همشهری، تمام‌رنگی، پنجاه ریال

امروزنامه

آذرماه سال 1371 دکه‌های روزنامه‌فروشی شاهد مهمان جدیدی شدند؛ مهمانی خوش آب‌ورنگ که شکل و محتوایش با دیگر روزنامه‌های آن زمان تفاوت چشمگیری داشت. روزنامه همشهری در حالی روی دکه‌ها رفت که تا آن روز دیگر روزنامه‌ها حتی تصور انتشار تمام‌رنگی را نیز در ذهن نداشتند.

همشهری به صورت تمام‌رنگی و با قیمت نازل پنجاه ریال، ابتدا به نظر می‌رسید هزینه‌ای است که شهرداری تهران برای تکمیل فضای سنگین تکنوکرات آن روز پرداخت کرده و شاید از همین روی بود که از همان روزهای اول مخالفانی جدی پیدا کرد.

دیری نپایید که همشهری رقیب غول‌های رسانه‌اي دوگانه وقت، يعني کیهان و اطلاعات شد. تیراژش روزبه‌روز افزایش یافت و آگهی‌های تجاری رنگارنگش هر روز افزون از روز قبل در صفحاتش جای گرفت. به سرعت  اقبال عموم را به دست آورد و صدمین شماره خود را در شش ماهگی با تیراژ صدهزار نسخه منتشر کرد.

این اقبال عمومی به روزنامه‌ای نوپا، صرفاً به دلیل رنگی بودن آن نبود. همشهری برگ‌های برنده‌ای داشت که روزنامه‌های دیگر، حتی دو روزنامه کیهان و اطلاعات پيش‌كسوت، از آن غافل بودند. غفلت از موضوعات اجتماعی به صورت ویژه در مطبوعات به چشم می آمد و جای هنر و نیز فیچر در مطبوعات به شدت خالی بود. همین خلأها برگ‌های برنده‌ای برای این روزنامه  خوش آب‌ورنگ شد. همچنین گردآوری پیش‌کسوتان مطبوعات و استفاده از تجربیات آنها این توان را به همشهری داد تا با قدرتی مضاعف فضای کم‌تحرک و ضعیف مطبوعاتی را در آن دوره تغییر دهد. استفاده از فناوری‌های نوین برای دریافت خبر و تصویر نیز بر اینها افزون شد تا همشهری به عنوان روزنامه‌ای برتر پا به عرصه مطبوعات کشور بگذارد. صاحب امتیاز همشهری شهرداری تهران بود که اگرچه در ابتدا عامل پیشرفت و ثبات این روزنامه به شمار می‌رفت، اما بعدها به دلایلی و با تغییر شرایط، نقطه ضعف این روزنامه شد زیرا از نوسانات سیاسی متأثر می‌شد و مشی آن فراز و فرود پیدا می‌کرد. با این همه، روزنامه همشهری نسل جدیدی از مطبوعات را در کشور پایه‌گذاری کرد؛ نسلی که در تحولات سیاسی و اجتماعی نقش داشتند.

تولد و تحول یک روزنامه

24 آذر  ماه 1371، دو ماه بعد از اخذ مجور، نخستین شماره روزنامه همشهری منتشر شد و تیتر اول آن این بود: «لایحه بودجه 2400 میلیارد تومانی سال 72 امروز تقدیم مجلس می‌شود». قیمت تکشماره همشهری 50 ریال و شمارگان آن ده هزار نسخه بود.

لوگوی روزنامه همشهری را هنرمند سرشناس، حسین خسروجردی، طراحی کرده بود. این لوگوی افقی که تقریباً سراسر بالای صفحه نخست را می پوشاند، از باثبات‌ترین و حرفه‌ای‌ترین لوگوهای نسل جدید مطبوعات ایران است و تاکنون تغییر چنداني نداشته. از ویژگی‌های این لوگو که تا پیش از آن در مطبوعات سابقه نداشت، نداشتن رنگ ثابت است. به این ترتیب، این لوگو هر روز می‌تواند در رنگی جدید و متناسب با رنگ عکس‌های صفحه نخست یا همسو با مناسبت‌های روز منتشر شود که جلوه بهتر و مؤثرتری به روزنامه بدهد.

همشهری در صفحه‌بندی تغییرات تکوینی داشته و چندین بار متحول شده تا به شکل امروزی رسیده است. این روزنامه در انتخابات در اندازه تیترها تغییراتی را تجربه کرده است. قلم اولیه تیترهای صفحه اول این روزنامه «تیتر» بود. شاید این مسئله به دلیل محدودیت فونت‌های فارسی در آن دوران بوده باشد. امروز همشهری از فونت‌های نرم‌تری استفاده می‌کند که بر چشم‌نوازی آن افزوده است.

تغییرات محتوایی

روزنامه همشهری رویکردهای متفاوتی را در طی این دو دهه داشته و تغییر مدیران علت اصلی این تغییرات در محتوا بوده است. در ابتدای انتشار، روزنامه به صاحب امتیازی شهرداری تهران منتشر و سردبیر با گرایشی نزدیک به شهرداری تهران انتخاب می‌شد. از این رو، گرایش اولیه این روزنامه، همان گرایش تکنوکرات‌های دهه هفتاد بود که به دولت دوم هاشمی رفسنجانی نزدیک بودند. بعدها «سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران» مسئول نظارت بر این روزنامه شد و بعد از آن در دهه هشتاد، صاحب امتیازی این روزنامه پرتیراژ به مؤسسه همشهری سپرده شد.

اگر به فعالیت دو دهه روزنامه همشهری در حوزه‌های اجتماعی نگاه بیندازیم، خط ثابتی از گرایش به اعتدال در آن دیده می‌شود که تغییرات مدیران شهرداری، بر شدت و ضعف این روند تأثیرگذار بوده است. این فرازوفرودها در زمینه سیاسی بیشتر و واضح‌تر بوده است. در مجموع می‌توان گفت روزنامه همشهری بیشتر از هر چیز یک رسانه در حوزه موضوعات اجتماعی است. توجه ویژه به فرهنگ شهرنشینی و عنایت خاص به موضوع محیط زیست و میراث فرهنگی در این اواخر رویکرد  جدی این روزنامه بوده که البته گاهی همراه با گرایش سیاسی نیز بوده است.

روزنامه همشهری در طول بیست سال گذشته، یک بار به صورت موقت توقیف شد. این روزنامه در آذر 1388 یک آگهی تبلیغاتی نامناسب با قوانین و شئونات دینی جامعه را چاپ کرد و هیئت نظارت بر مطبوعات انتشار همشهری را به مدت پنج روز متوقف کرد. در خرداد 1386 و دی ماه 1387 نیز اشکالات محتوایی روزنامه منجر به برخورد وزارت ارشاد با آن شد ولی روزنامه توقیف نگردید.

شمارگان

چنان که اشاره شد از شماره نخست روزنامه همشهری در آذر 1371 ده هزار نسخه منتشر شد. این عدد شش ماه بعد به صد هزار رسید و در آبان 1373 روزنامه همشهری توانست شمارگان خود را به دویست هزار برساند. این روند صعودی ادامه پیدا کرد تا اینکه در سال 1375 شمارگان چهارصد هزار برای این روزنامه تثبیت شد.

آگهی‌ها

تمام‌رنگی بودن روزنامه همشهری عاملی شد برای جذب سریع آگهی‌های تجاری و به ویژه آگهی‌های شرکت‌های بزرگ داخلی و خارجی. اما راه‌اندازی سازمان آگهی‌ها و انتشار ضمیمه‌ای با قطع نیم‌تا برای آگهی‌ها و نیز ساماندهی منظم  آنها، به سرعت حجم آگهی‌های بنگاه‌های کوچک و مشاغل خرد بالا برد و خود این ضمیمه آگهی بر تعداد مخاطبان آن افزود. این ضمیمه امروزه گاهی به بیش از دویست صفحه می‌رسد و انواع و اقسام کالا و خدمات و نیازمندی در به اطلاع عموم می‌رسد. این روزنامه همچنین در مهرماه 1383 صاحب چاپخانه مستقل شد.

همشهری در فضای مجازی

در آذرماه سال 1374 همشهري به اينترنت راه یافت. این روزنامه در آذر 1388 شبکه اینترانتی سراسری خود را به مراکز استانی نیز گسترش داد. در تیرماه سال 1385، نسخه آنلاین روزنامه همشهری راه‌اندازی شد. همشهری آنلاین به آدرس اینترنتی http://www.hamshahrionline.ir آخرین اخبار و گزارش‌ها را به صورت آنلاین ارائه می‌دهد که البته از روزنامه کاغذی متمایز است.

ضمائم

در شهریور سال 1373 اولین سالنامه همشهری (سالنامه سال 1372) منتشر شد. این روزنامه به طور مرتب سالنامه را منتشر می کند.

آفتابگردان روزنامه تخصصي کودکان و نوجوانان ايران از ضمائم همشهری بود که انتشارش تا آبان ١٣٧٦ ادامه داشت.

روز هفتم ویژه‌نامه‌ای بود که در اسفند 1375 انتشار یافت و تا مرداد سال ١٣٧٦ ادامه پیدا کرد.

در اردیبهشت سال 1377 روزنامه همشهری چاپ دوم (عصر) خود را با شمارگان شصت هزار نسخه روانه دکه‌ها کرد. این روند تا دی همان سال ادامه داشت. چاپ دوم همشهری بعدها در مهر 87 دوباره منتشر شد و سری دوم آن تا اردیبهشت 1388 ادامه یافت.

دوچرخه نیز از ضمائم همشهری است که  انتشار آن از دی ماه سال 1379 آغاز شد.

همشهری ماه در اسفند 1379 آغاز به انتشار کرد.

انتشار همشهری دیپلماتیک در آذرماه سال ١٣٨٠ آغاز شد و تا اسفند همان سال ادامه یافت. سپس از آبان 1382 انتشار آن از سر گرفته شد. از بهمن ماه سال 1385 همشهری دیپلماتیک به صورت مستقل و به شکل ماهنامه منتشر می‌شود.

انتشار هفته‌نامه همشهری جوان نیز از دی ماه ١٣٨١ آغاز شد.

خردنامه، دیگر ضمیمه همشهری، در مهرماه سال 1382 منتشر شد. این ضمیمه از بهمن ماه سال 85 به صورت مستقل و به شکل ماهنامه منتشر می‌شود.

همشهری محله در شهریور 1383 برای مناطق تهران منتشر شد. همشهری محله بر اساس مناطق بیست‌گانه شهرداری تهران تهیه و در هر منطقه به صورت هفتگی همراه با روزنامه توزیع می‌شود.

مسافر ضمیمه هفتگی همشهری است که از بهمن 83 به همراه روزنامه توزیع می‌شود و به موضوع حمل و نقل شهری می‌پردازد.

از خرداد 1385 روزنامه همشهری نسخه ویژه‌ای برای فارسی‌زبانان مقیم کشور امارات منتشر و در آن کشور توزیع می‌کند که عنوان آن همشهری امارات است.

ضمائم هفتگی استان‌ها نیز از خرداد 1385 منتشر و در استان مربوطه توزیع می‌شود.

همشهری خانواده از آذرماه 1385 منتشر شد.

ضمیمه کتاب همراه همشهری نیز از دی ماه 1385 پنجشنبه‌ها همراه روزنامه توزیع می‌شود.

سرنخ، سرزمین من، آیه، و داستان در آبان 1387 به خانواده همشهری اضافه شدند.

در دی 1387 اولین شماره ضمیمه همشهری زندگی منتشر شد.

ضمیمه حقوق هم از فروردین ماه 1388 به چاپ رسید.

مدیران همشهری

محمدمهدی کرباسچی نخستين مديرعامل شرکت همشهری بود که از سال 1371 تا خردادماه 1374 در این سمت باقی ماند. بعد از وی مرتضی حاجی به این سمت گمارده شد که تا خرداد 1376 ادامه داشت. در خرداد 1376 مجددا محمدمهدی کرباسچی برای این سمت برگزیده شد و در خرداد 1378 جای خود را به محمد عطریانفر داد. در سال 1382 همزمان با تغییر مدیران شهرداری، عطریانفر جای خود را به علیرضا شیخ‌عطار سپرد. وی تا سال 1384 در این سمت باقی ماند و در خرداد این سال، عباس خواجه‌پیری جایگزین او شد. آبان همان سال، محسن چینی‌فروشان جای وی را گرفت و تا سال 1387 در این مقام قرار داشت. در تیرماه 1387 علی‌اصغر محکی مدیرعامل شد. وی نیز یک سال بعد جای خود را به مهدی ذاکری داد.

محمد عطریانفر، علیرضا شیخ‌عطار، محسن چینی‌فروشان، علی‌اصغر محکی و حسین قربانزاده به ترتیب در بیست سال گذشته سردبیران همشهری بوده‌اند.