شهرهای كشورمان نشانی از معماری ایرانی اسلامی ندارند
انتقاد جالب ولایتی از معماری شهرهای ایران
مشاور مقام معظم رهبری در همایش ملی معماری ایران اسلامی كه 18 خرداد در مشهد برگزار شد در اظهاراتی قابل توجه گفته است : شهرهای كنونی ما نشانی از معماری و شهرسازی ایرانی اسلامی ندارند...
به گزارش بولتن نیوز، علیاكبر ولایتی، در نخستین همایش جایگاه عناصر دینی در توسعه شهری كه به همت حوزه هنری در تالار همایشهای دانشگاه آزاد اسلامی مشهد مقدس برگزار شد، گفته است: هر انسانی دارای هویت است و با آن هویت شناخته میشود، در حقیقت شناسنامه هر فرد همراه او است و این نشان میدهد كه این انسان اهل كجا و متعلق به چه حوزه جغرافیایی و فرهنگی است؛ همچنین هر بخشی از زمین كشور، شهر و منطقه دارای هویت خاص خود است.
مشاور مقام معظم رهبری ادامه داد: ما در ایران به هر ساختمان قدیمی كه برسیم، در صورت داشتن شناخت اندك، تشخیص می دهیم كه این معماری مربوط به كدام عصر است و این بدین جهت است كه معماریهای گوناگون متناسب با دیدگاههای افراد در قرون مختلف بوده است. معماریهای سدههای گذشته در كشور بر اساس معماری اصیل ایرانی و اسلامی انجام میشد كه به تدریج از آن فاصله گرفته است به همین منظور مسئولان و دستاندركاران ذیربط از جمله در مناطق شهری خواست با برنامهریزی اصولی به معماری ایرانی و اسلامی توجه خاصی داشته باشند.
ولایتی در بخش دیگری از این همایش عنوان داشت: بسیاری از علوم باید در یك كشور، به مرحلهای از تكامل برسد تا در معماری آن كشور لحاظ شود، به همین دلیل در معماری تاریخ تمدن اسلامی اوج معماری قرن نهم تا دوازده است در حالی كه علم ریاضی قرنهای سوم و چهارم، علوم تجربی قرنهای چهار، پنج و شش و ادبیات قرنهای پنج، شش و هفت و عرفان عملی در قرون سه و چهار است.
وی افزود: هنر و مجموعههای هنری در مجموعه اجزای فرهنگ و تمدن اسلامی دیررستر است و دارای توجیه منطقی است. معماری در بین اجزای تمدن اسلامی جزو دیررسترین اجزای تمدنی به لحاظ سیرتكاملی است و آنچه ما میسازیم باید با هویت ما كه بخشی از آن دین و پیروی از اهل بیت است، همخوانی داشته باشد.
مشاور مقام معظم رهبری تأكید كرد: متاسفانه شهرهای كنونی ما هیچ نشانی از معماری و شهرسازی ایرانی اسلامی ندارند. باید در جمهوری اسلامی، شهرها را آسیبشناسی كنیم؛ میتوان به جرأت گفت كه شهرهای ما به خصوص شهر تهران در بخشهای جدیدی كه ساخته شده، بخش نظارت اسلامی ایرانی ندارد، در حالی كه اگر ما به پاریس برویم هر خیابانی یك شناسنامه دارد و هر فردی اگر میخواهد ساختمانی بسازد باید حتما طبق آن شناسنامه عمل كند؛ ولی شهرهای ایران این گونه نیست اگر به داد شهرهای كشور نرسیم آن وقت عصر ما بیهویتترین معماری در تاریخ ایران میشود، یعنی اگر به خیابانهای شهرهایی كه تازه ساختهشده مراجعه كنیم هیچ نشانی از هیچ منطقهای حتی از شهرهای اروپایی هم ندارد، و یك مجموعه در هم ریخته و در هم تنیده نتیجه معماری امروز ما شده است.
وی با بیان این كه علم با اسلام مغایر نیست اما نوع دیدگاه و جهانبینی متفاوت است، بدین معنا كه آیا انسان اشرف مخلوقات است یا یك باكتری تكاملیافته، تشریح كرد: این نوع نگاه به انسان نشان میدهد كه اسلام با تمدنها و فرهنگها برخورد مسالمتآمیز داشته و ما امروز دارای تمدن اسلامی هستیم و این یعنی اسلام جهان شمول است و با جامعیت مینگرد، بدین دلیل این عوامل باعث پویایی و حركت اسلام شده است. این جزو ویژگیهای اسلام است كه معماریهای ما در مساجد، مدارس و مقابر میتواند متبلور شود.
وی خاطرنشان كرد: یكی از جهانگردان كه در عصر صفویه به اصفهان سفر كرده بود در سفرنامه خود مینویسد: «ما در اروپا میگوییم كه فلان میدان زیباترین است اما من میدان نقش جهان را كه دیدم میگویم این میدان نقش جهان از آن چیزی كه ما در ونیز داریم زیباتر است.»
مشاور مقام معظم رهبری در مثالی دیگر بیان كرد: درب مسجد شیخ لطف اله به سمت مشرق است و هنگامی كه فرد میخواهد وارد مسجد شود و در مقابل قبله بایستد باید نزدیك به 130 درجه بچرخد، اما معماران آن زمان مسجد را به گونهای ساختهاند كه انسان متوجه این چرخش نمیشود و در صورت ورود خود را مقابل قبله میبیند؛ همچنین نورپردازی آن به گونهای است كه منافذ گنبد از بیرون نامعلوم است در حالی كه فضای مسجد از طلوع فجر تا غروب آفتاب با وجود آن منافذ نیاز به نور ندارد.
ولایتی گفت: اگر به كاشیكاری گنبد مسجد شیخ لطفاله نگاه بیندازیم شاهد پایداری رنگ زرد آن هستیم در صورتی كه كاشیكارهای امروز تنها برای ۳۰ سال تنظیم میكنند كه در كاشی ترك یا شكستگی به وجود نیاید اما این گنبد ۴۰۰ سال است كه پابرجاست. شهرهای ایران به لحاظ معماری درهم ریخته و بدون انسجام هستند و ما امروز شاهدیم كه دیگر هیچ اثری از معماری سنتی و اسلامی دیده نمی شود.
او در پایان اظهار داشت: ساختن اصفهان جدید در زمان صفویه در كنار اصفهان قدیم باعث خرابشدن شهر قدیم اصفهان نشده است، بلكه به گونهای در كنار آن ساختهشده كه تفاوتی محسوسی دیده نمیشود و این شهرسازی مسنجم در تاریخ شهرسازی جهان وجود ندارد؛ این شهرسازی هم هویت اسلامی، ایرانی و و هم شكل كمال یافته است. شكل پیشرفته معماری اسلامی ایرانی پس از تكامل یافتن حوزههای علمی و هنری است.
وی با تاكید بر اینكه هنر متعالی نشانگر تعالی جوامع اسلامی است، گفت: هنر بخش با اهمیتی از تمدن اسلامی بوده و هر قدر جوامع اسلامی در راه هنر تعالی حركت كنند زمینه برای ظهور امام زمان (عج) فراهم میشود.
وی با اشاره به نقش و جایگاه پایتخت معنوی و آستان قدس رضوی در معماری ایرانی و اسلامی ادامه داد: وجود بارگاه منور رضوی در مشهد سبب شده تا یكی از كانون ها و مراكز هنرهای اسلامی و معماری، آستان قدس رضوی باشد.
این سبب امیدواری است كه در عصر و زمان ما به این مقدار در اینجا به هنر و معماری اسلامی اهتمام ویژه ورزیده میشود.
در ادامه این همایش محمود صلاحی، استاندار خراسان رضوی، علوم و رسوم را به عنوان میراث فرهنگی یك ملت دانست و گفت: علاوه بر اینها میتوان با تفكر به خودباوری رسید.
وی تصریح كرد: بزرگان ایرانی در مقایسه با كشورهای مشابه 10 و گاهی تا 15 برابر هستند و در گذشته ایران جزو دو تمدن بزرگ جهانی بوده است.
صلاحی، رشد ایران پس از اسلام را در جهان بینظیر توصیف كرد و گفت: یك اشكال تاریخی نیز وجود دارد و آن هم این است كه با عدم خودباوری حاكمان و نوكری بیگانگان در اعصار مختلف تاریخ، ایران در تمام زمینههای علمی عقب مانده است.
پورحسین، نایب رییس نظام مهندسی ساختمان خراسان رضوی به عنوان یكی دیگر از میهمانان این همایش یك روزه در سخنانی این همایش را نخستین همایش پس از انقلاب در نوع خود دانست و اظهار كرد: خراسان رضوی با داشتن 18 هزار مهندس در هفت رشته همچون عمران، معماری، ترافیك و نقشه برداری دومین جمعیت مهندسی كشور پس از تهران را دارا است.
وی با اشاره به اجلاس وزرای كشورهای اسلامی كه مشهد را به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام برای سال 2017 انتخاب كردهاند، تصریح كرد: باید مشهد جایگاه خود در معماری ایرانی اسلامی بناها را پیدا كند.
پورحسین با اشاره به سخنان رهبر در خصوص ترسیم سیاستهای كلی نظام كه بر هویت ایرانی ـ اسلامی در شهرسازی تأكید دارند، افزود: یكی دیگر از تأكیدات مقام معظم رهبری بر رعایت هویت معنوی و تاریخی شهرها به خصوص مشهد و قم بوده است.
در ادامه این همایش غلامرضا جلالی، نماینده دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی طرح مباحث شهری را از ضروریات جامعه امروز دانست و بیان كرد: اگر به ادیان مختلف نگاه شود، كمتر دینی است كه به روستاها و مباحث فرهنگی آن نپرداخته باشد. در جامعه اسلامی اخلاقیات برای حفظ تعادل است و این اعتدال اخلاقی با معماری رابطه مستقیم دارد چرا كه شیوه ساخت عمودی و افقی بناها بر افزایش یا كاهش جرم موثر است.
وی گفت: صورتهایی كه در شهرها شكل میگیرند در باطن خود دارای معنایی هستند و هر اندازه نظام معنایی از بین برود، صورت ها نیز رنگ دیگری میگیرند.
جلالی افزود: ما باید از مجرای دین و اخلاق بهترین ارتباط را با معماری برقرار كنیم و با زندهكردن مفاهیم اسلامی، معماری گذشته ایران را احیا كنیم.
آیتاله معصومی نماینده ولیفقیه در منطقه 9 دانشگاه آزاد اسلامی هم كه از میهمانان این همایش بود، با تاكید بر رعایت اصول معماری در شهر مشهد، همكاری و هماهنگی همه ارگانهای مربوط اعم از شهرداری، نظام مهندسی، مسكن و شهرسازی و سایر نهادهای مرتبط را خواستار شد.
گفتنی است دبیر این همایش در آغاز مراسم گفت: این نخستین همایش ملی با موضوعشناسی شهرسازی اسلامی ایرانی است كه با شركت استادان دانشگاه و محققان و صاحبنظران ذیربط كشور به مدت یك روز در مشهد در حال برگزاری است.
محمد هادی عرفان افزود: افراد شركتكننده در محورهای اصلی نظیر جایگاه قبله در توسعه شهرهای ایرانی و تأثیرگذاری و تأثیرپذیری كالبدی فضاهای شهری، جایگاه مسجد در طرحهای شهرسازی بخشهای توسعهیافته شهرهای ایران در سه دهه گذشته و جایگاه گلزار شهدا در شهرهای ایران به بحث و تبادل نظر یا ارائه مقاله میپردازند.
وی سایر محورها و موضوعهای این همایش را بررسی مولفههای دینی در سیمای شبانه شهرها و بررسی نحوه حضور عناصر دینی در مراكز آموزشی، تفریحی، بوستانها و فضای سبز شهرها ذكر كرد. وی اظهار داشت: از مجموع 20 مقاله ارائه شده به دبیرخانه همایش چهار مقاله در مدت برگزاری آن ارائه میشود.
عرفان گفت: این همایش به همت حوزه هنری تبلیغات اسلامی استان خراسان رضوی و موسسه حكمت و دانش و با حمایتهای علمی و معنوی حوزه علمیه قم، دفتر آیتاله زنجانی از مراجع عظام تقلید، استانداری و دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی، دانشگاه امام رضا علیهالسلام، آستان قدس رضوی و سازمان بازسازی عتبات عالیات مستقر در این استان برگزار میشود.
یادآوری می شود، این همایش یك روزه با حضور اساتید و دانشجویان دانشگاههای كشور از استانهای مازندران، گیلان، خراسان رضوی، شمالی و جنوبی برگزار شد.
مشاور مقام معظم رهبری ادامه داد: ما در ایران به هر ساختمان قدیمی كه برسیم، در صورت داشتن شناخت اندك، تشخیص می دهیم كه این معماری مربوط به كدام عصر است و این بدین جهت است كه معماریهای گوناگون متناسب با دیدگاههای افراد در قرون مختلف بوده است. معماریهای سدههای گذشته در كشور بر اساس معماری اصیل ایرانی و اسلامی انجام میشد كه به تدریج از آن فاصله گرفته است به همین منظور مسئولان و دستاندركاران ذیربط از جمله در مناطق شهری خواست با برنامهریزی اصولی به معماری ایرانی و اسلامی توجه خاصی داشته باشند.
ولایتی در بخش دیگری از این همایش عنوان داشت: بسیاری از علوم باید در یك كشور، به مرحلهای از تكامل برسد تا در معماری آن كشور لحاظ شود، به همین دلیل در معماری تاریخ تمدن اسلامی اوج معماری قرن نهم تا دوازده است در حالی كه علم ریاضی قرنهای سوم و چهارم، علوم تجربی قرنهای چهار، پنج و شش و ادبیات قرنهای پنج، شش و هفت و عرفان عملی در قرون سه و چهار است.
وی افزود: هنر و مجموعههای هنری در مجموعه اجزای فرهنگ و تمدن اسلامی دیررستر است و دارای توجیه منطقی است. معماری در بین اجزای تمدن اسلامی جزو دیررسترین اجزای تمدنی به لحاظ سیرتكاملی است و آنچه ما میسازیم باید با هویت ما كه بخشی از آن دین و پیروی از اهل بیت است، همخوانی داشته باشد.
مشاور مقام معظم رهبری تأكید كرد: متاسفانه شهرهای كنونی ما هیچ نشانی از معماری و شهرسازی ایرانی اسلامی ندارند. باید در جمهوری اسلامی، شهرها را آسیبشناسی كنیم؛ میتوان به جرأت گفت كه شهرهای ما به خصوص شهر تهران در بخشهای جدیدی كه ساخته شده، بخش نظارت اسلامی ایرانی ندارد، در حالی كه اگر ما به پاریس برویم هر خیابانی یك شناسنامه دارد و هر فردی اگر میخواهد ساختمانی بسازد باید حتما طبق آن شناسنامه عمل كند؛ ولی شهرهای ایران این گونه نیست اگر به داد شهرهای كشور نرسیم آن وقت عصر ما بیهویتترین معماری در تاریخ ایران میشود، یعنی اگر به خیابانهای شهرهایی كه تازه ساختهشده مراجعه كنیم هیچ نشانی از هیچ منطقهای حتی از شهرهای اروپایی هم ندارد، و یك مجموعه در هم ریخته و در هم تنیده نتیجه معماری امروز ما شده است.
وی با بیان این كه علم با اسلام مغایر نیست اما نوع دیدگاه و جهانبینی متفاوت است، بدین معنا كه آیا انسان اشرف مخلوقات است یا یك باكتری تكاملیافته، تشریح كرد: این نوع نگاه به انسان نشان میدهد كه اسلام با تمدنها و فرهنگها برخورد مسالمتآمیز داشته و ما امروز دارای تمدن اسلامی هستیم و این یعنی اسلام جهان شمول است و با جامعیت مینگرد، بدین دلیل این عوامل باعث پویایی و حركت اسلام شده است. این جزو ویژگیهای اسلام است كه معماریهای ما در مساجد، مدارس و مقابر میتواند متبلور شود.
وی خاطرنشان كرد: یكی از جهانگردان كه در عصر صفویه به اصفهان سفر كرده بود در سفرنامه خود مینویسد: «ما در اروپا میگوییم كه فلان میدان زیباترین است اما من میدان نقش جهان را كه دیدم میگویم این میدان نقش جهان از آن چیزی كه ما در ونیز داریم زیباتر است.»
مشاور مقام معظم رهبری در مثالی دیگر بیان كرد: درب مسجد شیخ لطف اله به سمت مشرق است و هنگامی كه فرد میخواهد وارد مسجد شود و در مقابل قبله بایستد باید نزدیك به 130 درجه بچرخد، اما معماران آن زمان مسجد را به گونهای ساختهاند كه انسان متوجه این چرخش نمیشود و در صورت ورود خود را مقابل قبله میبیند؛ همچنین نورپردازی آن به گونهای است كه منافذ گنبد از بیرون نامعلوم است در حالی كه فضای مسجد از طلوع فجر تا غروب آفتاب با وجود آن منافذ نیاز به نور ندارد.
ولایتی گفت: اگر به كاشیكاری گنبد مسجد شیخ لطفاله نگاه بیندازیم شاهد پایداری رنگ زرد آن هستیم در صورتی كه كاشیكارهای امروز تنها برای ۳۰ سال تنظیم میكنند كه در كاشی ترك یا شكستگی به وجود نیاید اما این گنبد ۴۰۰ سال است كه پابرجاست. شهرهای ایران به لحاظ معماری درهم ریخته و بدون انسجام هستند و ما امروز شاهدیم كه دیگر هیچ اثری از معماری سنتی و اسلامی دیده نمی شود.
او در پایان اظهار داشت: ساختن اصفهان جدید در زمان صفویه در كنار اصفهان قدیم باعث خرابشدن شهر قدیم اصفهان نشده است، بلكه به گونهای در كنار آن ساختهشده كه تفاوتی محسوسی دیده نمیشود و این شهرسازی مسنجم در تاریخ شهرسازی جهان وجود ندارد؛ این شهرسازی هم هویت اسلامی، ایرانی و و هم شكل كمال یافته است. شكل پیشرفته معماری اسلامی ایرانی پس از تكامل یافتن حوزههای علمی و هنری است.
وی با تاكید بر اینكه هنر متعالی نشانگر تعالی جوامع اسلامی است، گفت: هنر بخش با اهمیتی از تمدن اسلامی بوده و هر قدر جوامع اسلامی در راه هنر تعالی حركت كنند زمینه برای ظهور امام زمان (عج) فراهم میشود.
وی با اشاره به نقش و جایگاه پایتخت معنوی و آستان قدس رضوی در معماری ایرانی و اسلامی ادامه داد: وجود بارگاه منور رضوی در مشهد سبب شده تا یكی از كانون ها و مراكز هنرهای اسلامی و معماری، آستان قدس رضوی باشد.
این سبب امیدواری است كه در عصر و زمان ما به این مقدار در اینجا به هنر و معماری اسلامی اهتمام ویژه ورزیده میشود.
در ادامه این همایش محمود صلاحی، استاندار خراسان رضوی، علوم و رسوم را به عنوان میراث فرهنگی یك ملت دانست و گفت: علاوه بر اینها میتوان با تفكر به خودباوری رسید.
وی تصریح كرد: بزرگان ایرانی در مقایسه با كشورهای مشابه 10 و گاهی تا 15 برابر هستند و در گذشته ایران جزو دو تمدن بزرگ جهانی بوده است.
صلاحی، رشد ایران پس از اسلام را در جهان بینظیر توصیف كرد و گفت: یك اشكال تاریخی نیز وجود دارد و آن هم این است كه با عدم خودباوری حاكمان و نوكری بیگانگان در اعصار مختلف تاریخ، ایران در تمام زمینههای علمی عقب مانده است.
پورحسین، نایب رییس نظام مهندسی ساختمان خراسان رضوی به عنوان یكی دیگر از میهمانان این همایش یك روزه در سخنانی این همایش را نخستین همایش پس از انقلاب در نوع خود دانست و اظهار كرد: خراسان رضوی با داشتن 18 هزار مهندس در هفت رشته همچون عمران، معماری، ترافیك و نقشه برداری دومین جمعیت مهندسی كشور پس از تهران را دارا است.
وی با اشاره به اجلاس وزرای كشورهای اسلامی كه مشهد را به عنوان پایتخت فرهنگی جهان اسلام برای سال 2017 انتخاب كردهاند، تصریح كرد: باید مشهد جایگاه خود در معماری ایرانی اسلامی بناها را پیدا كند.
پورحسین با اشاره به سخنان رهبر در خصوص ترسیم سیاستهای كلی نظام كه بر هویت ایرانی ـ اسلامی در شهرسازی تأكید دارند، افزود: یكی دیگر از تأكیدات مقام معظم رهبری بر رعایت هویت معنوی و تاریخی شهرها به خصوص مشهد و قم بوده است.
در ادامه این همایش غلامرضا جلالی، نماینده دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی طرح مباحث شهری را از ضروریات جامعه امروز دانست و بیان كرد: اگر به ادیان مختلف نگاه شود، كمتر دینی است كه به روستاها و مباحث فرهنگی آن نپرداخته باشد. در جامعه اسلامی اخلاقیات برای حفظ تعادل است و این اعتدال اخلاقی با معماری رابطه مستقیم دارد چرا كه شیوه ساخت عمودی و افقی بناها بر افزایش یا كاهش جرم موثر است.
وی گفت: صورتهایی كه در شهرها شكل میگیرند در باطن خود دارای معنایی هستند و هر اندازه نظام معنایی از بین برود، صورت ها نیز رنگ دیگری میگیرند.
جلالی افزود: ما باید از مجرای دین و اخلاق بهترین ارتباط را با معماری برقرار كنیم و با زندهكردن مفاهیم اسلامی، معماری گذشته ایران را احیا كنیم.
آیتاله معصومی نماینده ولیفقیه در منطقه 9 دانشگاه آزاد اسلامی هم كه از میهمانان این همایش بود، با تاكید بر رعایت اصول معماری در شهر مشهد، همكاری و هماهنگی همه ارگانهای مربوط اعم از شهرداری، نظام مهندسی، مسكن و شهرسازی و سایر نهادهای مرتبط را خواستار شد.
گفتنی است دبیر این همایش در آغاز مراسم گفت: این نخستین همایش ملی با موضوعشناسی شهرسازی اسلامی ایرانی است كه با شركت استادان دانشگاه و محققان و صاحبنظران ذیربط كشور به مدت یك روز در مشهد در حال برگزاری است.
محمد هادی عرفان افزود: افراد شركتكننده در محورهای اصلی نظیر جایگاه قبله در توسعه شهرهای ایرانی و تأثیرگذاری و تأثیرپذیری كالبدی فضاهای شهری، جایگاه مسجد در طرحهای شهرسازی بخشهای توسعهیافته شهرهای ایران در سه دهه گذشته و جایگاه گلزار شهدا در شهرهای ایران به بحث و تبادل نظر یا ارائه مقاله میپردازند.
وی سایر محورها و موضوعهای این همایش را بررسی مولفههای دینی در سیمای شبانه شهرها و بررسی نحوه حضور عناصر دینی در مراكز آموزشی، تفریحی، بوستانها و فضای سبز شهرها ذكر كرد. وی اظهار داشت: از مجموع 20 مقاله ارائه شده به دبیرخانه همایش چهار مقاله در مدت برگزاری آن ارائه میشود.
عرفان گفت: این همایش به همت حوزه هنری تبلیغات اسلامی استان خراسان رضوی و موسسه حكمت و دانش و با حمایتهای علمی و معنوی حوزه علمیه قم، دفتر آیتاله زنجانی از مراجع عظام تقلید، استانداری و دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی، دانشگاه امام رضا علیهالسلام، آستان قدس رضوی و سازمان بازسازی عتبات عالیات مستقر در این استان برگزار میشود.
یادآوری می شود، این همایش یك روزه با حضور اساتید و دانشجویان دانشگاههای كشور از استانهای مازندران، گیلان، خراسان رضوی، شمالی و جنوبی برگزار شد.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
