علت خرابی درایو آسانسور؛ نگاهی به رایج‌ترین مشکلات و دلایل توقف

علت خرابی درایو آسانسور می‌تواند به عواملی مانند نوسانات برق، گرمای بیش از حد، تهویه نامناسب، فرسودگی قطعات، مشکلات موتور و تنظیمات نادرست مربوط باشد. شناسایی علائم خرابی و کدهای خطا، نخستین گام برای تشخیص دقیق مشکل است. بررسی به‌موقع درایو، موتور، کابل‌ها و مدار ترمز می‌تواند از تکرار خرابی، توقف ناگهانی آسانسور و افزایش هزینه‌های تعمیر جلوگیری کند.

به گزارش بولتن نیوز، شناسایی علت خرابی درایو آسانسور یکی از موضوعات مهم در نگهداری و تعمیر سیستم‌های آسانسوری است؛ زیرا بروز مشکل در این تجهیز می‌تواند مستقیماً بر عملکرد صحیح و ایمن آسانسور تأثیر بگذارد. درایو ممکن است به دلایل مختلفی از جمله نوسان برق، گرمای بیش از حد، اضافه‌بار، تهویه نامناسب، استهلاک قطعات یا تنظیمات نادرست دچار اختلال شود. بررسی این عوامل و تشخیص به‌موقع نشانه‌های خرابی، نقش مهمی در جلوگیری از توقف‌های ناگهانی و کاهش هزینه‌های تعمیرات دارد.

در صورت بروز خرابی، تشخیص دقیق منشأ مشکل پیش از هرگونه اقدام تعمیراتی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ادامه کار با درایو معیوب می‌تواند به سایر بخش‌های سیستم نیز آسیب وارد کند. در چنین شرایطی، تعمیر درایو آسانسور باید پس از بررسی وضعیت دستگاه، کدهای خطا و شرایط کاری آن انجام شود تا علت اصلی مشکل شناسایی و از تکرار خرابی جلوگیری شود. توجه به این موارد می‌تواند علاوه بر کاهش زمان توقف آسانسور، از تحمیل هزینه‌های اضافی برای تعمیر یا تعویض قطعات جلوگیری کند. 

درایو آسانسور چیست و چه کاری انجام می‌دهد؟

درایو آسانسور یک مبدل الکترونیکی قدرت است که با کنترل ولتاژ و فرکانس، نحوه عملکرد موتور را مدیریت می‌کند. در سیستم‌های آسانسوری، این کنترل باید با دقت بالایی انجام شود؛ زیرا شتاب‌گیری، حرکت با سرعت نامی، کاهش سرعت و توقف کابین به عملکرد هماهنگ موتور، درایو، انکودر و سیستم ترمز وابسته است.

درایو همچنین دارای مدارهای حفاظتی مختلفی است و در شرایطی مانند اضافه‌جریان، اضافه‌ولتاژ، افت ولتاژ، اتصال کوتاه یا افزایش بیش از حد دما، برای جلوگیری از آسیب بیشتر سیستم را متوقف می‌کند. برای نمونه، درایوهای مخصوص آسانسور یاسکاوا دارای حفاظت‌هایی مانند اضافه‌جریان، اضافه‌ولتاژ و افت ولتاژ هستند.

بنابراین هر خطایی به معنی سوختن خود درایو نیست. گاهی منبع خطا موتور، کابل، برق ورودی، مقاومت ترمز یا حتی تنظیمات پارامترهاست و تعمیرکار باید پیش از تعمیر یا تعویض درایو، کل مدار را بررسی کند.

جدول زمان‌بندی خرابی درایو

درایوهای صنعتی و آسانسوری عمر مشخص و یکسانی برای همه شرایط ندارند. دمای محیط، میزان بار، تعداد دفعات کارکرد، گردوغبار، رطوبت، کیفیت برق و نحوه نگهداری همگی روی طول عمر قطعات تأثیر می‌گذارند. با افزایش عمر تجهیزات، احتمال فرسودگی قطعاتی مانند فن خنک‌کننده و خازن‌های DC نیز بیشتر می‌شود؛ به همین دلیل، درایوهای قدیمی‌تر به بازرسی دقیق‌تری نیاز دارند.

برای مثال، سازندگان مختلف دوره‌های متفاوتی برای تعویض قطعات مصرفی اعلام کرده‌اند. یاسکاوا در برخی محصولات خود عمر تخمینی فن و خازن‌های الکترولیتی را حدود ۱۰ سال اعلام کرده، در حالی که برخی مدل‌های دیگر بر اساس شرایط کاری به سرویس زودتر نیاز دارند. ABB نیز در بعضی خانواده‌های درایو، بازرسی سالانه و تعویض برخی قطعات را بر اساس سال کارکرد و شرایط محیطی توصیه می‌کند.

این جدول یک راهنمای عمومی است و نباید به‌عنوان درصد قطعی احتمال خرابی در نظر گرفته شود؛ زیرا برای همه برندها و مدل‌ها یک منحنی خرابی یکسان وجود ندارد. حتی سازندگان نیز فواصل سرویس را وابسته به شرایط محیطی و نوع استفاده اعلام می‌کنند.

علائم خرابی درایو آسانسور

یکی از مهم‌ترین مراحل تشخیص علت خرابی درایو آسانسور، توجه به کدهای خطا و رفتار غیرعادی درایو است. برخی از مهم‌ترین نشانه‌هایی که می‌توانند نیاز به تعمیر درایو را نشان دهند عبارت‌اند از:

• خطاهای مربوط به دما مانند Ot و Oh: افزایش دمای هیت‌سینک، خرابی فن، مسدود شدن مسیر تهویه، دمای بالای محیط یا بار بیش از ظرفیت می‌تواند باعث این خطاها شود.
• خطای اضافه‌جریان OC: این خطا می‌تواند در اثر بار مکانیکی نامناسب، شتاب‌گیری سریع، تنظیمات اشتباه موتور، اتصال کوتاه یا مشکل در کابل و موتور ایجاد شود.
• روشن نشدن درایو: اگر برق ورودی وجود دارد اما درایو روشن نمی‌شود، احتمال وجود ایراد در بخش تغذیه یا مدارهای داخلی باید بررسی شود.
• باقی ماندن خطای اتصال کوتاه خروجی: اگر پس از جدا کردن سیم‌های خروجی درایو به سمت موتور، خطای اتصال کوتاه همچنان باقی بماند، احتمال وجود ایراد داخلی در بخش قدرت درایو افزایش پیدا می‌کند.
• خطای اضافه‌ولتاژ ورودی: اگر ولتاژ شبکه در محدوده استاندارد باشد اما خطای اضافه‌ولتاژ ادامه پیدا کند، کیفیت برق، ترانزیانت‌ها و بخش DC Bus باید بررسی شود.
• خطای افت ولتاژ هنگام ران شدن: افت ولتاژ می‌تواند از برق ورودی، قطع یکی از فازها، اتصالات نامناسب یا ایراد داخلی ناشی شود.
• خطای زمین یا اتصال بدنه: وجود نشتی جریان یا اتصال زمین در موتور و کابل‌ها می‌تواند باعث تریپ درایو شود.
• خطای فن یا تهویه: خرابی فن داخلی یا گرفتگی مسیر هوا باعث افزایش دمای قطعات قدرت و در نهایت توقف درایو می‌شود.
• خطاهای مربوط به انکودر: در درایوهای آسانسوری، قطع یا اختلال سیگنال انکودر نیز می‌تواند عملکرد سیستم را مختل کند.

چه عواملی باعث خرابی درایو آسانسور می شوند؟

علت خرابی درایو آسانسور معمولاً ترکیبی از عوامل الکتریکی، حرارتی و مکانیکی است. مهم‌ترین عواملی که می‌توانند عملکرد درایو را مختل کرده یا به قطعات آن آسیب بزنند عبارت‌اند از:

گرمای بیش از حد و تهویه نامناسب

افزایش دمای محیط، گردش هوای ضعیف، گرفتگی فیلترها یا خرابی فن خنک‌کننده می‌تواند دمای قطعات قدرت را بالا ببرد و در صورت تداوم، عمر مفید آن‌ها را کاهش دهد. رطوبت و شرایط نامناسب محیطی نیز می‌توانند احتمال خرابی زودهنگام درایو را افزایش دهند.

نوسانات و اختلالات برق ورودی

اضافه‌ولتاژ، افت ولتاژ، عدم تعادل یا قطع فاز و ترانزیانت‌های شدید می‌توانند به مدار قدرت درایو فشار وارد کنند و باعث ایجاد خطا یا آسیب به قطعات شوند.

افزایش ولتاژ DC Bus

هنگام کاهش سرعت موتور یا در برخی شرایط حرکت آسانسور، انرژی می‌تواند از موتور به سمت درایو بازگردد و ولتاژ باس DC را افزایش دهد. عملکرد نادرست یا انتخاب نامناسب مقاومت ترمز و مدار ترمز می‌تواند این وضعیت را تشدید کرده و به درایو آسیب بزند.

شل بودن اتصالات و خرابی کابل‌ها

اتصالات شل، کابل‌های آسیب‌دیده یا ترمینال‌های نامناسب می‌توانند باعث افزایش مقاومت اتصال، ایجاد حرارت و در برخی موارد جرقه یا ناپایداری الکتریکی شوند.

اتصال کوتاه یا ایراد در موتور

اتصال کوتاه در سیم‌پیچ موتور یا کابل بین موتور و درایو می‌تواند جریان غیرعادی ایجاد کرده و موجب فعال شدن حفاظت‌های درایو یا آسیب به قطعات قدرت شود.

بار مکانیکی بیش از حد یا مشکلات سیستم آسانسور

افزایش غیرعادی بار، گیر مکانیکی یا وجود مشکل در اجزای محرک می‌تواند جریان موردنیاز موتور را افزایش دهد و درایو را تحت فشار قرار دهد.

تنظیم نادرست پارامترهای درایو

وارد کردن نادرست مشخصات موتور، تنظیم نامناسب زمان‌های شتاب و کاهش سرعت یا انتخاب نادرست برخی پارامترهای کنترلی می‌تواند باعث عملکرد نامناسب، افزایش جریان و ایجاد خطا در درایو آسانسور شود.

شایع‌ترین مشکلات و خرابی‌های درایو آسانسور

از جمله خرابی‌هایی که بیشتر در فرآیند عیب‌یابی درایوها دیده می‌شوند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خرابی فن و سیستم خنک‌کننده: فن یکی از قطعاتی است که با گذشت زمان فرسوده می‌شود. در صورت توقف فن یا کاهش جریان هوا، دمای هیت‌سینک بالا می‌رود.
• ضعیف شدن خازن‌های DC Bus: خازن‌های الکترولیتی از قطعاتی هستند که با گذشت زمان دچار فرسودگی می‌شوند. برای برخی مدل‌ها، سازندگان عمر تقریبی مشخصی برای این قطعات اعلام کرده‌اند؛ اما دمای کاری و شرایط استفاده در این موضوع تأثیر مستقیم دارد.
• آسیب IGBT یا بخش قدرت: اضافه‌جریان، اتصال کوتاه، افزایش دما یا شرایط نامناسب برق می‌تواند به قطعات قدرت آسیب بزند.
• خرابی برد کنترل: اختلال در تغذیه، رطوبت، گرما یا آسیب سایر بخش‌های الکترونیکی می‌تواند عملکرد برد کنترل را مختل کند.
• مشکل در مدار ترمز: در آسانسور، انرژی بازگشتی موتور هنگام کاهش سرعت می‌تواند ولتاژ DC Bus را افزایش دهد. در میان تجهیزات موجود، درایوهای اچ‌پی مونت (Hpmont) به دلیل سازگاری بالا با انواع تابلو فرمان، از پرکاربردترین درایوها در صنعت آسانسور ایران هستند و بروز خطاهای مربوط به ولتاژ DC Bus یا سوختن یونیت ترمز در آن‌ها شایع‌تر است.

علاوه بر موارد گفته‌شده، شناسایی علت خرابی درایو آسانسور مستلزم بررسی کامل موتور، کابل‌ها، برق ورودی، مدار ترمز و شرایط بار است؛ زیرا بی‌توجهی به هر یک از این عوامل می‌تواند به تشخیص نادرست، تعمیر نامناسب و تکرار خرابی منجر شود.

چه زمانی تعمیر درایو آسانسور به‌صرفه‌تر از تعویض است؟

قبل از تصمیم‌گیری بین تعمیر و خرید درایو جدید، ابتدا باید نوع کاربری، وضعیت قطعات داخلی، موجود بودن قطعات یدکی و امکان دسترسی به پارامترهای تنظیم‌شده بررسی شود.

در کاربری‌های ساده مانند فن، پمپ یا کانوایر، اگر هزینه تعمیر تا حدود ۶۰ درصد قیمت درایو نو باشد، تعمیر می‌تواند از نظر اقتصادی گزینه مناسبی باشد؛ البته مشروط به اینکه بخش‌های اصلی درایو قابلیت تعمیر مطمئن داشته باشند.

در کاربری‌های تخصصی‌تر، شرایط متفاوت است. اگر درایو دارای پارامترهای خاص، تنظیمات اختصاصی و کاربرد ویژه باشد و پارامترهای اصلی نیز در اختیار کارفرما نباشد، تعویض با یک درایو جدید ممکن است فرآیند راه‌اندازی را پیچیده کند. در چنین شرایطی حتی تعمیر با هزینه‌ای در حدود ۸۰ درصد قیمت درایو نو نیز می‌تواند منطقی باشد، زیرا حفظ تنظیمات و جلوگیری از مشکلات راه‌اندازی ارزش اقتصادی دارد.

برای نمونه در بازار ایران، درایوهای برند اچ‌پی مونت سهم زیادی از تابلوهای آسانسوری را به خود اختصاص داده‌اند و خرابی‌های ناشی از نوسانات برق یا فرسودگی خازن‌ها در این تجهیزات بسیار به چشم می‌خورد. از آنجا که این درایوها کاملاً با مدار کنترل آسانسور ست شده‌اند، تعویض آن‌ها با برند دیگر مستلزم تغییرات اساسی در سیم‌کشی و راه‌اندازی مجدد است؛ از این رو در صورت تشخیص درست مشکل، تعمیر درایو اچ پی مونت، اقتصادی‌ترین تصمیم برای مدیران ساختمان خواهد بود.

چطور از خرابی زودهنگام درایو آسانسور جلوگیری کنیم؟

پیشگیری از خرابی زودهنگام درایو آسانسور تا حد زیادی به نحوه نگهداری، شرایط کاری و کنترل مستمر وضعیت این تجهیز بستگی دارد. بررسی دوره‌ای اتصالات و کابل‌ها، اطمینان از مناسب بودن تهویه و دمای محیط، جلوگیری از ورود گردوغبار و رطوبت و همچنین توجه به ظرفیت مجاز درایو، از اقداماتی است که می‌تواند احتمال بروز خرابی را کاهش دهد. همچنین تنظیم صحیح پارامترهای درایو متناسب با موتور و سیستم آسانسور اهمیت زیادی دارد.

در نهایت، برای جلوگیری از خرابی درایو آسانسور، انجام سرویس‌های دوره‌ای و توجه به علائم هشداردهنده مانند نمایش کدهای خطا، تغییرات غیرعادی در عملکرد یا افزایش دمای دستگاه ضروری است. شناسایی و رفع این نشانه‌ها در مراحل اولیه می‌تواند از تشدید مشکل، توقف ناگهانی آسانسور و تحمیل هزینه‌های سنگین‌تر برای تعمیرات جلوگیری کند.