زن خیابانی مجرم نیست؟

فرمانده نیروی انتظامی، دومین مقام دولتی است كه پس از مرضیه وحید دستجردی با جملات صریح تری درباره زنان روسپی و راه حل‌های مقابله با روسپیگری صحبت می‌كند.
 
سردار اسماعیل احمدی‌مقدم اما این بار از عبارت جدید «كارگر جنسی» برای روسپیان استفاده كرده است كه این عبارت دارای بار حقوقی و اجتماعی است. در مرداد ماه سال جاری خبری درباره عملكرد مثبت سازمان بهزیستی برای بهبود وضعیت آسیب‌های ناشی از روسپیگری منتشر شد.
 
اما سازمان بهزیستی كه خود یكی از مداخله كنندگان در امور مربوط به این گروه است در واكنش به این خبر و استفاده از واژه روسپی پیشنهاد كرد به جای این واژه از عبارت‌های «افراد دارای رفتارهای پرخطر جنسی» و «آسیب دیده» استفاده شود.
 
«زن خیابانی كیست؟» احمدی مقدم با طرح این سوال می‌گوید: «در برخی مواقع زنی را كه در كنار خیابان می‌ایستد و ماشینی برایش بوق می‌زند زن خیابانی اتلاق می‌كنند در حالی كه زنان خیابانی به كارگران جنسی یا افرادی می‌گویند كه تن‌فروشی می‌كنند. البته اثبات همین موضوع نیز بسیار سخت است و نمی‌توانیم به این تعریف هم برسیم.»

روسپیگری پدیده امروزی نیست اما برخوردها و اظهار نظرها درباره آن همواره بسیار متفاوت بوده است. تا چندی پیش مسئولان از به كار بردن این عنوان نیز برای این گروه اجتناب كرده یا پرهیز داشتند و به جای آن از واژه «زنان ویژه» یا «زنان خیابانی» استفاده می‌كردند.

وزیر بهداشت شاید اولین مقام رسمی بود كه با اعلام ابتلای 50 درصد زنان روسپی به بیماری ایدز توجه همگان را به حضور چنین معضلی معطوف كرد. به دلیل قبح این موضوع در جامعه اسلامی ایران حتی در سال‌های پیش از انقلاب نیز این واقعیت نادیده گرفته می‌شد.

فرمانده پلیس، كارشناس ارشد علوم اجتماعی
احمدی‌مقدم فرمانده 49 ساله نیروی انتظامی، كارشناس ارشد علوم اجتماعی است كه تحصیلات دكترای مدیریت استراتژیك را در دانشگاه عالی دفاع تكمیل كرده است. بدون شك تحصیل در رشته علوم اجتماعی در نگاه او به مسائل اجتماعی بی‌تاثیر نبوده است.

او در ادامه بحث زنان روسپی با اشاره به جایگاه نیروی انتظامی در پیشگیری از وقوع جرم گفته است: «حضور گشت‌های پلیس و ماموران به صورت آشكار و پنهان موجب منصرف شدن مجرم از وقوع جرم یا برخورد سریع در صورت وقوع جرم از سوی پلیس می‌شود كه این خود یك نوع پیشگیری انتظامی است.» او می‌گوید: «آموزش جامعه از دیگر اقدامات پلیس است. در پیشگیری اجتماعی باید آموزش‌های لازم به جامعه داده شود و اگر نیاز به مامور مخفی باشد همه مردم مامور مخفی هستند و در قبال جامعه مسئولند كه باید اعتمادسازی صورت گیرد و آموزش‌های لازم به جامعه داده شود.»

احمدی‌مقدم عملكرد دستگاه‌های دیگر همچون آموزش و پرورش و موضوعات اقتصادی را در وقوع جرایم موثر می‌داند: «نیروی انتظامی سازمان حافظ امنیت است و اگر كم‌كاری و كج‌كاری از سوی یك دستگاه را مشاهده كند، وظیفه دادن‌ هشدار و تذكر را دارد و مداخله پلیس در بخش قضایی مداخله در صدور رای نیست بلكه یك نوع اصلاح كار برای رسیدگی به پرونده‌ها محسوب می‌شود.»

سردار حسین ساجدی‌نیا، فرمانده انتظامی تهران بزرگ نیز از جمله كسانی است كه در این باره اظهار نظر كرده. او در حاشیه دیداری مردمی اعلام كرد پلیس می‌تواند در یك هفته، تمام زنان خیابانی را كه به صورت علنی مرتكب جرم می‌شوند، جمع‌آوری كند به شرط آن كه دستگاهی مسئولیت این گروه از زنان را به عهده بگیرد. “اما كدام نهاد مسئول رسیدگی به وضعیت این زنان است در حالی كه كارشناسان مسائل اجتماعی بارها اعلام كرده‌اند هیچ مكانی برای نگهداری این گروه از زنان وجود ندارد. رئیس پلیس تهران بزرگ خود گفته است هیچ سازمانی متولی نگهداری از زنان خیابانی نمی‌شود و پلیس نیز تنها مسئول جمع آوری زنان خیابانی است.
 
سردار حسین ساجدی نیا معتقد است پلیس آمادگی دارد ظرف چند روز تمامی زنان خیابانی را از سطح شهر تهران جمع آوری كند اما انجام این اقدام مستلزم وجود یك نهاد برای نگهداری از این افراد است.این زنان اگر مرتكب خلافی شوند مجرم هستند اما در حال حاضر موضوع زنان خیابانی یك مشكل اجتماعی است.


خلا آمار زنان روسپی
روز كه به پایان عمر خود می‌رسد، هوا كه تاریك تر می‌شود. آنان از پستوها بیرون می‌خزند. طعمه‌ای می‌شوند در كنار بزرگراه‌ها به انتظار. یا در راه قربانگاه، جرم شناسان معتقدند بیش از 60 درصد زنان خیابانی سوء استفاده جنسی را در كودكی تجربه كرده‌اند. 40 درصد پدران آنان و 13.7 درصد مادران شان مجرم و در زندگی دچار انحرافات اجتماعی بوده اند. 28 درصد پدران شش و نه دهم درصد از مادران در این خانواده‌ها با مواد مخدر سر و كار داشته‌اند.

اما از تعداد این زنان هیچ آماری در دست نیست در حالی كه امیر طاهرخانی، عضو كمیسیون ‌آموزش و تحقیقات مجلس معتقد است مبارزه با پدیده زنان خیابانی نیاز به آمار و اطلاعات صحیح دارد.

او می‌گوید: «فقر اقتصادی و فقر فرهنگی می‌تواند در گرایش افراد به فساد از جمله رها شدن در خیابان‌ها و انجام اعمال خلاف قانون و عرف دخیل است. فقر پنهانی كه بین اقشار مختلف با جایگاه‌های مختلف اجتماعی وجود دارد می‌تواند در گرایش افراد به جرم، فساد و فحشا مؤثر است.

برای بررسی علل و ریشه‌های گرایش به فحشا باید ابتدا آمار درستی از این افراد در دست داشته باشیم چرا كه در صورت عدم بررسی‌های درست،‌ نتیجه اجرای محاسبات رضایت‌بخش نخواهد بود.» اما هنوز آمار رسمی در مورد جمعیت این زنان و محل سكونتشان وجود ندارد. و برخی كارشناسان با توجه به جغرافیای خیابان‌های تهران این آمار را رد می‌كنند.

امان الله قرایی مقدم، جامعه‌شناس، در این باره گفته است: «در بررسی كه در خصوص گروه سنی زنان خیابانی انجام شد از بین شش هزار و 53 زن خیابانی كه در كل كشور زندانی بودند، دختران بین 12 تا 25 سال بیشترین تعداد را تشكیل می‌دهند.»

در حال حاضر بهزیستی یكی از نهاد‌های فعال در زمینه رسیدگی به وضعیت زنان خیابانی است اما به گفته رئیس انجمن حمایت و یاری آسیب دیدگان اجتماعی ایران هیچ دستگاهی به بررسی ریشه‌های بروز این ناهنجاری و درمان آن را برعهده ندارد. مصطفی اقلیما، رئیس انجمن مددكاری ایران می‌گوید: «سازمان بهزیستی هیچ گاه به علت‌ها فكر نمی‌كند زن خیابانی یك معلول است، ما باید به علت‌های به وجود آورنده او توجه كنیم.

تغییر الگوی انتقال ایدز از راه تزریق مخدر به ارتباط جنسی كنترل نشده یكی از دلایل توجه مسئولان به واقعیت زنان خیابانی است. مینو محرز، رئیس كمیته كشوری ایدز بارها در باره هجوم موج سوم ایدز از این طریق هشدار داده است. بر اساس آمار رسمی 12 هزار نفر حامل ویروس اچ‌ای وی شناسایی شده‌اند تعداد واقعی مبتلایان دست یافتنی نیست و پیش بینی می‌شود 80 هزار مبتلا به ایدز در كشور وجود داشته باشد اما هزاران هزار انسان آلوده در شهر هر روز و هر ساعت دیگری را مبتلا می‌كنند.