از ملی‌سازی تا ژئوپلیتیک امروز؛ بازخوانی مسیر حاکمیت بر گذرگاه‌های راهبردی از سوئز تا هرمز

گروه سیاسی: در میانه قرن بیستم، یکی از مهم‌ترین تحولات ژئوپلیتیکی جهان با اقدام تاریخی جمال عبدالناصر رقم خورد؛ تصمیمی که نه‌تنها سرنوشت کانال سوئز را تغییر داد، بلکه معادلات قدرت در جهان را نیز دگرگون ساخت.

به گزارش بولتن نیوز، در سال ۱۹۵۶، دولت مصر با اعلام ملی‌سازی کانال سوئز، کنترل این شریان حیاتی تجارت جهانی را از دست قدرت‌های استعماری، به‌ویژه بریتانیا و فرانسه خارج کرد. این اقدام با واکنش نظامی این کشورها و همچنین اسرائیل همراه شد و به وقوع بحران سوئز انجامید.

در همان دوره، در ایران نیز محمد مصدق با ملی‌سازی صنعت نفت، تلاش مشابهی برای بازپس‌گیری منابع ملی از نفوذ خارجی آغاز کرده بود. هم‌زمانی این دو رویداد، نشانه‌ای از موج بیداری ملی در خاورمیانه تلقی می‌شود.

با وجود تنش‌های شدید، نقش ایالات متحده آمریکا در بحران سوئز قابل توجه بود؛ واشنگتن برخلاف متحدان اروپایی خود، از ادامه مداخله نظامی حمایت نکرد و در نهایت فشارهای بین‌المللی به عقب‌نشینی نیروها و تثبیت حاکمیت مصر انجامید.

پیوند با امروز:

امروزه نیز اهمیت گذرگاه‌های راهبردی همچنان در کانون توجه قرار دارد. تنگه هرمز به‌عنوان یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان، نقشی مشابه در معادلات ژئوپلیتیک ایفا می‌کند.

با این حال، از منظر حقوق بین‌الملل، تنگه هرمز یک آبراه بین‌المللی محسوب می‌شود و قواعدی مانند «عبور ترانزیتی» بر آن حاکم است؛ بنابراین موضوعاتی مانند دریافت عوارض یا محدودسازی عبور، پیچیدگی‌های حقوقی و سیاسی گسترده‌ای دارد و محل اختلاف نظر میان کشورهاست.

از ملی‌سازی کانال سوئز تا تحولات مرتبط با تنگه هرمز، یک خط مشترک دیده می‌شود:

تلاش کشورها برای اعمال حاکمیت بر منابع و گذرگاه‌های حیاتی خود.

اما تجربه تاریخی نشان می‌دهد که چنین اقداماتی، در کنار دستاوردهای ملی، همواره با هزینه‌های سیاسی، اقتصادی و بین‌المللی همراه بوده و نیازمند مدیریت دقیق دیپلماتیک است.