چرا باید به جای «اینترنت بین‌الملل» بگوییم «اینترنت آمریکا»؟ فهم امنیت در جهانی که یک دروازه بیشتر ندارد

گروه سیاسی: نظام جمهوری اسلامی ایران با اصرار بر توسعه «شبکه ملی اطلاعات» در پی آن است که این وابستگی خطرناک به دروازه‌های تصمیم‌گیری واشنگتن را کاهش دهد. این پروژه نه برای قطع رابطه با جهان، که برای ایجاد مصونیت در برابر شوک‌های یک‌جانبه طراحی شده است.

به گزارش بولتن نیوز، وقتی رسانه‌ها و حتی بخشی از بدنه کارشناسی کشور از قطع «اینترنت بین‌الملل» سخن می‌گویند، ناخواسته در حال بازتولید یک روایت نادرست و خطرناک هستند؛ روایتی که مفهوم «جهانی شدن ارتباطات» را بی‌طرف، غیرسیاسی و متعلق به همه بشریت تصویر می‌کند. اما واقعیت عریان زیرساخت‌ها و جریان داده‌ها چیز دیگری می‌گوید. آنچه امروز به عنوان شبکه جهانی وب می‌شناسیم، در لایه‌های بنیادین خود نه یک میراث مشترک انسانی، بلکه پروژه‌ای برآمده از دل سیاست، نظامی‌گری و بازار سرمایه‌داری ایالات متحده است. پس بیایید دقیق‌تر سخن بگوییم: نگویید اینترنت بین‌الملل، بگویید اینترنت آمریکا.

این جابه‌جایی واژگانی صرفاً یک تصحیح لغوی یا تعصب زبانی نیست؛ بلکه تلاشی است برای افشای نظم ژئوپلیتیکی نهفته در پسِ پیکسل‌ها. اینترنت از ریشه و اساس، یک پدیده آمریکایی است. از پروژه آرپانت (ARPANET) در پنتاگون برای حفظ ارتباطات پس از یک جنگ هسته‌ای گرفته تا سلطه بی‌چون‌وچرای شرکت‌های فناوری بزرگ سیلیکون ولی (گوگل، متا، آمازون و مایکروسافت) بر لایه خدمات ابری، دامنه‌های ریشه (DNS) و شبکه‌های توزیع محتوا. وقتی یک کاربر در تهران یا توکیو وارد گوگل می‌شود، داده‌اش پیش از آنکه بین‌المللی باشد، تحت قوانین «پاتریوت اکت» و دادگاه‌های فدرال ویرجینیا قرار می‌گیرد. این است معنای حاکمیت در عصر دیجیتال.

مسئله‌ای که امروز تحت عنوان محدودیت‌های دسترسی در ایران مطرح می‌شود، به هیچ‌وجه یک تصمیم فنی مقطعی یا صرفاً ابزاری برای مدیریت بحران‌های داخلی نیست؛ هرچند که اهرم‌های فنی مدیریت بحران بخشی از آن است. این وضعیت، بخشی از یک معمای بسیار پیچیده‌تر در عرصه «امنیت ملی سایبری» و «حاکمیت داده» است. جهان وارد مرحله‌ای شده که در آن کنترل بر جریان اطلاعات، معادل کنترل بر ذهن، اقتصاد و امنیت جامعه است. در این نبرد جدید، تصور اینکه اینترنت صرفاً یک شاهراه آزاد و بدون صاحب است، ساده‌لوحانه‌ترین و در عین حال کشنده‌ترین تحلیلی است که یک ملت می‌تواند داشته باشد.

نکته مغفول‌مانده در تحلیل‌های رایج این است که اینترنت آمریکا دو لبه دارد: لبه اول، زیرساخت سخت‌افزاری و نرم‌افزاری است که به عنوان ابزاری برای تحریم‌های پنهان و فشارهای ژئوپلیتیک عمل می‌کند. قطع دسترسی ایران به فروشگاه‌های نرم‌افزاری تخصصی، بایگانی‌های کد منبع و حتی پلتفرم‌های آموزشی صرفاً با یک کلیک از سوی دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا (OFAC) انجام می‌شود. این یعنی اینترنت نه یک فضای بی‌طرف، که یک میدان مین حقوقی و فنی است که یک سوی آن کاملاً در اختیار دولت فدرال آمریکاست.

لبه دوم، اما فرهنگی و اجتماعی است. روایت‌سازی و مهندسی افکار عمومی از طریق پلتفرم‌هایی انجام می‌شود که الگوریتم‌هایشان نه در فضای لایتناهی ابر، که در دفاتر مرکزی واقع در کالیفرنیا نوشته می‌شوند. در اغتشاشات اخیر، شاهد بودیم که چگونه سرعت انتشار خشونت و ترس از طریق «اینترنت آمریکا» چندین برابر ظرفیت رسانه‌های رسمی و حتی ارتباطات میان‌فردی بومی بود. در چنین بستری، سخن گفتن از «اینترنت بین‌الملل» در حالی که ما مصرف‌کننده صرف و فاقد قدرت در لایه حاکمیتی شبکه هستیم، به معنای نادیده گرفتن همین تله الگوریتمی است.

نظام جمهوری اسلامی ایران با اصرار بر توسعه «شبکه ملی اطلاعات» در پی آن است که این وابستگی خطرناک به دروازه‌های تصمیم‌گیری واشنگتن را کاهش دهد. این پروژه نه برای قطع رابطه با جهان، که برای ایجاد مصونیت در برابر شوک‌های یک‌جانبه طراحی شده است. بحث بر سر این نیست که مردم نباید به اطلاعات جهانی دسترسی داشته باشند؛ بحث بر سر این است که آیا باید تمام نبض اقتصاد، آموزش، بهداشت و ارتباطات یک کشور هشتاد میلیونی را به یک پلتفرم اینترنتی سپرد که کلید اصلی مدیریت بحران آن در زمان تحریم، در دستان خصم است؟

بنابراین، وقتی از محدودیت‌های اینترنت صحبت می‌کنیم، باید پرسش را از «چرا اینترنت قطع شد؟» به «چرا ما همچنان فکر می‌کنیم اینترنت یک چیز خنثی و بین‌المللی است؟» تغییر دهیم. تا زمانی که اینترنت را به نام واقعی‌اش نخوانیم، یعنی تا زمانی که آن را یک شاهراه جهانی و نه یک بزرگراه اختصاصی با ایست‌بازرسی‌های آمریکایی تصور کنیم، قادر به فهم منطق پشت سیاست‌های حاکمیتی نخواهیم بود. این یک نبرد بر سر بقای مفهوم ملت-دولت در قرن بیست و یکم است. نبردی که در آن، واژه‌ها نیز به اندازه فایروال‌ها اهمیت دارند. شاید زمان آن رسیده باشد که در گفتمان رسانه‌ای و تحلیلی خود تجدیدنظر کنیم و به جای روایت بی‌طرفی و بازبودن مطلق، از دیالکتیک حاکمیت و امنیت در عصر سلطه دیجیتال آمریکا سخن بگوییم.