هنر از سياست جدا نيست

دكتر محمدكاظم حسنوند نقاش، گرافيست، كاريكاتوريست و عضو هيئت علمي دانشكده هنر دانشگاه تربيت مدرس است. وي پس از پيروزي انقلاب اسلامي، وارد دانشگاه هنرهاي زيبا شد و در رشته نقاشي شروع به تحصيل نمود. دكتر حسنوند، مقطع كارشناسي ارشد و دكتراي خود در رشته آفرينش هاي هنري با تخصص نقاشي در استراليا سپري كرد.
علاوه بر كار هنري، مديريت گروه هاي اجرايي در دانشگاه تربيت مدرس و دانشگاه تهران و تدريس در دانشگاه هاي تهران و سراسر كشور از مشغله هاي اين هنرمند است.
به بهانه حضور در كارگاه آموزشي دانشكده هنرهاي كاربردي دمشق گفت وگويي با وي كرده ايم كه مي خوانيد:
¤ كارگاه هاي آموزشي به چه مناسبتي در دمشق برپا شد؟
- از آنجا كه جشنواره جهاني هنر مقاومت، در آذر سال جاري در ايران و چند كشور برگزار مي شود، در لبنان، سوريه و ايران كارگاه هاي آموزشي با هدف ارتقاء سطح آثار متقاضيان شركت در جشنواره، و همچنين تبادل فرهنگي هنري و ترويج روح هنر انقلابي در ساير نقاط جهان برپا مي گردد.
¤ متولي برگزاري جشنواره، كدام نهاد است؟
- انجمن هنرهاي تجسمي انقلاب اسلامي و دفاع مقدس با همكاري رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در دمشق.
¤ هدف از برگزاري اين جشنواره چيست؟
- جشنواره هنر مقاومت، همان طور كه از نام آن پيداست، اختصاص به هنري دارد كه موضوع و دستمايه آن، بازتاب و تبيين مفهوم والاي مقاومت در برابر طاغوت ها، ستيز مظلومان عليه ستمگران و پايمردي مستضعفان در پيش روي مستكبران است. باتوجه به جنبش بيداري اسلامي، بي ترديد، جشنواره هنر مقاومت، مي تواند آرمان هاي اين جنبش را ثبت و منتشر سازد و حقيقت بيداري و عدالت طلبي و اسلام خواهي را بهتر و در سطح كلان تر و تاثيرگذارتري واتاب دهد.
¤ كارگاه ها تنها در حيطه نقاشي برگزار مي شود؟
- خير! در رشته هاي نقاشي، مجسمه سازي، گرافيك، كاريكاتور و هنرهاي جديد!
¤ و شما هم به كارگاه دمشق رفتيد و كارگاه آموزشي اين شهر را برپا كرديد؟
- ابتدا در مركز فرهنگي هنري محله كفر سوسه در دمشق يك كارگاه هنري در رشته ي طراحي برگزار گرديد كه مورد استقبال از سوي هنرمندان و مردم قرار گرفت. به عنوان هنرمند به دانشكده هنرهاي كاربردي دمشق هم رفتم و با دانشجويان و اساتيد دست به تعامل فرهنگي و هنري زديم!
¤ در كارگاه آموزشي تان چه اثري ارائه كرديد؟
- در اين كارگاه بومي بزرگ نصب شد و من تصميم گرفتم رزمنده اي را نقاشي كنم كه يك دستش در اثر تيراندازي دشمن قطع شده اما آن را با دست ديگرش گرفته و رو به دشمن قرار داده است. طرحي كه مضمون آن را مقاومت تشكيل مي داد.
بعد از اينكه شروع به نقاشي كردم، دانشجويان و ساير علاقه مندان هم به من ملحق شدند و با به دست گرفتن قلم به من كمك كردند. برخي از آنها مي ترسيدند كه كار خراب شود. اما به آنها اعتماد به نفس مي دادم و به نقاشي كردن تشويق شان مي كردم. طي دو روز با كمك مردم دمشق بود كه تابلوي رزمنده، آماده نمايش شد. همانگونه كه بيان گرديد هدف آموزش تكنيكي و محتوايي نقاشي به دانشجويان و مردم علاقه مند بود؛ كه البته محتوا در مورد مقاومت در برابر استكبار جهاني بود.
¤ توقع استقبال چشمگير مردم را داشتيد؟
- تا اين اندازه نه! من خيلي زود خود و بوم را در حلقه مردم و دوربين خبرنگاران سوري ديدم. مردم با علاقه درباره انقلاب اسلامي و هنر متعهد و نقاشي ام از من پرسش مي كردند. جالب بود بچه ها نيز از من پرسش مي كردند.
راستش در دمشق و نقاط ديگر جهان، كارهاي هنري متعهدانه و انقلابي كم صورت مي گيرد. مردم با پرسش ها و استقبال چشمگيرشان حس خوبي به من دادند. من هم با اشتياق پاسخگوي آنها بودم. آنها نشان دادند به موضوع مقاومت و آثاري در اين خصوص عشق مي ورزند.
از استقبال رسانه ها گفتيد! مي توانيد در اين بار، بيشتر بگوييد؟
من انتظار پوشش خبري با آن حجم را نداشتم. گاه اتفاق مي افتاد كه در حين كار، در برابر دوربين ها، من به مصاحبه با خبرنگاري مشغول مي شدم. من به نمايندگان رسانه ها، درباره ضرورت حمايت از بيداري اسلامي به دست هنرمندان، چگونگي ارتباط فرهنگي و هنري شايسته هنرمندان حوزه مقاومت صحبت مي كردم. شنيدن حرفهايي از اين جنس از يك هنرمند ايراني و مسلمان براي رسانه ها جالب بود.
شما در سفر خود به دمشق، شاهد وجود احساسات انقلابي و ظرفيت استقبال از هنر متعهدانه و هنر مقاومت بوديد! فكر مي كنيد در پاسخ به اين گونه احساسات و ظرفيت در جاي جاي عالم بايد به سهم خود چه قدمهايي برداريم؟
به جرات مي گويم هنر انقلابي و متعهدانه، در هر جاي دنيا حتي در قلب كشورهاي غربي، داراي هواداران زيادي است. چرا كه جهان تشنه معنويت و عدالت است و مردم از هنر بي تفاوت يا همان هنر براي هنر خسته اند. من وقتي در استراليا تحصيل مي كردم، كارها و آثاري ضدآمريكايي و ضدصهيونيستي انجام مي دادم و هدف استقبال هم قرار مي گرفت. در استراليا با من مصاحبه هم شد. فكر مي كنم مسئولين ما به ويژه مسئولين فرهنگي، بايد زمينه لازم براي ارائه آثار متعهدانه و نشر هنر انقلابي را فراهم كنند. معتقدم ما با كشورهايي هم كه داراي تضاد سياسي هستيم مي توانيم با زبان هنر ارتباط برقرار كنيم و انديشه مان را به مخاطبان در آن كشورها انتقال دهيم.
متأسفانه اكنون در كشور، هنر متعهد و انقلابي مظلوم واقع شده است. در دانشگاه ها به دلايل گوناگون آموزشي و مديريتي هنر معني گرا تدريس نمي شود يا حداقل مورد حمايت قرار نمي گيرد. مراكز هنري خلق اثر نيز به هنر بي تفاوت توجه نموده و اغلب از حركت هاي مدرنيستي بدون محتوا حمايت مي كنند تا هنر متعهد ، انقلابي اثر پذيرفته از مفاهيم اسلامي!!
برخي معتقدند چه در خارج و چه در داخل هنر و سياست جمع پذير نيستند. در اين باره به عنوان يك هنرمند انقلابي چه نظري داريد؟
به نظر من در جامعه هيچ پديده اي از هم جدا نيست. مگر مي توان تصور كرد كه يك اتفاق بزرگ سياسي يا نظامي روي دهد، اما هنر و هنرمند نسبت به آن قادر به سكوت و بي اعتنايي باشند؟ قائل شدن به نظريه جدايي هنر از سياست، مربوط به دوران مدرنيسم است و اين در حالي است كه نزديك به 50 سال است كه ما دوران پست مدرنيسم را تجربه مي كنيم دوراني كه نظر به محتواي اثر هنري دارد و نه صرفا ساختار. در حال حاضر متفكرين غربي يقين كرده اند بزرگ ترين بيماري جهان، خلاء معنوي است. در همين آمريكا، هنر را در خدمت سياست گرفته اند. در واقع غربي ها، تفكر هنر براي هنر يا هنر بي تفاوت را به كشورهاي جهان سوم تزريق مي كنند تا بيداري در اين نقاط صورت نگيرد، تا زمينه استعمار و چپاول همواره مهيا باشد. متأسفانه دشمنان و دوستان در داخل كشور آگاهانه و ناآگاهانه و متأثر از هواي نفس به اين تفكر دامن زده و آن را ترويج مي كنند.
يادمان باشد سياسي كاري با تفكر سياسي متفاوت است. شما بايد تفكر سياسي را با هنر مطرح كنيد، تفكري كه در جهت آگاهي مردم جهان است و انسان را به سوي معنويات، صلح و صفا و ستيز با استكبار سوق مي دهد.