هدف از استیضاح وزرای دولت در مجلس چیست؟

چند سالی است در هفته‌های کاری مجلس هر از چند گاهی بحث استیضاح وزرا توسط نمایندگان مطرح می‌شود. البته این مباحث تا تهیه طرح و جمع‌آوری امضا به پیش می‌روند، اما به مرحله عمل نزدیک نمی‌شوند.

به گزارش بولتن، وزرای جهاد کشاورزی، صنایع و راه و نیرو بیش از وزرای دیگر دولت در معرض تلاش نمایندگان برای استیضاح بوده‌اند.
بحث استیضاح صادق خلیلیان وزیر جهاد کشاورزی، مهدی غضنفری وزیر بازرگانی، مجید نامجو وزیر نیرو و حمید بهبهانی وزیر راه و ترابری از سال گذشته در مجلس مطرح بوده و هنوز هم گاه و بی‌گاه در مجلس مطرح می شود.
آخرین اخبار از آماده شدن طرح استیضاح وزیر نیرو با 25 امضا حکایت دارد.
در ماه‌های آخر سال 1388 استیضاح 5 وزیر صنایع و معادن، جهاد کشاورزی، نیرو، راه و بازرگانی مطرح شد، اما پس از مدتی به فراموشی سپرده شد و هیچ گاه به طور جدی در مجلس مطرح نشد از ابتدای سال جاری نیز برخی نمایندگان هر از چند گاهی از ارایه طرح استیضاح یک وزیر و جمع‌آوری امضا به این منظور خبر می‌دهند.
آنچه در میان بحث‌های مربوط به این استیضاح‌ها مشترک است طرح مشکل‌های منطقه‌ای و حوزه انتخابیه نمایندگان است و به همین دلیل مذاکره وزرا در کمیسیون منجر به معلق ماندن بحث رسمی استیضاح می‌شود.
استیضاح وزیر بازرگانی
نبود مدیریت مناسب در خرید گندم و جو در غرب و شمال کشور، واردات برنج‌های آلوده، واردات بی‌رویه انواع و اقسام کالاهای بی‌کیفیت از جمله مواردی است که گاه و بی‌گاه از سوی نمایندگان برای استیضاح وزیر بازرگانی مطرح شده است.
ولی اسماعیلی، نماینده مردم گرمی در مجلس 13 تیرماه سال جاری گفت که نمایندگان به طور جدی پیگیر استیضاح مهدی غضنفری، وزیر بازرگانی هستند و برای طرح استیضاح وزیر بازرگانی تاکنون 20 امضا جمع شده است.
اما این طرح استیضاح نیز هنوز به هیات رییسه مجلس ارایه نشده است.

مباحث مربوط به استیضاح وزیر راه و ترابری
استیضاح حمید بهبهانی نیز در آخرین روزهای سال گذشته مطرح و در سال جدید نیز پس از تعطیلات مجلس دوباره مطرح شد.
کواکبیان یکی از نمایندگان فراکسیون اقلیت مجلس از طراحان این استیضاح بود که به گفته وی طرحی با 30 امضا به مجلس ارایه شده است.
در همان روزی که این طرح باید در مجلس اعلام وصول می‌شد، مهرداد لاهوتی، نماینده لنگرود از تعویق یک ماهه این طرح خبر داد.
به گفته وی 18 نفر از طراحان طرح استیضاح وزیر راه و ترابری امضای خود را پس گرفتند.
این طرح استیضاح نیز در 15 اردیبهشت سال 89 به طور رسمی منتفی اعلام شد.
گفتنی است، ارایه هر طرح استیضاح حداقل به امضای 10 نماینده نیاز دارد.
حمید بهبهانی که به عنوان استاد راهنمای احمدی‌نژاد پس از حضور در وزارت راه، بارها از سوی نمایندگان مورد تذکر واقع شد، در مجلس هفتم تا مرز استیضاح پیش رفت.
سقوط هر هواپیما و کشتار جمعی در تصادف‌های جاده‌ای هربار وی را به استیضاح دوباره نزدیک‌تر می‌کند و در طول عمر 2 ساله مجلس هشتم 2 بار در مظان استیضاح قرار گرفته است.
در اسفندماه 88 شایعه استیضاح بهبهانی به دلیل ناامنی جاده‌های بین شهری و احداث غیرکارشناسانه جاده‌های جدید مطرح شد.
استیضاحی که برخی آن را سیاسی و به دلیل اختلاف نظر کاظم جلالی و مصطفی کواکبیان نمایندگان شاهرود و سمنان برسر یک جاده خواندند.
با شروع بررسی لایحه بودجه، فرصت برگزاری این استیضاح از دست رفت و موضوع استیضاح وزیر راه به سال جدید موکول شد.
احمد بلوکیان، معاون پارلمانی وزیر راه از تلاش برای متقاعد کردن نمایندگان به برگزار نشدن این استیضاح در اواخر فروردین ماه خبر داد و افزود: استیضاح و پرسش نمایندگان از وزرا قابل احترام است.

29 فروردین‌ماه استیضاح وزیر راه تقدیم هیات رییسه شد اما در نیمه اردیبهشت‌ماه با پس‌گیری امضای 20 نماینده این استیضاح منتفی شد.
یکی از جدی‌ترین مباحث مربوط به استیضاح‌ها بحث استیضاح صادق خلیلیان، وزیر جهاد کشاورزی بوده است.
این استیضاح در اواخر آذرماه سال گذشته مطرح شد اما اظهارنظرهای متفاوتی از سوی نمایندگان پیرامون آن مطرح می‌شد.
محمد کرمی‌راد، نماینده مردم کرمانشاه در این خصوص گفت: توجه نداشتن به مشکل استان‌ها در بخش کشاورزی و بی‌توجهی به محصول‌های کشاورزی از محورهای اصلی این نارضایتی است.
این طرح استیضاح نیز با 22 امضا و 30 محور همچنان مفتوح است و باید منتظر ماند و دید آیا بر هیات رییسه ارایه و توسط هیات رییسه مجلس اعلام وصول می‌شود یا خیر.

مباحث مربوط به استیضاح وزیر نیرو
استیضاح مجید نامجو، وزیر نیرو در بهمن‌ماه سال 88 از سوی محمدسادات ابراهیمی، نماینده شوشتر مطرح شد و وی از جمع‌آوری امضا برای طرح این استیضاح خبر داد، اما تا پایان سال 88 به طور رسمی خبری از ارایه این طرح مطرح نشد.
29 تیرماه 89 مجید ناصری‌نژاد نماینده مردم شادگان از مطرح شدن دوباره استیضاح نامجو خبر داد.
وی ضعف و ناتوانی مدیران، ناکارآمدی وزارت نیرو و محقق نشدن اهداف وزارتخانه، مشکل‌هایی که در حوزه آب و برق و رفع این مشکل‌ها در استان‌ها وجود دارد را از جمله دلایل این استیضاح عنوان کرد.
استیضاح وزیر نیرو برای نخستین‌بار است که توسط کمیسیون تخصصی آن یعنی کمیسیون کشاورزی جمع‌بندی شده و اعضای هیات‌رییسه آن پیگیر استیضاح وزیر نیرو هستند.
محمدرضا حاجی‌اصغری ضعف و ناتوانی مدیران و ناکارآمدی وزارت نیرو و محقق نشدن اهداف وزارتخانه را از جمله محورهای این استیضاح می‌داند.

البته استیضاح وزیر نیرو مخالفانی نیز در مجلس و در میان کارشناسان اقتصادی دارد.
برخی نمایندگان طولانی شدن پروژه‌ها، پایین بودن راندمان بهره‌برداری از منابع آبی، پایین بودن راندمان تولید نیروگاهی را از جمله دلایل استیضاح مجید نامجو وزیر نیرو عنوان کرده‌اند.
از دیگر دلایل مطرح شده در استیضاح وزیر نیرو انجام نشدن تکالیف برنامه چهارم در ارتقای بهره‌وری و راندمان آب است.

مجید ناصری‌نژاد، نماینده شادگان درخصوص دلایل استیضاح وزیر نیرو گفت: در اوایل دوره هفتم مجلس زمزمه‌های انتقال آب از رودخانه کارون یا سرشاخه‌های آن مطرح شد اما نمایندگان این استان این امر را به شدت دنبال کردند و از همان زمان تاکنون نمایندگان خوزستان در تمامی جلسه‌های عمومی و خصوصی با طرح انتقال آب کارون به شدت مخالفت کرده‌اند چون اجرای این طرح به ضرر استان خوزستان است.
وی گفت: در صورت انتقال آب کارون، کشاورزی استان خوزستان به عنوان قطب کشاورزی کشور با خطرهای جدی مواجه خواهد شد.
وی تصریح کرد: دولت در حالی قصد انتقال آب کارون را دارد که هنوز حتی یک چهارم طرح موسوم به 800 هزار هکتاری که از سال 1375 در استان خوزستان تصویب شده به مرحله اجرا نرسیده و تنها دلیل آن نبود اعتبار کافی برای رساندن آب مورد نیاز برای سیراب کردن این زمین‌هاست اما چگونه دولت برای اجرای این طرح میلیاردی و انتقال آب به صدها کیلومتر آن طرف‌تر اعتبار کافی دارد.

ناصری‌نژاد گفت: 2 سال قبل به وزیر نیرو اعلام شد که آیا طرح انتقال آب از رودخانه کارون و سرچشمه‌های آن به فلات مرکزی در حال اجراست یا خیر که وی به صراحت آن را تکذیب کرد اما 2 روز بعد در تلویزیون دولت اعلام کرد تونل کوهرنگ با صرف میلیاردها تومان اعتبار برای انتقال آب از سرشاخه‌های کارون به فلات مرکزی درحال  اجراست.
کاظم فرهمند ، نایب رییس کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی نیز گفت: محورهای متعددی در استیضاح وزیر نیرو مطرح است که اهم آن عبارتند از نبود برنامه‌ریزی جامع برای جلوگیری از هدررفت آب، نبود به کارگیری از مدیران با تجربه متخصص در بخش‌های مختلف، نبود اختصاص اعتبار خشکسالی بر مبنای ضوابط مشخص ،‌نبود اختصاص اعتبار به مناطق کویری از جمله محورهای استیضاح وزیر نیروست.
وی گفت: در برنامه‌ریزی فعلی وزارت نیرو‌،‌استان‌هایی که از آب برخوردار هستند اعتبارات آب بیشتری دریافت می‌کنند، در حالی که استان‌های کویری که با کمبود آب مواجه هستند و با خشکسالی دست و پنجه نرم می‌کنند، از اختصاص این اعتبارات محروم بوده و هیچ برنامه جایگزینی برای جبران آب مورد نیاز این مناطق ارایه نشده است.
وی گفت: تقویت آب سفره‌های زیرزمینی و انتقال آب از سایر استان‌ها به مناطق کویری باید در دستور کار وزیر نیرو قرار گیرد اما همچنان بی‌توجهی به مسایل آب در وزارت نیرو آشکاراست.
تنها یک سال از وزارت نامجو می‌گذرد و به عقیده بسیاری از مخالفان آنچه باعث طرح استیضاح شده مشکل‌هایی است که ریشه در مشکل‌های ساختاری وزارت نیرو در 2 دهه گذشته دارد.
به عقیده مخالفان استیضاح اگر مشکل‌های انباشته شده و تاخیر در تصمیم‌گیری برای اصلاح ساختار انرژی کشور نبود شاید نمایندگان در مقطع کنونی نیازی به استیضاح وزیر نیرو احساس نمی‌کردند.

برخی نمایندگان مخالف استیضاح وزیر نیرو معتقدند به دلیل قیمت‌گذاری غیرمنطقی در بازار انرژی و آب و فاضلاب کشور، وضعیت کنونی به وجود آمده است و طرح‌هایی مثل تثبیت قیمت‌ها مانع از اجرای برنامه چهارم توسعه و افزایش تدریجی قیمت انرژی در دوره‌ها و سال‌های اخیر شده است.
مخالفان استیضاح وزیر نیرو می‌گویند آنچه موجب شده تا نمایندگان مجلس در این مقطع سوال‌هایی را از وزیر نیرو مطرح کنند تنها مرتبط با عملکرد یک ساله وزارت نیرو و تنها مرتبط با عملکرد دولت نهم و دهم نیست.
در حال حاضر بدهی 5 هزار میلیارد تومانی وزارت نیرو به پیمانکاران و تاخیر در برخی تامین و تدارک‌ها، مشکل‌های اتلاف انرژی در نیروگاه‌ها و شبکه توزیع آب و برق، کمبود منابع برای اجرای طرح‌های نیمه تمام و جدید آب و برق و فاضلاب موجب شده که مشکل‌هایی در وزارت نیرو انباشته شود.

خاموشی‌های تابستان امسال در صنایع کشور نشان داد که وضعیت تولید و عرضه برق کشور نیازمند رسیدگی است و این وضعیت در ظرف یک سال وزارت نامجو قابل تغییر نیست.
کارشناسان معتقدند استیضاح یا مباحث مربوط به آن فرصتی است بر آگاهی بخشی نمایندگان مجلس و مردم از عمق مشکل‌هایی که در برخی وزارتخانه‌های کشور وجود دارد که رفع آنها یا برنامه‌ریزی برای کاهش آنها در حد عمر وزارت یک یا چند ساله یک وزیر نیست و این مشکل‌های ساختاری نیازمند مشارکت گسترده مردم و مسوولان است تا این مشکل‌ها به تدریج کاهش یابد.
البته فرصت طرح پرسش و استیضاح حقی قانونی و قابل احترام برای نمایندگان است که در موارد بسیاری می‌تواند به بهبود امور اجرایی کمک مناسبی کند.