سایپا ؛ مسئولیت‌های اجتماعی و فروش فوری خودرو

گروه اقتصادی: توفیق وحیدی آذر: در دنیای امروز  در بازار خودرو در جهان نمی توان باور داشت که در گوشه ای از دنیا  در مقابل در کارخانه آن شرکت برای خرید  خودرو به صف ایستاده باشند و خودرو ساز  با اخذ بهای خودرو  از تحویل آن در موعد سرپیچی کند و خریدار را با ده ها  مشکل مواجه سازد. خریداری که در مقابل تورم آسیب های بسیار از این ماجرا می بیند!
 به گزارش بولتن نیوز این فرصت بزرگ از طریق کنترل مرزهای ورود خودرو به  شرکت های ایران خودرو و سایپا و خودرو سازهای مونتاژ کار داخلی نیز به عنوان هدیه در مقابل ناتوانی های بسیار مدیریتی اهدا شده است.
  خودرو سازی ها علیرغم وجود تمام امکانات برای تامین خودرو از طریق مسدود سازی واردات خودرو یا بستن عوارض بسیار بزرگ  تحت حمایت خاص قرار دارند با این حال خلف وعده  امری طبیعی در ماجرای خودرو سازها شده است.
***
 سازمان‌ها نه تنها مسئول انجام وظایف ساختاری و عملیاتی خود هستند، بلکه باید به اصول مسئولیت اجتماعی شرکتی پایبند باشند. مسئولیت اجتماعی شرکتی به معنای تعهد شرکت‌ها به جامعه، مشتریان، کارکنان و محیط زیست است، فراتر از سودآوری صرف. این مفهوم شامل رفتار اخلاقی، شفافیت، حمایت از جامعه و حفظ حقوق مصرف‌کنندگان می‌شود. شرکت‌هایی که به مسئولیت اجتماعی خود  توجه نمی‌کنند، نه تنها اعتبار خود را از دست می‌دهند، بلکه ممکن است با مشکلات قانونی و اجتماعی روبرو شوند. در ایران، شرکت‌های خودروسازی مانند سایپا، به عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خودرو، نقش مهمی در اقتصاد و زندگی روزمره مردم دارند. اما آیا سایپا در عمل به مسئولیت‌های اجتماعی خود موفق بوده است؟ در این مطلب، به بررسی وضعیت فروش فوری خودروهای سایپا در حالی که تعهدات قبلی تحویل نشده‌اند، می‌پردازیم و این موضوع را از منظر مسئولیت اجتماعی تحلیل می‌کنیم.تعریف مسئولیت اجتماعی شرکتی و اهمیت آن مسئولیت اجتماعی شرکتی به سیاست‌هایی اشاره دارد که شرکت‌ها برای بهبود جامعه و محیط اطراف خود اتخاذ می‌کنند. بر اساس تعریف‌های استاندارد، مسئولیت اجتماعی سازمان  شامل چهار حوزه اصلی است: مسئولیت نسبت به مشتریان (مانند ارائه محصولات با کیفیت و به‌موقع)، مسئولیت نسبت به کارکنان، مسئولیت نسبت به سهامداران و دولت، و مسئولیت نسبت به جامعه (مانند فعالیت‌های خیریه و زیست‌محیطی). 
 پیمانگستر سایپا نیز در گزارش‌های خود به فعالیت‌هایی مانند حمایت‌های بشر دوستانه، موسسه خیریه نیکسا و پروژه‌های اجتماعی اشاره کرده است. 
اما مسئولیت اجتماعی واقعی فراتر از شعارها است و باید در عملیات روزمره شرکت نمود پیدا کند. برای مثال، در صنعت خودرو، تحویل به‌موقع محصولات و حفظ اعتماد مشتریان بخشی کلیدی از مسئولیت اجتماعی محسوب می‌شود، زیرا تأخیرها می‌تواند به اقتصاد خانواده‌ها آسیب بزند و نارضایتی اجتماعی ایجاد کند.
وضعیت سایپا:
 فروش فوری در سایه تأخیرهای تحویل شرکت سایپا، به عنوان یکی از دو غول خودروسازی ایران، سالانه هزاران خودرو تولید می‌کند. اما گزارش‌ها نشان می‌دهد که این شرکت در حالی اقدام به فروش فوری و پیش‌فروش محصولات جدید مانند شاهین و کوییک می‌کند که تعهدات قبلی خود را به طور کامل ایفا نکرده است. برای نمونه، اخیراً سایپا پیش‌فروش شاهین GL، کوییک GX-L، کوییک S، ساینا S و کوییک R تیپ S را آغاز کرده، با وعده تحویل تا اسفند ۱۴۰۵. 
این در حالی است که متقاضیان قبلی همچنان از تأخیر در تحویل خودروهای ثبت‌نامی گلایه دارند. طبق گزارش‌ها، سایپا در بهمن‌ماه بیش از ۳۰۰ میلیارد تومان چک برگشتی به تأمین‌کنندگان مانند کروز تحمیل کرده که این امر تولید و تحویل را تهدید می‌کند. 
علل تأخیرها متنوع است: از مشکلات زنجیره تأمین تا مسائل مالی و مدیریتی. در قراردادهای سایپا، زمان تحویل برای فروش فوری ۳۰ روز کاری، فروش فوق‌العاده ۹۰ روز و پیش‌فروش تا ۱۲ ماه تعریف شده است. 
اما در عمل، تأخیرها فراتر از این بازه‌ها رفته و حتی به ۷ تا ۱۰ ماه رسیده است. 
این مسئله منجر به تجمع حواله‌داران خودروهایی مانند سهند، اطلس، ساینا و کوییک در مقابل کارخانه شده، جایی که خریداران از بدعهدی و عدم پاسخگویی سایپا شکایت دارند. 
همچنین، کاربران در شبکه‌های اجتماعی مانند X (توییتر سابق) از انحصار بازار و تأخیرهای طولانی انتقاد کرده‌اند، جایی که سایپا خودروها را با وعده تحویل ۳۰ روزه می‌فروشد اما ماه‌ها طول می‌کشد. 
جالب توجه است که سایپا در صورت تأخیر، جریمه‌ای معادل ۱ تا ۲.۵ درصد ماهیانه پرداخت می‌کند، اما افزایش قیمت خودرو بسیار بیشتر از این درصد گزاری هاست . این جریمه‌ها اغلب کافی نیستند و مشتریان را از زیان‌های ناشی از افزایش قیمت بازار یا نیاز فوری به خودرو جبران نمی‌کنند.

این وضعیت نشان‌دهنده اولویت سودآوری کوتاه‌مدت بر تعهدات بلندمدت است، که مستقیماً با اصول  مسئولیت اجتماعی  در تضاد است.آیا این رفتار نقض مسئولیت اجتماعی است؟بله، این اقدامات سایپا می‌تواند به عنوان نقض مسئولیت اجتماعی تلقی شود. مسئولیت نسبت به مشتریان یکی از ارکان اصلی مسئولیت اجتماعی است، و تأخیر در تحویل در حالی که انبارها پر از خودرو است (طبق ادعاهای برخی گزارش‌ها)، اعتماد عمومی را خدشه‌دار می‌کند. 
حتی رسانه ملی نیز اعلان داشته بود که سایپا به عنوان شرکتی که از حمایت‌های دولتی بهره می‌برد، موظف است به جامعه پاسخگو باشد. فروش فوری جدید در سایه معوقات قبلی، می‌تواند به معنای ترجیح سود بازار آزاد بر حقوق مشتریان قدیمی باشد، که این امر اخلاقی نیست. 
مطالعات آکادمیک نیز نشان می‌دهد که مسئولیت اجتماعی در سایپا می‌تواند به مزیت رقابتی تبدیل شود، اما تنها اگر واقعی باشد و نه صرفاً تبلیغاتی. 
این رفتار نه تنها به مشتریان آسیب می‌رساند، بلکه به کل صنعت خودرو ایران ضربه می‌زند. در شرایط اقتصادی فعلی، جایی که مردم برای خرید خودرو سرمایه‌گذاری می‌کنند، چنین تأخیرهایی می‌تواند منجر به نارضایتی اجتماعی گسترده شود و حتی به اعتراضات منجر گردد.پیشنهادها برای بهبود مسئولیت اجتماعی سایپابرای جبران این نقص‌ها، سایپا می‌تواند اقدامات زیر را انجام دهد:
•  شفافیت بیشتر: انتشار گزارش‌های منظم از وضعیت تولید و تحویل، و توضیح علل تأخیرها.
•  اولویت‌بندی تعهدات قدیمی: توقف فروش جدید تا ایفای کامل معوقات.
•  تقویت باور به مسئولیت اجتماعی عملی: سرمایه‌گذاری در برنامه‌هایی مانند کاهش آلودگی خودروها، حمایت از مشتریان آسیب‌دیده و همکاری با نهادهای نظارتی.
•  جبران خسارت واقعی: پرداخت جریمه‌های بالاتر و جبران زیان‌های بازار برای مشتریان تأخیری.
•  فرهنگ سازمانی: تقویت فرهنگ مسئولیت‌پذیری در میان کارکنان، بر اساس مدل‌های علمی . 
نتیجه‌گیری مسئولیت اجتماعی شرکتی نه یک گزینه، بلکه یک ضرورت برای بقای بلندمدت شرکت‌هاست. سایپا، با وجود فعالیت‌های خیریه‌ای، در حوزه تعهدات به مشتریان کوتاهی کرده و فروش فوری در سایه تأخیرها این مسئله را برجسته می‌کند. این رفتار می‌تواند اعتماد عمومی را از بین ببرد و به اقتصاد کشور آسیب بزند. زمان آن رسیده که سایپا از شعار به عمل گذر کند و مسئولیت اجتماعی را در قلب عملیات خود قرار دهد. تنها در این صورت، می‌تواند به عنوان یک شرکت مسئول و موفق شناخته شود.