فرق پوسیدگی و تغییر رنگ دندان

يکي از مهم‌ترين دلايل تغيير رنگ دندان پوسيدگي است. پوسيدگي، فرآيندي است که در طي آن بر اثر متابوليسم ميکروب‌ها روي برخي مواد قندي، اسيد‌هايي توليد مي‌شود که املاح معدني و سپس بافت آلي نسج دندان را تخريب مي‌كند و نسج طبيعي و سخت دندان به بافتي نرم و ضعيف تبديل مي‌شود به‌طوري که ممکن است با يک فشار اندك و جويدن معمول، دندان شکسته و در آن حفره ايجاد شود. اين فرآيند اغلب به تدريج اتفاق مي‌افتد و زمان‌بر است. از آنجا که مواد رنگي همواره در محيط دهان وجود دارند، (فعاليت ميکروب‌هاي رنگ‌زا و خوردن مواد رنگي مثل چاي، نوشابه، ميوه‌ها و....) مولکول‌هاي آنها در اين نسج نرم نفوذ مي‌كنند و باعث تغيير رنگ دندان مي‌شوند. در موارد نادر، به خصوص در سنين کودکي و نوجواني، گاهي سرعت پيشرفت پوسيدگي به حدي است که زمان کافي براي رسوب مواد رنگي وجود ندارد و رنگ پوسيدگي با دندان تفاوتي نخواهد داشت بنابراين بهترين روش تشخيص پوسيدگي، تشخيص تغيير قوام دندان با معاينه کلينيکي و راديوگرافي به‌وسيله دندان‌پزشک است.

تغيير رنگ دندان
هر تغيير رنگي در دندان نشان‌دهنده وجود پوسيدگي نيست و عوامل مختلفي مي‌توانند باعث تغيير رنگ دندان‌ها شوند. بسياري از اين عوامل كه باعث رسوب رنگ روي دندان مي‌شوند، با سايش و تميز کردن سطحي کنده خواهند شد. به اين تغيير رنگ‌ها، «تغيير رنگ‌هاي خارجي» مي‌گويند. عوامل ديگر كه در نسج دندان نفوذ مي‌کنند و با سايش و تميز کردن سطحي برطرف نمي‌شوند، «تغيير رنگ‌هاي داخلي» ناميده ‌مي‌شوند. برخي عوامل تغيير رنگ‌هاي خارجي عبارتند از:
• مواد غذايي و نوشيدني‌هايي مانند چاي، قهوه، کاکائو و نوشابه‌هاي رنگي كه مي‌توانند تغيير رنگ‌هاي منتشر زرد، قهوه‌اي و حتي نارنجي ايجاد کنند.
• مواد غذايي با رنگ‌هاي سنگين مانند ميوه‌هاي پررنگ مانند آلبالو،شاتوت، انار و... يا مصرف زياد سس سويا.
• دخانيات و تنباکو و بهداشت ضعيف تغيير رنگ‌هاي قهوه‌اي روشن تا سياه ايجاد مي‌کند و هرچه بهداشت ضعيف‌تر باشد، رسوب مواد رنگي بيشتر است.
• تغيير رنگ در اثر بهداشت ضعيف به‌دليل فعاليت ميکروب‌هاي رنگ‌زا و رسوب مواد رنگي موجود در غذا‌ها روي پلاک دنداني
• مصرف قطره آهن در بچه‌ها و دهانشويه کلرهگزيدين

بعد از علل خارجي تغيير رنگ دندان، مي‌رسيم به برخي عوامل تغيير رنگ‌هاي داخلي که عبارتند از:
• فلورايد: اين عنصر اگر در دوران تشکيل دندان‌ها به حد کافي مصرف شود، مي‌تواند بسيار مفيد باشد و باعث افزايش مقاومت دندان‌ها به پوسيدگي شود، ولي اگر ميزان مصرف آن بيش از حد شود (مانند مناطقي که فلورايد آب آنها از حد مجاز بالا‌تر است)، اصطلاحا در دندان ايجاد فلوروزيس مي‌کند که به شکل تغيير رنگ‌هاي سفيد گچي تا قهوه‌اي ديده مي‌شود.
• دارو‌هايي مانند تتراسيکلين و هم‌خانواده‌هاي آن: در دوران كودكي باعث تغيير رنگ‌هاي نارنجي تا خاکستري در دندان‌هاي دايم خواهد شد.
• برخي بيماري‌هاي ژنتيک
• افزايش سن: يکي ديگر از عوامل تغيير رنگ دندان‌هاست يکي به‌دليل افزايش ضخامت عاج و دوم به‌دليل به‌وجود آمدن ترک‌هاي ريز در سطح دندان و نفوذ رنگ‌هاي خوراکي به داخل اين ترک‌ها
• ضربه به دندان: اگر منجر به مرگ پالپ آن شود، به مرور باعث تغيير رنگ از زرد به قهوه‌اي خواهد شد.
• ترميم‌هاي قديمي: به خصوص انواع فلزي به‌دليل نفوذ املاح فلزي به داخل نسج دندان مي‌توانند تغيير رنگ‌هايي در بافت دندان در مجاور ترميم قديمي ايجاد کنند که گاهي با پوسيدگي اشتباه مي‌شود.

برخي لکه‌هاي سفيد روي دندان بر اثر حل شدن مواد آهکي نسج دندان ايجاد مي‌شوند که در واقع همان آغاز روند پوسيدگي است و با اصلاح تغذيه و بهداشت مي‌تواند دوباره آهکي شود. اگر اين آهکي شدن مجدد همراه با جذب رنگدانه انجام شود، باعث تغيير رنگ در آن ناحيه خواهد شد.
بيشتر تغيير رنگ‌ها به درمان خاصي نياز ندارند مگر آنکه از نظر زيبايي براي بيمار مشکل ايجاد کنند که در اين صورت دندان‌پزشک با سنجيدن شرايط، درمان مناسب را انتخاب خواهد كرد.

تفاوت روکش و ترميم دندان
ترميم و روکش، روش‌هاي بازسازي دندان هستند ولي تصميم‌گيري براي انتخاب روش بازسازي، به عواملي مانند ساختمان دندان باقيمانده، عادت‌هاي بيمار و شرايط دندان بستگي دارد.

در ترميم، ماده بازسازي‌کننده در بين ديواره‌هاي باقيمانده دندان قرار مي‌گيرد و جاي خالي قسمت ازدست رفته را پر مي‌كند. شکل و اندازه منطقه خالي‌شده (در اثر پوسيدگي يا شکستگي) در ميزان موفقيت ترميم بسيار موثر است.

در درمان با روکش، پس از ترميم منطقه خالي شده، روکش مانند کلاهکي دور تا دور دندان را مي‌گيرد و آن را حمايت مي‌کند. مواد سازنده روکش‌ها، به‌خصوص انواعي که زير ساخت فلزي دارند بسيار مستحکم هستند اما تصميم‌گيري در مورد نوع درمان به عوامل مختلفي بستگي دارد.

هرچه ديواره‌هاي باقيمانده دندان کمتر يا ضعيف‌تر باشند، دستيابي به ‌گير و استحکام کافي براي ترميم مشکل‌تر خواهد بود. در هنگام جويدن، نيرو در جهت هاي مختلف به دندان وارد مي‌شود. بسياري از اين نيروها مي‌توانند ديواره‌هاي باقيمانده را از هم دور كنند و آنها را بشکنند. البته اين تصور که هميشه براي استحکام بيشتر بايد به سراغ روکش برويم، اشتباه است. بزرگ‌ترين عيب روکش، تراش بيش از حد دندان است و دندان بايد به ضخامت روکش (حدود 2 تا5/2 ميلي‌متر)، تراشيده شود. با توجه به اينکه عمر متوسط روکش‌هاي معمولي بين 8 تا 10 سال است، در دراز مدت، طول عمر دندان کاهش خواهد يافت. پس روکش زماني توصيه مي‌شود که نسج سالم باقيمانده دندان بسيار کم باشد. از طرفي لبه روکش‌ها يا در مجاورت يا در زير لثه قرار مي‌گيرند و ممکن است باعث التهاب لثه شوند زيرا لثه با نسج سالم دنداني بسيار سازگار‌تر است و اين نسج سالم دنداني هنگام ترميم حفظ مي‌شود ولي در درمان با روکش تراش مي‌خورد. از طرفي در بسياري موارد براي ساخت روکش بايد اول جراحي لثه انجام‌گيرد که در برخي از شرايط اين کار امکان‌پذير نيست يا بيمار آن را نمي‌پذيرد.
عامل مهم ديگر، عادت‌هاي بيمار و نيرو‌هاي وارده به دندان‌هاست. دندان‌هايي که به هر دليلي نيرو‌هاي سنگين به آنها وارد مي‌شود، مانند دندان افرادي با عضلات جونده بسيار قوي، برخي ورزشکاران، دندان كساني كه غذاهاي سخت مي‌خورند يا عادت به دندان قروچه دارند و دندان‌هاي پايه پارسيل (دندان متحرک)، ترميم‌هاي مستحکم‌تري مي‌طلبند و درمان روکش در آنها موفق‌تر است.
عامل مهم ديگر به‌خصوص در دندان‌هاي قدامي، عامل زيبايي است. اگر رنگ و شکل دندان طوري باشد که نتوان با ترميم مستقيم به زيبايي مطلوب دست يافت، روکش چاره کار خواهد بود که در اين موارد روکش‌هاي تمام چيني توصيه مي‌شوند