نظارت مردمی؛ مؤثرترین راهکار جلوگیری از انحراف و سقوط حکومت‌ها / ضرورت تحول در ستاد امر به معروف و نهی از منکر برای ثبات نظام سیاسی

گروه سیاسی: در جمع‌بندی بهترین تحقیقات دانشگاهی و مطالعات میدانی جهانی درباره علل سقوط حکومت‌ها، «نظارت مردمی» به عنوان مؤثرترین سازوکار جلوگیری از انحراف و انحطاط نظام‌های سیاسی معرفی می‌شود. در ایران نیز تفکیک میان نظارت دولتی و مردمی و محدود شدن نظارت عمومی به رسانه‌ها، موجب کاهش اثربخشی نظارت شده است. نویسنده با تأکید بر ضرورت تحول در کارکرد ستاد امر به معروف و نهی از منکر، آن را بستری برای حکمرانی مشارکتی و بازتوانی نظام اجتماعی و سیاسی می‌داند.

به گزارش بولتن نیوز  دکتر علی‌اکبر حیدری‌فر، مشاور عالی حقوقی و قضایی قرارگاه اباصالح و عضو کمیته مستقل مبارزه با مفاسد اقتصادی جبهه ایران اسلامی نوشت:
در بررسی علل سقوط حکومت‌ها، در جمع‌بندی بهترین تحقیقات دانشگاهی و تحقیقات جهان‌شمول عملی و میدانی، نوشداروی «نظارت مردمی» بهترین سازوکار جلوگیری از انحراف منجر به انحطاط حکومت است و ایجاد تحول در ستاد امر به معروف و نهی از منکر یا ستاد صیانت، به عنوان ظهور ناجی نظام و جامعه، می‌تواند بهترین راهکار ثبات نظام سیاسی کشور باشد.
بهترین سازوکار جلوگیری از انحراف، انحطاط، اشتباهات و سقوط حکومت‌ها، اعمال مؤثر نظارت مردمی است.
در کشور ما نیز همانند عرف معمول سایر کشورها، نظارت افکار عمومی بر اعمال و رفتار حکومت:
اولاً به دو بخش دولتی و مردمی تقسیم شده است؛
ثانیاً نظارت مردمی به صنعت رسانه ارجاع داده شده و نوعی فراغ بال همگانی ایجاد شده است.

اما رسانه‌ها به دلیل:
انتشار اخبار جهت‌دار سیاسی
دیس‌اینفورمیشن یا اخبار غیرواقعی
تخریب جایگاه آن‌ها نزد افکار عمومی توسط رسانه‌های رقیب یا افراد ناکارآمد و فاسد
در بهبود شرایط و اعمال نظارت مؤثر افکار عمومی کم‌اثر شده‌اند.
ضعف نظارت دولتی
عمده‌ترین ایراد در نظارت دولتی، یعنی نظارت درون‌سازمانی یا برون‌سازمانی بر عملکرد کارکنان و مدیران، تحت تأثیر عوامل زیر است:
بده‌بستان‌های سیاسی و اقتصادی
اغماض‌ها
مشارکت در فرآیندهای فساد
قصور یا جرائم عمدی منجر به خطا
روابط قومیتی و استانی
که مانع رفع سوءمدیریت و جلوگیری از فساد می‌شود.
تفکیک حوزه دولتی از حوزه مردمی باعث شده نظارت نظام‌مند تخصصی و داوطلبانه مردم تضعیف شود.
از یک سو مردم خود گاه در چرخه فساد برای تسهیل امور در بروکراسی سنگین دولتی مشارکت دارند،
و از سوی دیگر کارکنان ناکارآمد محصول همان جامعه هستند.
به عبارتی در ناکارآمدی معکوس، علت ناکارآمدی دولت، جامعه‌ای هم‌سنخ و ناکارآمد است.
مهم‌ترین علل سقوط حکومت‌ها
بر اساس پژوهش‌های علمی:
ناتوانی حکومت در پاسخ به چالش‌ها و تبدیل اقلیت خلاق به اقلیت سلطه‌گر
ناکارآمدی نخبگان
از دست رفتن روح فرهنگی خلاق
انعطاف‌ناپذیری ساختارها
فرسایش ناشی از جنگ‌ها
عقب‌ماندگی اقتصادی
شکل‌گیری ائتلاف‌های توزیعی
فقر نیز محصول کمبود منابع نیست، بلکه حاصل تسلط منافع یک گروه بر دیگران است.
قفس نهادی و انعطاف‌ناپذیری حکمرانی
انسداد اصلاحات به دلیل قدرت الیگارشی‌ها
تغییرات فرهنگی مدیریت‌نشده
ناتوانی جامعه در مواجهه با چالش‌ها
هیچ‌یک از این عوامل به‌تنهایی موجب سقوط نمی‌شوند؛ بلکه تجمیع آن‌ها عامل زوال است.
نشانه‌های زوال
تضعیف امید و هویت ملی
ازهم‌گسیختگی نخبگان
زوال نهادها
ناترازی منابع
جامعه و عبور از بحران
سقوط لزوماً پایان جامعه نیست؛ اگر جامعه:
خودانتقادی داشته باشد
مسئله را درست بشناسد
قانون‌گرا باشد
از رویکردهای پایین به بالا استفاده کند
می‌تواند همچون ققنوس برخیزد.
به تعبیر قاسم سلیمانی،
فرصتی که در بحران‌ها وجود دارد در خود فرصت وجود ندارد.
جایگاه امر به معروف
در فقه شیعه تا دوران آیت‌الله محمدحسین نائینی،
نظارت عمومی در قالب امر به معروف و نهی از منکر مطرح بوده است.
این اصل در قانون اساسی نیز تصریح شده است.
ستاد امر به معروف و نهی از منکر نمونه‌ای از نظارت مردمی است که می‌تواند:
مطالبه‌گری
شبکه‌سازی
حکمرانی مشارکتی
را تقویت کند.
ضرورت تحول
این ستاد که به دستور امام خمینی(ره) تشکیل شد، بعدها به حوزه امنیت اخلاقی تقلیل یافت؛
اما اکنون با تحول ساختاری می‌تواند به نهادی مطالبه‌گر تبدیل شود.
با:
جذب نیروهای مردمی
همکاری با نهادهای نظارتی
پرهیز از جهت‌گیری سیاسی
می‌تواند نقش هدایت‌گری، حمایت‌گری و مطالبه‌گری را ایفا کند.
جمع‌بندی
با توجه به محدودیت عملکرد نهادهای نظارتی موجود،
تحول در نظارت مردمی و نقش‌آفرینی ستاد امر به معروف و نهی از منکر می‌تواند:
✔️ عامل بازتوانی جامعه
✔️ بازمهندسی حکمرانی
✔️ و جلوگیری از انحراف نظام سیاسی
باشد.
علیه توکلت و علیه التکلان