الف ) قم مرکز فکری انقلاب اسلامی است . کسی در این شک ندارد ، که مهم ترین ستون انقلاب اسلامی در حوزه نظریه پردازی و تربیت نسل اول روحانیون انقلاب اسلامی در حوزه علمیه قم رقم خورده است . اولین حرکت های انقلابی با رویکردی اسلامی و مردمی پس از فوت آیت الله بروجردی و در حالی که ملی گرایان هنوز از شوک خیانت انگلیسی – آمریکایی کودتای 28 مرداد بیرون نیامده بودند ، از همین قم آغاز شد . آنجا که پیر فرزانه انقلاب اسلامی کانون فتنه آخرالزمانی را در تشکیل رژیم صهیونیستی اسراییل به نیکی شناختند و چشم دجال و پاشنه آشیل سفیانی را نشانه گرفتند . حوادثی که در نهایت به اتفاقات تلخ کشتار مردم ورامین و تبعید آیت الله خمینی منجر شد . از خرداد 42 تا 57 ، نیروی روحانیت در بسیج مردمی هیئت ها و مساجد و حرکت های منسجم مردمی و تبلیغات دینی در زیر پوست شهر طاغوت زده نقش داشت و  سرانجام انقلاب اسلامی را به پیروزی رساند .

ب) به همان اندازه که قم در کانون و محوریت اداره انقلاب اسلامی موثر بوده است ، به همان اندازه می بایستی که نسبت به حرکت از مرتبه قیام به تمدن اسلامی نیز ، ریل گذاری می نمود . سفارشات اکید مقام معظم رهبری در سخنرانی سالهای اخیر و تذکرات متعدد ایشان در سخنرانی ها نشان از اهمیت این نقش کم رنگ شده است . بحث از تولید علم و جنبش نرم افزاری در حوزه علوم انسانی اسلامی ، بحث تحول حوزه ها و مباحث اینچنینی همگی حاکی از کم رنگ شدن نقش حوزه های علمیه در دهه اخیر در ریل گذاری مسیر حرکت به سمت تمدن اسلامی بوده است . سیطره و هژمونی علوم انسانی و فرهنگ آنگلوساکسنی و تمدن اومانیته غربی ، ناشی از ضعف بزرگ ما در تولید محتوا برای خویشتن بوده است ، تولید محتوایی که به مراتب از حضور در عرصه های اجرایی اهمیت بیشتری را داراست .  

ج)در دیدار مهم مقام معظم رهبر با طلبه های حوزه های علمیه ، بحث از روحانی حکومتی و حکومت آخوندی شد . نکته ظریفی است که اسم رژیم آخوندی بدین سبب توسط اغیار به کشور ما صادر میشود که نشانه های یک حکومت الیگارشی را در ناخودآگاه فرهنگ سیاسی ایرانیان بنشانند . ایشان در پاسخ به مطرح کنندگان این ادعا که روحانیون باید از حکومت اسلامی جدا باشند فرمودند : » نسبت روحانیت با حکومت نسبت حمایت و نصیحت است. دفاع در کنار اصلاح. این ها به هر روحانی‌ای که سینه سپر کرده باشد جلو دشمنان ،  می‌گویند حکومتی‌ است. حکومت اسلامی حکومت شرع است حکومت فقه است. فقط روحانی بودن کافی نیست«.

حقیقت آن است که دفاع از یک حقیقت افتخاری است که در روزگار قدرت اسلام ، تهمت حکومتی بودن را یدک میکشد و در روزگار حکومت یزیدیان ننگ خارجی و متحجر بودن را . ترس از دفاع از حق به دلیل نسبت داده شدن به حکومت اسلامی آسیب شناسی جدی بود که در این سخنان به آن اشاره شد . هم چنین از سمتی سکوت در برابر مظالم و کجی هایی که در سیستم های دولتی و نظام اسلامی وجود دارد نیز وظیفه همین حوزه میباشد . ترس از هجمه هایی که عموما دلسوز و غیر دلسوز را با یک چوب میزند سبب شده است که حوزه ها در نقد حکومت منفعل شوند و یا جای خود را به روحانیون سکولار بدهند . هر چند در نقد از وضع موجود نیز دشمن شناسی و نیفتادن در دام دشمنان نیز تیز هوشی میطلبد . تیزهوشی که سبب خواص بودن یا نبودن میشود .

د)حضور معظم له در قم  را می توان مانند حضور در سایر سفرهای ایشان به استانهای مختلف کشور تعبیر نمود ولی این تعبیر و تفسیر به نظر می رسد با توجه به سفر رسمی 10 سال گذشته ایشان مطابقت نداشته باشد . اگر بخواهیم علل سفر ایشان به قم را در لا به لای سخنان رسمی و سخنرانی های عمومی ایشان بیابیم ، نکات زیر از اهم موارد مطرح شده در این سفر است نگاهی به سیر کلی این سخنان میتواند در تحلیل این سفر ما را یاری کند :

            1- بیان مسئله شهادت در جمع مردم قم . به نظر می رسد به سادگی نباید از کنار انتخاب موضوع شهادت در جمع مردم قم گذشت . متفکران علوم سیاسی و نظام های حکومتی دنیا معتقدند، تنها عامل بقای یک نظام در شرایط فشارهای بیرونی بر آن ، میزان حمایت مردم از آن است.بالاترین نوع حمایت از یک نظام نیز گذشتن از جان برای پایداری آن است .شاید آمادگی برای دفاع ، امروزه مهم ترین خواسته از عموم مومنین میباشد بالاخص اگر طلوع خورشید فرج نیز در راه و نزدیک بوده باشد .

            2-عدم ورود حوزه به مسائل پر چالش از ترس تهمت ها . شاید مجموعه حوادث سالهای اخیر و رصد کلی فضاهای دانشجویی و یا جمع جوانان ، ما را متوجه این نکته بگرداند که عدم ورود حوزه ، دور شدن فاصله روحانیون از محلات و کودکان ، جوانان و نوجوانان سبب شده است که هجمه سوالات بی جواب و یا عدم ورود خواص ره گشا در چالش هایی که حق و باطل در هم می آمیزند ، فتنه های فرهنگی و سیاسی پیچیده ای را در کشور ایجاد کند . عمیق تر شدن این مسائل در آینده نیازمند تحرک اساسی در ورود به مسائل و نحوه ارتباط گیری حوزیان دارد . سخنان ایشان در دیدار با روحانیون جوان به شبهه های فراوانی در زمینه رابطه حکومت و حوزه پاسخ می دهد .

            3- افشای روحانیون متحجر و دین فروش سکولار .

            4- تاکید بر اجتهاد جواهری با توجه به زمان و مکان

            5- و آسیب شناسی حوزه ها در اموری مانند : فاصله گرفتن از سیاست ، افتادن به دام جمود، ترحم بی جا نسبت به دشمان اسلام ، غفلت از نیازها و تحولات آینده و ...

مجموعه این سخنان و خبرهای به گوش رسیده از سفر معظم له به استان قم حکایت از عزم ایشان برای تحول در حوزه علمیه قم دارد . رسیدن به تمدن اسلامی نیازمند علم اسلامی بومی است و تولید این علم در گرو تحول حوزه ها در ورود به مسائل علمی و سیاسی کشور است .