حج؛ رستاخيز اسلامي
اسدالله افشار
حج از ديرباز تاكنون از اهميت ويژهاي در بين
مسلمانان برخوردار بوده است. همه ساله صدها هزار مسلمان مشتاق از گوشه
وكنار جهان، به سوي سرزمين مقدس مكه ومدينه حركت كرده ، با تمامي سختيها و
مشقتها خود را به ميقات ميرسانند ولبيك گويان آماده انجام فريضه حج
ميشوند.
كلمه حج و عناوين مناسك حج خود گوياي محتواي والاي اين فريضه الهي پر راز ورمز و آكنده از اشاره و كنايه است. حج اين لفظ كوتاه و خوش آهنگ كه به معناي آهنگ و عزم وتصميم است ، معنايي به بلنداي تاريخ معنوي بشر دارد. تاريخ معنوياي كه نظام بخش زندگي اجتماعي - سياسي جامعه انساني برمحور حق و عدل است .حج كه در يك نگرش كلي ازعناصر تامل و تدبر وتفكر و حركت وتلاش و پيكار تركيب يافته، داراي اشاراتي جامع و فراگير به سنن جاري پروردگار در تكوين وتشريع است. زبان حج، زبان سمبوليك است واعمال آن حكايتگر وتجسم بخش تاريخ انبيا ونشاه دنيا و نشاه آخرت ميباشد . حج اين فريضه رمزوار و اشارت شعار، از زواياي گوناگون و با ديدهاي متفاوت از سوي نويسندگان وتحليلگران از لحاظ
" فردي و اجتماعي "، "عبادي و سياسي"،" اجتماعي و نظامي" و" بين المللي و جهاني" مورد بحث و تحليل قرار گرفته است كه پارهاي نسبتا جامع وپارهاي تك بعدي است. آنچه در تحليلهاي يكسويه، از آن غفلت شده است، جامعيت حيرت انگيزو احيانا متناقض نماي حج است كه زهد گرايان عبادت پيشه خسته از دنيا و اجتماع و سياست را از يك جنبهاش غافل ميسازد و سياست پيشگان ودست اندركاران اداره جوامع اسلامي را از جنبه ديگرش .
از اين رو در اين نوشتار كوتاه سعي بر آن است كه در نهايت اجمال به جامعيت حج اشارهاي گذرا شود؛
واژه حج:
واژه حج ( به فتح حاء) در لغت به معني قصد همراه با حركت است و واژه محجه به معناي راه هموار ومستقيمي است كه انسان را به مقصد ميرساند.نظر به اينكه در زيارت كعبه وانجام مراسم آن قصد سفر وحركت نهفته است، آن را حج نام نهادهاند. بنابراين قبل از آنكه حج حركتي صوري و سفري ظاهري باشد حركتي دروني و سير وسياحتي باطني است . فقط پرواز جسم نيست ، بلكه پرواز جسم مقدمهاي براي پرواز روح است.
پيشينه تاريخي:
حج وانجام مراسم عبادي آن پيشينهاي به درازاي تاريخ زمين دارد . براساس برخي از روايات، نخستين كسي كه كعبه را بنا نهاد واولين حج گزار ، حضرت
آدم (ع) بود . آن حضرت پس از خروج از بهشت، براي جبران گذشته و كمال گرفتن از محضر رب، به راهنمايي فرشته خدا به گزاردن مراسم حج هدايت شد. بعدها حضرت نوح(ع) آن هنگام كه كشتياش گرفتار توفان سهمگين بود، مراسم حج را به جاي آورد. كعبه قبل ازتجديد بنا به دست حضرت ابراهيم(ع) نيز عبادتگاه مردمان بود، اما ديوارهاي آن به مرور زمان فرسوده شد و روبه نابودي رفت. از اين رو، حضرت ابراهيم (ع) به امر خدا پايههاي آن را از نو برافراشت و سپس خود مناسك حج را انجام داد. در روايات اسلامي از حج ديگر پيامبران همچون حضرت موسي ، يونس، عيسي ، داوود و سليمان(ع) نيز سخن به ميان آمده است. ازاين رو، ميتوان با اطمينان از رسالت جاودانه و جهاني حج واينكه همه پيامبران الهي سيادت اين سرزمين را باور داشته و به پاسداشت آن مامور بودهاند، سخن گفت.
اهميت حج در اسلام:
حج يكي از اركان مهم اسلام و از بزرگترين فرايض ديني است . قرآن مجيد در يك عبارت كوتاه و پرمعني ميفرمايد: " ولله علي الناس حج البيت من استطاع اليه سبيلا" براي خدا برمردم است كه حج خانه اوكنند ، آنها كه توانايي رفتن به سوي او دارند. و در ذيل همين آيه ميفرمايد : " ومن كفر فان الله غني عن العالمين" وهركس كفر ورزد ( وحج راترك كند، به خود زيان رسانده) ، خداوند از همه جهانيان بينياز است. جمله ( براي خداست برمردم....) به ضميمه تعبير به ( كفر) در مورد كساني كه حج واجب را ترك ميكنند، اهميت فوق العاده آن را در اسلام كاملا روشن ميسازد. قابل توجه اينكه در تفسير آيه شريفه 27 سوره اسراء " ومن كان في هذه اغمي فهو في الاخره اعمي و اضل سبيلا". از امام صادق(ع) روايت شده كه يكي از معاني آيه كسي است كه حج واجب خود را پيوسته به تاخير مياندازد تا مرگ او فرا ميرسد( او در قيامت نابينا خواهد بود). در حديث ديگري آمده است: هركس حج واجب را بدون عذرترك كند ، روز قيامت با يهودي يا نصراني محشور ميشود. ودر مقابل براي حج آنچنان پاداشهاي عظيمي در روايات اسلامي وارد شده كه درباره كمتر عملي ديده ميشود. چنانكه در حديثي از امام صادق(ع) ميخوانيم: كساني كه حج وعمره به جا آورند ميهمان خدا هستند هرچه بخواهند خدا به آنها ميدهد وهر دعايي كنند به اجابت ميرسد واگر درباره كسي شفاعت كنند پذيرفته ميشود... واگر در اين راه بميرند خداوند تمام گناهان آنها را ميبخشد. و نيز در حديث ديگري از پيامبر اسلام(ص) ميخوانيم :" الحج المبرور ليس له جزاء انا الجنه "،حج مقبول پاداشي جز بهشت ندارد! ودر حديث سوم از همان حضرت ميخوانيم: " من حج البيت.... خرج من ذنوبه كيوم و لدته امه"، كسيكه حج به جا آورد ازگناه پاك ميشود، همانند روزي كه از مادر متولد شده است واين بزرگترين موهبت و برترين افتخار و بالاترين پاداش است.
درك مفهوم صحيح حج:
حج كنگره مخلصين و صالحين وعابدين و قانتين روي زمين است . كنگره " توحيد" و " اخلاص" و " عبادت" ، كنگره " دعا" و " مناجات"، كنگره مجاهده با نفس و بريدگي از دنيا و تمرين آمادگي براي سفر آخرت ، كنگره تمرين سير الي الله ومجاهده و مراقبه و مكاشفه است.
حج از جنبه ديگر يك آموزش تمريني همه جانبه و يا با اصطلاح معمول و مرسوم، يك مانور
جامع الاطراف سياسي- عقيدتي ، نظامي براي تحريك روح حماسي و زنده ساختن غيرت و حميت ديني واسلامي در جامعه اسلامي است.
حج از نگرش ديگر باز ساخت عرصات قيامت است ، مجسم سازي حشر خلق همه يكسو و بيهيچ امتياز ، روي به سوي بهشت يا جهنم حشري عظيم در پهنه دنيا كه نمونهاي كوچك از حشر اكبر در سراي آخرت است. جدايي از خانه و كاشانه، در اين نمايش به مرگ ميماند كه سرفصل حيات اخروي است ومواقف و مناسك حج ، يكايك نشان از مواقف عبد در برابر مولي در روز قيامت دارد كه سرانجام آن رد يا قبول است: فريق في الجنه و فريق في السعير.
حج در يك نگرش عميقتر صعود انسان است در برابر هبوط تاريخي او و تسالم وتعاون بقاست در برابر تنازع بقاي ريشه دار و پرماجراي انسان.
اسرار باطني:
حج از احكام مهم عبادي- سياسي اسلام و يكي از فروع آن است. اين فريضه الهي در عين حال خصوصياتي دارد كه منحصر به خود بوده و آن را بر ديگر احكام اسلامي برتري داده است.
حج ضمن اينكه عملي است عبادي، سياسي نيز هست و بلكه نه تنها عبادي- سياسي است كه عملي است اجتماعي -اسلامي به گونهاي كه جهان را به خود متوجه ميسازد. مسلمانان با مليتها و رنگها و زبانهاي مختلف از سراسر اين كره خاكي در يك جا جمع شده و همگي يك شعار سر داده و يك هدف را دنبال ميكنند. بنابراين ميتوان حج را رستاخيز اسلامي نام نهاد. حج با توجه به گستردگي ابعاد و ويژگي خاصش از اسرار باطني فراواني برخوردار است به طوري كه هيچ يك از اعمال ديگر به آن گستردگي نبوده و باطن هيچ يك به باطن حج نميرسد. حج همانگونه كه توحيد ، نبوت، امامت و معاد را دارد نماز، روزه ، جهاد، تولي و تبري ونيز ديگر امور همانند خلوت و جلوت، ذكر وتفكر ، سكوت و فرياد، عزلت و اجتماع و ظاهر وباطن، همه را دارد. و در يك كلام ميتوان گفت كه: حج بخشي از آثار فقهي، فلسفي، اخلاقي ، عرفاني
و ... را به خود اختصاص داده است.
گوشهاي از آثار پربار حج:
قرآن مجيد دريك جمله كوتاه و پرمعنا، درباره حج ميفرمايد: " ليشهدوا منافع لهم ؛( مردم را دعوت به حج كن) تا شاهد منافع گوناگون خويش باشند ! اين آثار فراوان است كه در روايات معصومين (ع) به آن اشاره شده ، از جمله :
1) تربيت نفوس وتهذيب اخلاق : حج مقبول سبب ميشود انسان ازتمام گناهانش خارج شود همانند روزي كه از مادر متولد شده ، دليل روشني براي تاثير حج ، بر پاكي دل و صفاي روح و زدودن آثار گناهان يك عمر است . البته اين فايده بزرگ اخلاقي هنگامي به دست ميآيد كه زائران بيت الله الحرام به اسرار اعمال و مناسكي كه انجام مي دهند، دقيقا توجه داشته باشند تا هر قدمي كه برميدارند قدمي به سوي خدا ومعبود و محبوب حقيقي باشد واين عبادت بزرگ و پرمحتوا براي آنان به منزله ( تولد دوباره) گردد.
2) آثار سياسي: آثار سياسي كه در كنار آثارتربيتي حج قراردارد بسيار مهم است ؛ چرا كه حج اگر همانگونه كه اسلام دستور داده وابراهيم بت شكن ، جهانيان را به آن فرا خوانده انجام شود سبب عزت مسلمين وتحكيم پايههاي دين و وحدت كلمه ومايه قدرت و شوكت در برابر دشمنان و برائت از مشركين جهان خواهد شد واين كنگره عظيم الهي كه هر سال دركنار خانه خدا تشكيل ميشود، بهترين فرصت را به مسلمانان براي بازسازي نيروهاي خويش وتقويت پايههاي اخوت و برادري و خنثي كردن توطئهها و نقشههاي دشمنان اسلام در طول يكسال ميدهد.
3) آثار علمي و فرهنگي: يكي ديگر از آثارمهم حج كه در روايات معصومين(ع) به آن اشاره شده ، آثار فرهنگي آن است. حضور دانشمندان بزرگ اسلامي ازتمام كشورها، اعم از علماي بزرگ ديني، استادان فنون وگويندگان و نويسندگان كه همه ساله در حج شركت دارند، فرصت خوبي به همه مسلمين جهان براي مبادله اطلاعات و دانستنيها درتمام زمينههاي ديني وعلمي ميدهد واز همه گذشته، آگاهي خوبي از وضع همه مسلمين جهان در آن محيط پيدا ميشود كه اگر براي اين كار نيز برنامه ريزي شود آثار عظيم آن در جهان اسلام همه ساله ظاهر ميگردد.
4) آثار اقتصادي: در روايات اسلامي " آثار اقتصادي" نيز يكي از اسرار واهداف حج شمرده شده است. ممكن است كساني تصور كنند كه حج با مسائل اقتصادي چه كار دارد؟ ولي وقتي توجه ميكنيم كه مهمترين مشكل مسلمين امروز همان وابستگي اقتصادي آنها به دشمنان اسلام است ودر كنار مراسم حج ميتوان كنگرهها و سمينارهاي عظيمي از اقتصاددانان جهان اسلام به وجود آورد ومسلمين را از اين نظر از زير سلطه اجانب رهايي بخشيد، اهميت اين موضوع روشن ميشود .
حج در قرآن:
بيست و دومين سوره قرآن را حج ناميدهاند .افزون بر هشت آيه از اين سوره آياتي از سورههاي بقره،
آل عمران ، مائده و توبه نيز به اهميت، فلسفه واحكام حج اشاره كردهاند .
تلاوت اين آيات و تامل در آنها ، روشنگر عظمت حج و گستردگي ابعاد آن است : كعبه خانهاي است كه به فرمان خداوند و به دست ابراهيم (ع) تجديد بنا شد و براي عبادت خدا و خودسازي مهيا گشت.
آثار حج از منظر نهج البلاغه:
اين آثار ، فهرست وار از كلام بليغ حضرت علي(ع) در نهج البلاغه به شرخ ذيل خواهد آمد:
1- "... جعله الله سببا لرحمته" ( خطبه 192):
" خداوند سبحان... حج را سببي براي رحمت خويش قرار داد."
2- "جعله الله ... و وصله الي جنته" ( خطبه 192) :
" ... خداوند حج را وسيلهاي براي رسيدن مردم به بهشت قرار داد."
3- فرض الله... والحج تقربه للدين " ( حكمت 252): " خداوند حج را براي همبستگي مسلمانان واجب گردانيد."
4- " و حج البيت واغتماره ، ويرحضان الذنب..."
( خطبه 110): " حج و عمره بيت الله الحرام ... شستشو دهنده گناهان هستند."
5- وحج البيت و اغتماره ، فانهما ينفيان الفقر ....
" ( خطبه 110): " حج وعمره خانه خدا، نابود كننده فقر هستند."
6- ".... و يتبادرون عنده موعد مغفرته "( خطبه 1) : " دعوت شوندگان حج بيت الله الحرام .. . به سوي وعده گاه آمرزش الهي ميشتابند".
7- ".... و تمحيصا بليغا ..." ( خطبه 192): " و خداوند سبحان حج را ...براي پاكسازي و خالص شدن قرار داد."
8- "... يخرزون الارباح في متجر عبادته " ( خطبه 1): دعوت شوندگان حج بيت الله الحرام ...سودهاي فراوان در اين تجارتگاه عبادت الهي به دست ميآورند.
كلمه حج و عناوين مناسك حج خود گوياي محتواي والاي اين فريضه الهي پر راز ورمز و آكنده از اشاره و كنايه است. حج اين لفظ كوتاه و خوش آهنگ كه به معناي آهنگ و عزم وتصميم است ، معنايي به بلنداي تاريخ معنوي بشر دارد. تاريخ معنوياي كه نظام بخش زندگي اجتماعي - سياسي جامعه انساني برمحور حق و عدل است .حج كه در يك نگرش كلي ازعناصر تامل و تدبر وتفكر و حركت وتلاش و پيكار تركيب يافته، داراي اشاراتي جامع و فراگير به سنن جاري پروردگار در تكوين وتشريع است. زبان حج، زبان سمبوليك است واعمال آن حكايتگر وتجسم بخش تاريخ انبيا ونشاه دنيا و نشاه آخرت ميباشد . حج اين فريضه رمزوار و اشارت شعار، از زواياي گوناگون و با ديدهاي متفاوت از سوي نويسندگان وتحليلگران از لحاظ
" فردي و اجتماعي "، "عبادي و سياسي"،" اجتماعي و نظامي" و" بين المللي و جهاني" مورد بحث و تحليل قرار گرفته است كه پارهاي نسبتا جامع وپارهاي تك بعدي است. آنچه در تحليلهاي يكسويه، از آن غفلت شده است، جامعيت حيرت انگيزو احيانا متناقض نماي حج است كه زهد گرايان عبادت پيشه خسته از دنيا و اجتماع و سياست را از يك جنبهاش غافل ميسازد و سياست پيشگان ودست اندركاران اداره جوامع اسلامي را از جنبه ديگرش .
از اين رو در اين نوشتار كوتاه سعي بر آن است كه در نهايت اجمال به جامعيت حج اشارهاي گذرا شود؛
واژه حج:
واژه حج ( به فتح حاء) در لغت به معني قصد همراه با حركت است و واژه محجه به معناي راه هموار ومستقيمي است كه انسان را به مقصد ميرساند.نظر به اينكه در زيارت كعبه وانجام مراسم آن قصد سفر وحركت نهفته است، آن را حج نام نهادهاند. بنابراين قبل از آنكه حج حركتي صوري و سفري ظاهري باشد حركتي دروني و سير وسياحتي باطني است . فقط پرواز جسم نيست ، بلكه پرواز جسم مقدمهاي براي پرواز روح است.
پيشينه تاريخي:
حج وانجام مراسم عبادي آن پيشينهاي به درازاي تاريخ زمين دارد . براساس برخي از روايات، نخستين كسي كه كعبه را بنا نهاد واولين حج گزار ، حضرت
آدم (ع) بود . آن حضرت پس از خروج از بهشت، براي جبران گذشته و كمال گرفتن از محضر رب، به راهنمايي فرشته خدا به گزاردن مراسم حج هدايت شد. بعدها حضرت نوح(ع) آن هنگام كه كشتياش گرفتار توفان سهمگين بود، مراسم حج را به جاي آورد. كعبه قبل ازتجديد بنا به دست حضرت ابراهيم(ع) نيز عبادتگاه مردمان بود، اما ديوارهاي آن به مرور زمان فرسوده شد و روبه نابودي رفت. از اين رو، حضرت ابراهيم (ع) به امر خدا پايههاي آن را از نو برافراشت و سپس خود مناسك حج را انجام داد. در روايات اسلامي از حج ديگر پيامبران همچون حضرت موسي ، يونس، عيسي ، داوود و سليمان(ع) نيز سخن به ميان آمده است. ازاين رو، ميتوان با اطمينان از رسالت جاودانه و جهاني حج واينكه همه پيامبران الهي سيادت اين سرزمين را باور داشته و به پاسداشت آن مامور بودهاند، سخن گفت.
اهميت حج در اسلام:
حج يكي از اركان مهم اسلام و از بزرگترين فرايض ديني است . قرآن مجيد در يك عبارت كوتاه و پرمعني ميفرمايد: " ولله علي الناس حج البيت من استطاع اليه سبيلا" براي خدا برمردم است كه حج خانه اوكنند ، آنها كه توانايي رفتن به سوي او دارند. و در ذيل همين آيه ميفرمايد : " ومن كفر فان الله غني عن العالمين" وهركس كفر ورزد ( وحج راترك كند، به خود زيان رسانده) ، خداوند از همه جهانيان بينياز است. جمله ( براي خداست برمردم....) به ضميمه تعبير به ( كفر) در مورد كساني كه حج واجب را ترك ميكنند، اهميت فوق العاده آن را در اسلام كاملا روشن ميسازد. قابل توجه اينكه در تفسير آيه شريفه 27 سوره اسراء " ومن كان في هذه اغمي فهو في الاخره اعمي و اضل سبيلا". از امام صادق(ع) روايت شده كه يكي از معاني آيه كسي است كه حج واجب خود را پيوسته به تاخير مياندازد تا مرگ او فرا ميرسد( او در قيامت نابينا خواهد بود). در حديث ديگري آمده است: هركس حج واجب را بدون عذرترك كند ، روز قيامت با يهودي يا نصراني محشور ميشود. ودر مقابل براي حج آنچنان پاداشهاي عظيمي در روايات اسلامي وارد شده كه درباره كمتر عملي ديده ميشود. چنانكه در حديثي از امام صادق(ع) ميخوانيم: كساني كه حج وعمره به جا آورند ميهمان خدا هستند هرچه بخواهند خدا به آنها ميدهد وهر دعايي كنند به اجابت ميرسد واگر درباره كسي شفاعت كنند پذيرفته ميشود... واگر در اين راه بميرند خداوند تمام گناهان آنها را ميبخشد. و نيز در حديث ديگري از پيامبر اسلام(ص) ميخوانيم :" الحج المبرور ليس له جزاء انا الجنه "،حج مقبول پاداشي جز بهشت ندارد! ودر حديث سوم از همان حضرت ميخوانيم: " من حج البيت.... خرج من ذنوبه كيوم و لدته امه"، كسيكه حج به جا آورد ازگناه پاك ميشود، همانند روزي كه از مادر متولد شده است واين بزرگترين موهبت و برترين افتخار و بالاترين پاداش است.
درك مفهوم صحيح حج:
حج كنگره مخلصين و صالحين وعابدين و قانتين روي زمين است . كنگره " توحيد" و " اخلاص" و " عبادت" ، كنگره " دعا" و " مناجات"، كنگره مجاهده با نفس و بريدگي از دنيا و تمرين آمادگي براي سفر آخرت ، كنگره تمرين سير الي الله ومجاهده و مراقبه و مكاشفه است.
حج از جنبه ديگر يك آموزش تمريني همه جانبه و يا با اصطلاح معمول و مرسوم، يك مانور
جامع الاطراف سياسي- عقيدتي ، نظامي براي تحريك روح حماسي و زنده ساختن غيرت و حميت ديني واسلامي در جامعه اسلامي است.
حج از نگرش ديگر باز ساخت عرصات قيامت است ، مجسم سازي حشر خلق همه يكسو و بيهيچ امتياز ، روي به سوي بهشت يا جهنم حشري عظيم در پهنه دنيا كه نمونهاي كوچك از حشر اكبر در سراي آخرت است. جدايي از خانه و كاشانه، در اين نمايش به مرگ ميماند كه سرفصل حيات اخروي است ومواقف و مناسك حج ، يكايك نشان از مواقف عبد در برابر مولي در روز قيامت دارد كه سرانجام آن رد يا قبول است: فريق في الجنه و فريق في السعير.
حج در يك نگرش عميقتر صعود انسان است در برابر هبوط تاريخي او و تسالم وتعاون بقاست در برابر تنازع بقاي ريشه دار و پرماجراي انسان.
اسرار باطني:
حج از احكام مهم عبادي- سياسي اسلام و يكي از فروع آن است. اين فريضه الهي در عين حال خصوصياتي دارد كه منحصر به خود بوده و آن را بر ديگر احكام اسلامي برتري داده است.
حج ضمن اينكه عملي است عبادي، سياسي نيز هست و بلكه نه تنها عبادي- سياسي است كه عملي است اجتماعي -اسلامي به گونهاي كه جهان را به خود متوجه ميسازد. مسلمانان با مليتها و رنگها و زبانهاي مختلف از سراسر اين كره خاكي در يك جا جمع شده و همگي يك شعار سر داده و يك هدف را دنبال ميكنند. بنابراين ميتوان حج را رستاخيز اسلامي نام نهاد. حج با توجه به گستردگي ابعاد و ويژگي خاصش از اسرار باطني فراواني برخوردار است به طوري كه هيچ يك از اعمال ديگر به آن گستردگي نبوده و باطن هيچ يك به باطن حج نميرسد. حج همانگونه كه توحيد ، نبوت، امامت و معاد را دارد نماز، روزه ، جهاد، تولي و تبري ونيز ديگر امور همانند خلوت و جلوت، ذكر وتفكر ، سكوت و فرياد، عزلت و اجتماع و ظاهر وباطن، همه را دارد. و در يك كلام ميتوان گفت كه: حج بخشي از آثار فقهي، فلسفي، اخلاقي ، عرفاني
و ... را به خود اختصاص داده است.
گوشهاي از آثار پربار حج:
قرآن مجيد دريك جمله كوتاه و پرمعنا، درباره حج ميفرمايد: " ليشهدوا منافع لهم ؛( مردم را دعوت به حج كن) تا شاهد منافع گوناگون خويش باشند ! اين آثار فراوان است كه در روايات معصومين (ع) به آن اشاره شده ، از جمله :
1) تربيت نفوس وتهذيب اخلاق : حج مقبول سبب ميشود انسان ازتمام گناهانش خارج شود همانند روزي كه از مادر متولد شده ، دليل روشني براي تاثير حج ، بر پاكي دل و صفاي روح و زدودن آثار گناهان يك عمر است . البته اين فايده بزرگ اخلاقي هنگامي به دست ميآيد كه زائران بيت الله الحرام به اسرار اعمال و مناسكي كه انجام مي دهند، دقيقا توجه داشته باشند تا هر قدمي كه برميدارند قدمي به سوي خدا ومعبود و محبوب حقيقي باشد واين عبادت بزرگ و پرمحتوا براي آنان به منزله ( تولد دوباره) گردد.
2) آثار سياسي: آثار سياسي كه در كنار آثارتربيتي حج قراردارد بسيار مهم است ؛ چرا كه حج اگر همانگونه كه اسلام دستور داده وابراهيم بت شكن ، جهانيان را به آن فرا خوانده انجام شود سبب عزت مسلمين وتحكيم پايههاي دين و وحدت كلمه ومايه قدرت و شوكت در برابر دشمنان و برائت از مشركين جهان خواهد شد واين كنگره عظيم الهي كه هر سال دركنار خانه خدا تشكيل ميشود، بهترين فرصت را به مسلمانان براي بازسازي نيروهاي خويش وتقويت پايههاي اخوت و برادري و خنثي كردن توطئهها و نقشههاي دشمنان اسلام در طول يكسال ميدهد.
3) آثار علمي و فرهنگي: يكي ديگر از آثارمهم حج كه در روايات معصومين(ع) به آن اشاره شده ، آثار فرهنگي آن است. حضور دانشمندان بزرگ اسلامي ازتمام كشورها، اعم از علماي بزرگ ديني، استادان فنون وگويندگان و نويسندگان كه همه ساله در حج شركت دارند، فرصت خوبي به همه مسلمين جهان براي مبادله اطلاعات و دانستنيها درتمام زمينههاي ديني وعلمي ميدهد واز همه گذشته، آگاهي خوبي از وضع همه مسلمين جهان در آن محيط پيدا ميشود كه اگر براي اين كار نيز برنامه ريزي شود آثار عظيم آن در جهان اسلام همه ساله ظاهر ميگردد.
4) آثار اقتصادي: در روايات اسلامي " آثار اقتصادي" نيز يكي از اسرار واهداف حج شمرده شده است. ممكن است كساني تصور كنند كه حج با مسائل اقتصادي چه كار دارد؟ ولي وقتي توجه ميكنيم كه مهمترين مشكل مسلمين امروز همان وابستگي اقتصادي آنها به دشمنان اسلام است ودر كنار مراسم حج ميتوان كنگرهها و سمينارهاي عظيمي از اقتصاددانان جهان اسلام به وجود آورد ومسلمين را از اين نظر از زير سلطه اجانب رهايي بخشيد، اهميت اين موضوع روشن ميشود .
حج در قرآن:
بيست و دومين سوره قرآن را حج ناميدهاند .افزون بر هشت آيه از اين سوره آياتي از سورههاي بقره،
آل عمران ، مائده و توبه نيز به اهميت، فلسفه واحكام حج اشاره كردهاند .
تلاوت اين آيات و تامل در آنها ، روشنگر عظمت حج و گستردگي ابعاد آن است : كعبه خانهاي است كه به فرمان خداوند و به دست ابراهيم (ع) تجديد بنا شد و براي عبادت خدا و خودسازي مهيا گشت.
آثار حج از منظر نهج البلاغه:
اين آثار ، فهرست وار از كلام بليغ حضرت علي(ع) در نهج البلاغه به شرخ ذيل خواهد آمد:
1- "... جعله الله سببا لرحمته" ( خطبه 192):
" خداوند سبحان... حج را سببي براي رحمت خويش قرار داد."
2- "جعله الله ... و وصله الي جنته" ( خطبه 192) :
" ... خداوند حج را وسيلهاي براي رسيدن مردم به بهشت قرار داد."
3- فرض الله... والحج تقربه للدين " ( حكمت 252): " خداوند حج را براي همبستگي مسلمانان واجب گردانيد."
4- " و حج البيت واغتماره ، ويرحضان الذنب..."
( خطبه 110): " حج و عمره بيت الله الحرام ... شستشو دهنده گناهان هستند."
5- وحج البيت و اغتماره ، فانهما ينفيان الفقر ....
" ( خطبه 110): " حج وعمره خانه خدا، نابود كننده فقر هستند."
6- ".... و يتبادرون عنده موعد مغفرته "( خطبه 1) : " دعوت شوندگان حج بيت الله الحرام .. . به سوي وعده گاه آمرزش الهي ميشتابند".
7- ".... و تمحيصا بليغا ..." ( خطبه 192): " و خداوند سبحان حج را ...براي پاكسازي و خالص شدن قرار داد."
8- "... يخرزون الارباح في متجر عبادته " ( خطبه 1): دعوت شوندگان حج بيت الله الحرام ...سودهاي فراوان در اين تجارتگاه عبادت الهي به دست ميآورند.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
