واگذاری هما به شرط چاقو یا تبر؟

بولتن نیوز : خصوصی سازی به عنوان یکی از عوامل مهم رشد و توسعه اقتصاد کشورها به شمار می آید و در کشور ما نیز در سال های اخیر این مهم به عنوان دستور کار جدی دولت برای کوچک کردن حوزه های اجرایی خود و واگذاری شرکت های دولتی به مردم به عنوان صاحبان اصلی اقتصاد مورد توجه قرار گرفته است .

البته اصل 44 قانون اساسی کشورمان به عنوان یکی از اصول مهم قانون اساسی به خصوصی سازی پرداخته است اما در سالیان اخیر با تاکیدات ویژه مقام معظم رهبری و تشکیل سازمان خصوصی سازی این امر شکل ویژه ای به خود گرفت و سبب شده روند خصوصی سازی در ایران سیر صعودی به خود بگیرد .

در این میان بیشتر شرکت های دولتی به جز شرکت های مادر تخصصی واجد شرایط واگذاری قرار گرفتند و دولت موظف شد با ایجاد بسترهای مناسب زمینه واگذاری آن ها را فراهم کند که به یقین باعث رشد و پیشرفت شرکت ها می شود اما لزوم این بستر سازی از نکاتی است که خصوصی سازی بدون در نظر گرفتن آن تقریبا بی معنی و یا بسیار نامناسب است.

یکی از شرکت های بسیار مهمی که در سال های اخیر و حتی از برنامه سوم توسعه به بعد زمزمه واگذاری آن به بخش خصوصی  مطرح شد شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران (هما) بوده است . این شرکت که از جمله شرکت های حامل پرچم کشورمان به حساب می آید نقش زیادی در اقتصاد بخش حمل و نقل داشته است و به نوعی به عنوان تابلوی کشورمان در کشورهای جهان به شمار می آید به همین منظور واگذاری آن از هر جهت نیاز به هماهنگی بیشتر و ایجاد زمینه های مناسب داشته است.

از همان روزهای اول که بحث این واگذاری مطرح شد بسیاری از متخصصین رشته هوافضا این سوال را مطرح کردند که ایران ایر قرار است با کدام منطق و به چه فرد، افراد و یا سازمانی واگذار شود . چرا تاکنون هیچ مقام و یا مسئولی در خصوص زیان ده بودن این شرکت هواپیمایی بزرگ که با هزینه دولت سرپا است بحثی را مطرح نکرده و راه کاری مناسب برای این شرکت حامل پرچم اندیشیده نشده است؟

شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران در دوران پس از انقلاب اسلامی و در زمان دولت های مختلف مدیران عامل و هیئت مدیره های متفاوتی را به خود دیده است که هر کدام هما را به سلیقه مدیریتی خود اداره می کردند امامجموع این مدیریت ها که با تفکر پول های همیشه موجود دولت بوده است کار را به جایی رسانده که اکنون این شرکت مهم را با مشکلات عدیده ای روبرو کرده است و مدیران را مجبور کرده تا با واگذاری سریع آن به نوعی مشکلات را به دامن بخش خصوصی بیندازند و از زیر بار آن شانه خالی کنند .

در بسیاری از شرکت های هواپیمایی مطرح در سراسر دنیا حمایت های همه جانبه دولت از شرکت های حامل پرچم بسیار مشهود است و به خصوص بعد از حادثه 11 سپتامبر این حمایت ها به خصوص از سوی ایالات متحده برای سرپا ایستادن شرکت های هوایی رو به فزونی نهاد و در بحران اقتصادی سال گذشته نیز این حمایت ها زیاد شد تا این شرکت ها توسعه روز افزون خود را حفظ کنند و از طرفی هم به اقتصاد کشورهایشان کمک کنند.

حال در این شرایط که هما با همه حمایت های شدید دولتی با مشکلات زیادی از نظر اقتصادی مواجه است و اگر یک روز یارانه های دریافتی اش قطع شود عملا یک شرکت ورشکسته قلمداد می شود چگونه می توان به خصوصی سازی مناسب آن خوشبین بود ؟

به باور بسیاری از کارشناسان اگر این شرکت عریض و طویل سرمایه های ملکی خود را به کنار بگذارد حرفی برای گفتن ندارد و در این شرایط اگر حتی سهام آن برای واگذاری در بازار سهام و فرابورس نیز عرضه شود به طور یقین مشتری بالقوه ای ندارد و حتما یا به دست شرکت های به ظاهر خصوصی که مبنای دولتی دارند و به آن شرکت های شبه دولتی گفته می شود می افتند و یا باز هم مانند سرنوشت شرکت ایران ایرتور به دست همین مدیریت فعلی اداره خواهند شد که با روند مدیریت موجود اصلا نمی توان به آینده هما دل بست .

از طرف دیگر مواضع موجود در وزارت راه و شهرسازی نشان می دهد که مدیران مسئول در این وزارتخانه قصد دارند که ایران ایر را با همین شرایط موجود واگذار کنند تا مشکلات این شرکت بیشتر از این دامن دولت را نگیرد اما سوال اصلی اینجاست که مگر یکی از دستور کارهای اصلی خصوصی سازی آماده کردن بستر مناسب برای واگذاری نیست؟ حال چگونه است که مدیریت هما ابتدا مشکلات موجود را رفع نکرده تا سپس به واگذاری بیاندیشد . البته این سخنان اصلا به این معنی نیست که ما مخالف خصوصی سازی و اجرای دستور صریح مقام عظمای ولایت در اجرای اصل 44 هستیم بلکه سخن اصلی این است که این واگذاری باید با برنامه و ضوابط خاص باشد چرا که هما که شرکت بسیار مهم برای نظام است و پس از خصوصی سازی هرگونه ایجاد مشکلی در آن به نام نظام تمام می شود بنابر این باید با در نظر گرفتن همه شرایط به بهترین نحو این واگذاری را انجام داد .

به هر حال موضوعی که به خوبی روشن است این که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان صنعت هواپیمایی شرکت ایران ایر را از بسیاری از وزارتخانه های کشور مهم تر و پرجمعیت تر می دانند و معتقدند این شرکت بین المللی که دفاتر زیادی در کشورهای خارج از کشور نیز دارد باید با بررسی های کارشناسی و به دور از شتابزدگی های موجود با آرامش روند واگذاری را پس از رفع مشکلات طی کند تا هما بتواند با خصوصی سازی به یک شرکت هواپیمایی مقتدر بین المللی تبدیل شود.