اخلاق مهمترین بخش فلسفه است

قاسم پورحسن عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در گفت‌وگو با فارس درباره نسبت اخلاق و فلسفه اظهار داشت: بسیاری معتقد هستند در فلسفه اسلامی هیچگاه نسبت میان فلسفه و اخلاق بدون پیوند و رابطه نیست.

وی افزود: فارابی بر این اعتقاد است که اخلاق مهمترین بخش فلسفه است به همین خاطر باید همه استعداد فرد در اندیشه‌ورزی ابتدا شکل گیرد و بعد از آماده شده به اخلاق بپردازد.

پورحسن گفت: مرحوم ملاصدرا در مقدمه اسفار عنوان می‌کند که فایده حکمت، اخلاق است همچنان حضرت ابراهیم و سایر انبیاء و پیامبر اکرم در دعاهایشان از خداوند می‌خواستند: «رب هب لی حکما و الحقنی بالصالحین».

وی ادامه داد: این نگاه یک فیلسوف به اخلاق است، ثمره فلسفه و حکمت اخلاق است و به همین دلیل است که وقتی ما از اخلاق و حکمت عملی سخن می‌گوییم تمام بنیادهای نظری به کمک حکمت عملی می‌آیند.

پورحسن تصریح کرد: اینگونه نیست که حکمت عملی و نظری دو قلمروی متفاوت داشته باشند. ما وقتی نگاه می‌کنیم که تمام فیلسوفان ما بخش قابل اعتنایی به مسئله اخلاق اختصاص می‌دادند به این دلیل بود که اخلاق در هم تنیده با سعادت و شقاوت است.

این استاد دانشگاه ادامه داد: فلسفه به خصوص فلسفه اسلامی انضمامی است و بخشی از این انضمام به مناسبات اخلاق، فرهنگ و روابط اجتماعی می‌پردازد. طبیعتا فلسفه اسلامی یا تفکر اسلامی با ناظر به مسئله اخلاق است.

وی با بیان اینکه این سخن به هیچ وجه به این معنا نیست که در فلسفه غرب اخلاق و فلسفه از هم جداست، گفت: وقتی شما به فلیسوفان مغرب زمین نگاه می‌کنید بخشی از فلسفه را به مسئله اخلاق اختصاص می‌دهند.

وی گفت: کانت وقتی می‌خواهد سه نقد بنویسد، بلافاصله مجبور است بعد از نقد عقل محض به نقد قوه عمل می‌پردازد و در آخر به نقد حکم که به نظریه امر والاست می‌پردازد.

وی گفت: سخن این است که فلسفه نمی‌تواند خالی از اخلاق باشد، هر فیلسوف که به فلسفه می‌پردازد تمامی دستاورد فلسفی را  نیز در حوزه اخلاق نیز جستجو می‌کند.

این استاد دانشگاه تأکید کرد: امروز در رابطه با متااخلاق یا چیستی اخلاق و ارزش‌ها که از چه خاستگاهی گرفته می‌شوند بحث‌های تحلیلی وجود دارد که در رابطه با بنیادهای امر اخلاق است.

پورحسن گفت: سخن دوم این است نسبت میان فلسفه و اخلاق به دو امر مهم اخلاقی حکمی و عمل اخلاقی برمی‌گردد؛ بنابراین عمل اخلاقی برگرفته از بنیادهای عقلی است که در حکمت بدو عطا می‌شود.

وی افزود: از طرفی عمل اخلاقی از پشتیبانی حکمت برخوردار است و سهروردی در حکمت اشراق عنوان می‌کند که اگر می‌خواهید واجد اخلاق نیکو باشید باید صفای باطن انجام دهید. باید به کشف، مشاهده و شهود اعتنا کنیم و اعتبار ببخشیم.

وی گفت: در فلسفه نسبت میان تفکر و عمل اخلاقی رابطه مستقیمی وجود دارد لذا اعمالی اخلاقی هستند که از اعتبار عقلی هم برخوردار باشند.

وی گفت: سخن سوم این است که در تفکر اسلامی ما وقتی از اخلاق سخن می‌گوییم طبعا در حوزه مختلف سخن می‌گوییم، یعنی در حوزه عرفان، تصوف، فقه و در حوزه تفکیک اما آن اخلاقی که ما در فلسفه در جستجو هستیم  صفت اخلاقی است که بر پایه بنیادهای عقلی، حکمی است لذا همواره اخلاق یکی از مهمترین دغدغه‌های فیلسوفان در سنت اسلامی است.