار این اتفاق همیشه وجود دارد. این موضوع، جریان تجارت و برنامه‌های اقتصادی عربستان را در بلندمدت تهدید می‌کند. اختلال‌های مکرر یا طولانی‌مدت، بر درآمدها و اعتماد سرمایه‌گذاران سایه می‌اندازد و مانع از آن می‌شود که عربستان خود را به عنوان یک قطب باثبات برای تجارت، لجستیک و مالی معرفی کند. موفقیت «چشم‌انداز ۲۰۳۰» به ثبات در حوزه انرژی و درآمد و البته یک محیط دریایی امن وابسته است.

به همین دلیل، عربستان در حال بازتعریف جغرافیای اقتصادی خود است تا وابستگی‌ به هرمز را کم کند و چرخش اقتصادی‌اش را به سمت دریای سرخ ببرد. توسعه پروژه‌ها در سواحل غربی، از جمله بندرها، مناطق صنعتی و طرح‌های گردشگری، حالا به اولویت اول تبدیل شده است. داشتن دو ساحل (خلیج فارس و دریای سرخ)، یک مزیت بزرگ جغرافیایی برای عربستان نسبت به همسایه‌هایش است؛ امکانی که ریاض می‌خواهد از آن برای پیشی گرفتن از رقبایی مثل امارات و تبدیل شدن به قطب اصلی صادرات منطقه استفاده کند.

این چرخش به غرب یعنی شرکت آرامکو باید مسیر صادرات نفت خام را به سمت دریای سرخ تغییر دهد یا حداقل ظرفیت خطوط لوله‌اش را به گونه‌ای افزایش دهد که بتواند ۷ میلیون بشکه نفت در روز جابه‌جا کند تا به سطح صادراتِ قبل از جنگ برگردد. در حال حاضر، آرامکو روزانه حدود ۴ میلیون بشکه نفت را از خط لوله شرق به غرب عبور داده و از طریق پایانه ینبع صادر می‌کند. با وجود کاهش صادرات فعلی، وضعیت عربستان از بسیاری از همسایه‌اش در خلیج فارس که نفتشان در تنگه هرمز حبس شده، بسیار بهتر است. قیمت حدود ۱۲۰ دلاری هر بشکه نفت (دو برابر قبل از جنگ) نیز به ریاض یک تاب‌آوری مالی خوب داده است.

اما اگر عربستان می‌خواهد جای پای خود را به عنوان قلب تجاری منطقه مستحکم کند، باید سرمایه‌گذاری‌های کلان و بلندمدتی در زیرساخت‌ها انجام دهد تا کالاها به‌ویژه نفت بتوانند بین دریای سرخ و شهرهای بزرگ خلیج فارس جابه‌جا شوند. طولانی شدن زمان و افزایش هزینه‌ها در این مسیر اجتناب‌ناپذیر است اما ذات ساختاری مشکل هرمز، راه دیگری پیش پای ریاض نگذاشته است.

با این حال، تغییر مسیر از هرمز، خطرات را از بین نمی‌برد بلکه فقط جای آن را عوض می‌کند. حمله‌های حوثی‌ها به کشتی‌های تجاری در دریای سرخ نشان می‌دهد که ناامنی دریایی، نه یک دغدغه حاشیه‌ای، بلکه مانع اصلی چرخش عربستان به سمت غرب خواهد بود.