نقش ناکارآمدي اوپک در نوسانات قيمت نفت

بیزنس ویک، استنلی رید
بيائيد خودمانرا گول نزنيم. اوضاع خراب اقتصاد جهانی دليل اصلي سقوط قيمت نفت بود که بهاي هر بشکه نفت را به نزدیک سی دلار دلار رساند. اما اوپک خود نیز در این مساله مقصر است. به عنوان مثال، دستورالعمل انجمن گردآمده در بندر اوران الجزاير در17 دسامبر نشان دهنده اتخاذ يک موضع يکپارچه براي متوقف نگاهداشتن سقوط قيمت نفت بود. اما گروه مذکور دقيقا با به انجام رسانيدن خلاف اين مسئله، گردهمائي خود را بپايان رسانيد.

علي نعيمي وزير نفت عربستان سعودي و از تصميم گيرندگان اصلي در اوپک، قبل از شروع جلسه 16 اظهارداشت که قبول سفارش دوميليون بشکه در روز يک حد نصاب درست بوده و مورد نياز است. اين اظهارات موجب شگفتي نمايندگان ديگري شد که انتظار داشتند عربستان که معمولا جانب اعتدال را رعايت مي کند سعي خود را براي توليد کمتر بکار گيرد.

اما پس از اندکي همه چيز بهم ريخت. در روز 17 دسامبر، وزراء پس از خروج از جلسه اي که در پشت درهاي بسته انجام گرفته بود خطاب به صفي از خبرنگاران که از پس وزرا براي کسب خبر براه مي افتند اعلام کردند که حد نصاب کاهش توليد نفت 4.2 ميليون بشکه در روز خواهد بود. اين خبر همه را شوکه کرد. سپس خبر رسيد که حدنصاب توليد 4.2 ميليون بشکه از ماه سپتامبر خواهد بود. خبرهاي بدست آمده معماي بزرگي را بوجود آورده بود. گزارشگران به دست و پا افتاده بودند و تلاش ميکردند تا به معنا و مفهوم اين خبرها دست پيدا کنند. يکي از خبرنگاران به دفتر مرکزي توليدکنندگان نفت در وين تلفن کرد و اين پاسخ را دريافت کرد: حد نصاب مورد نظر کاهش توليد 2.5 ميليون بشکه در روز خواهد بود. اما مابقي تحليلگران اظهار داشتند، اوپک تنها 2.2 ميليون بشکه به رقم 1.5 کاهش بشکه در روز که قبلا در ماه اکتبر اعلام شده بود، اضافه کرده است و همينطور به رقمي که در ماه سپتامبر يعني توليد 500،000 بشکه در روز اعلام شده بود. اما بعدها اين خبر توسط دولت عربستان تکذيب گرديد.

در نتيجه اين سوال پيش مي آيد که چرا عربستان در ابتدا يک رقم بزرگ را بعنوان مقدار کاهش اعلام کرد اما در مرحله بعد اعتبار خود را زير سوال برد؟ ظاهرا بيشتر وقت آنها در جلسه صرف اين شده بود که تعيين کنند خط مبناي حد نصاب کاهش براي توليد تا چه ميزان باشد. اينطور تصور مي رود که حدنصاب کاهش توليد برمبناي يک تناسب مشخص مي شود، اما چه درداخل و چه در خارج از اوپک اين ترديد وجود دارد که توليد نفت توسط کشورهایی همانند ونزوئلا تا چه حد ميتواند منطبق با گفته هاي آنها باشد و اصلا توليد واقعي آنها تا چه ميزان خواهد بود. وجود چنين مسئله اي ايجاد يک خط مبدا براي حدنصاب کاهش توليد را با مشکل مواجهه مي سازد. درنتيجه، اوپک با اشاره به سطح توليد در ماه دسامبر و البته بدون ذکر ارقام و اعداد، از پاسخ به اين مسئله طفره مي رود .

عملکرد اوپک در زمانهاي آتي چگونه خواهد بود؟ ظاهرا چند احتمال وجود دارد. عربستان سعودي از ماه سپتامبر تاکنون قسمت اعظم و يا کل سهم خود از کاهش توليد را انجام داده‌ است. تعداد معدودي از کشورهاي ديگر رقمي بيشتر از سهم خود را کاهش داده‌اند. آيا عربستان سعودي توليد کاهش کل يا رقمي نزديک به مجموع کل از توليد 2.2 ميليون بشکه را برعهده خواهد گرفت؟ يکي از پاسخهائي که ميتوان به سوال مذکور داد، عدم تمايل عربستان نسبت به انجام چنين کاري است . چراکه در اينصورت توليد کنندگان ديگر اوپک نظير ونزوئلا و ايران که پس از عربستان بزرگترين نقش را در اوپک بازي مي کنند مجبور به کاهش واقعي توليد و تحمل زيان اقتصادي خواهند شد. تعجبي ندارد که بازارهاي جهاني نسبت به انجام تعهدات اوپک توسط اعضاي آن ترديد دارند.