«شاه چراغ»؛ فانوس همیشه روشن ایران

در تقویم رسمی ایران، روز ششم ذی‌القعده، که امسال مصادف با ۱۴ اردیبهشت است، به نام روز بزرگداشت حضرت احمد بن موسی (ع)، ملقب به شاهچراغ، ثبت شده است. این روز که در قلب «دهه کرامت» (فاصله میان سالروز ولادت حضرت معصومه (س) و امام رضا (ع)) جای گرفته، فرصتی برای بازشناسی شخصیتی است که از او به عنوان «امین ولایت» و سومین حرم اهل بیت (ع) در ایران یاد می‌شود.

احمد بن موسی، فرزند ارشد امام موسی کاظم (ع) و برادر امام رضا (ع)، در میان فرزندان و بستگان خود جایگاهی ویژه نزد پدر داشت. منابع تاریخی او را مردی بخشنده، کریم، پرهیزکار و دارای جلالت مقام و منزلت توصیف کرده‌اند. پس از شهادت پدر، هنگامی که گروهی به گمان امامت او گرد آمدند، وی با صراحت اعلام کرد که خود در بیعت برادرش علی بن موسی الرضا (ع) است و او را ولی و جانشین به‌حق پدر معرفی کرد. این موضع قاطع، نقشی اساسی در تثبیت امامت امام رضا (ع) ایفا نمود. گفته می‌شود که لقب «شاهچراغ» (به معنای پادشاه نور) ریشه در ماجرای کشف آرامگاهش در قرن ششم هجری دارد، جایی که بنا بر روایات، نوری تابناک از محل دفن وی ساطع بود. پیش از آن، در حجاز، او را «سیدالسادات» می‌نامیدند.

بنای اولیه آرامگاه او را به دوران حکمرانی اتابکان در فارس در قرن ششم هجری نسبت می‌دهند. این بنا در طول سده‌ها دستخوش تحولات بسیاری شد؛ از بازسازی‌های گسترده در عهد صفویه تا مرمت‌های دوران قاجار و پهلوی، و آخرین آن‌ها بازسازی گنبد در سال‌های ۱۳۳۹ تا ۱۳۴۰ هجری شمسی. اما آنچه شاهچراغ را در میان بناهای مذهبی ایران و جهان ممتاز می‌سازد، آینه‌کاری‌های مسحورکننده آن است. در این هنر بدیع، میلیون‌ها قطعه ریز و درشت آینه با ظرافتی کم‌نظیر بر روی دیوارها و سقف‌ها به کار رفته، به گونه‌ای که گاه در یک فضای یک در یک متر، بیش از ۱۳ هزار قطعه آینه جا گرفته است. انعکاس نور در این هزاران قطعه، فضایی روحانی و سرشار از شکوه خلق کرده که نام «پادشاه نور» را در ذهن زائر تداعی می‌کند. این مجموعه باشکوه در سال ۱۳۲۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این بارگاه نورانی در سال‌های اخیر آماج خشونت‌های کور تروریستی نیز بوده است. در شامگاه چهارم آبان ۱۴۰۱، یک حمله مسلحانه از سوی گروه تکفیری داعش به زائران حرم، به شهادت ۱۳ نفر و مجروح شدن بیش از ۲۰ تن انجامید. این فاجعه، بار دیگر در ۲۲ مرداد ۱۴۰۲ تکرار شد و طی یک حمله مسلحانه دیگر در محوطه حرم، دو تن از خادمان و محافظان حرم به شهادت رسیدند. این حملات، اگرچه زخمی عمیق بر پیکر این مکان مقدس نشاند، اما به گواهی مسئولان، نه‌تنها از عشق و ارادت مردم به این خاندان نکاست، بلکه بر عزم آنان برای پایداری افزود.

امسال نیز همزمان با دهه کرامت، برنامه‌های گسترده‌ای برای بزرگداشت این امامزاده جلیل‌القدر تدارک دیده شده است. بنابر اعلام متولیان آستان مقدس، بیش از ۳۵۰ عنوان برنامه فرهنگی و مذهبی با محوریت معرفی شخصیت شاهچراغ (ع) در استان فارس و حرم مطهر برگزار خواهد شد. از جمله شاخص‌ترین این برنامه‌ها می‌توان به اجتماع بزرگ مردمی در روز ۱۴ اردیبهشت در حرم مطهر، تجمع پرشور مادران و دختران، همایش «افتخار خدمت» با حضور بیش از سه هزار خادم افتخاری، و مراسم گلباران حرم اشاره کرد. همچنین، ویژه‌برنامه‌هایی برای بزرگداشت این روز در حرم‌های مطهر امام رضا (ع) در مشهد و حضرت معصومه (س) در قم و در بیش از ۲۰ هزار مسجد در سراسر کشور برگزار می‌شود تا پیوند عمیق معنوی این سه بارگاه ملکوتی را به نمایش بگذارد.

امروز، حرم شاهچراغ تنها یک بنای تاریخی یا یک مقبره نیست؛ این مکان، «قلب تپنده شیراز» و نمادی از ایستادگی در برابر ظلم و پاسداشت ولایت است. احمد بن موسی (ع) با آن تصمیم سرنوشت‌ساز تاریخی خود، چراغی فرا راه حق‌طلبان برافروخت. چراغی که با وجود همه طوفان‌ها، همچنان در «شهر راز» روشن مانده و روشن خواهد ماند.