مذاكرات هند و پاكستان به نفع آمريكا

درست است كه شروع مذاكرات هند و پاكستان با مشكلاتي همراه بود اما اين گفت‌وگوها 2هفته پيش با هدف كسب منافع زياد، آغاز شد.

انتظار نمي‌رفت پيشرفتي در روابط سرد هند و پاكستان حاصل شود يا يكي از اين دو‌كشور به موفقيتي دست يابد. ايالات متحده كه از مذاكرات سازمان يافته دهلي‌نو و اسلام‌آباد در سطح وزارت امور خارجه حمايت مي‌كرد، به‌دليل اينكه توپ پس از 14ماه وقفه در يك بازي يكدست شروع به غلتيدن كرده است، نفس راحتي كشيد.

اگر چه هر دو طرف، ديگري را به‌گونه‌اي مي‌بيند كه نااميدانه مشتاق از سر‌گيري گفت‌وگو است اما نگرش طرف‌هاي هند و پاكستان به اين مذاكرات، نشان‌دهنده رويكردي متضاد است.

مقامات هند همواره از مذاكره به‌عنوان برگ برنده استفاده كردند تا پاكستان را مجبور كنند كه نسبت به تقاضاي آنها پاسخگو باشد و اين بدان معنا است كه اسلام‌آباد از فعاليت‌هاي گروه‌هاي تروريستي جلوگيري كند.

اسلام‌آباد هم به‌طور ماهرانه‌اي، خودش را كاملا در برابر واشنگتن قرار داده است تا از سرمايه‌هاي استراتژيكش كه طالبان محسوب مي‌شود، به‌عنوان اهرم قدرت استفاده كند. در مراحل پاياني جنگ آمريكا در افغانستان، فرض بر اين است كه هند نسبت به چشم‌انداز انزواي منطقه‌اي هراس دارد.

هيچ كدام از اين فرضيه‌ها معتبر نيستند. دهلي‌نو بايد بداند كه با وجود امتناع سرسختانه نسبت به انجام مذاكره، اسلام‌آباد از درخواست هند نسبت به متلاشي‌كردن زيرساخت شبكه تروريستي كه با سازمان امنيت پاكستان ارتباط دارد و موجب كشتار در هند مي‌شود، طفره مي‌رود. در حقيقت، نشانه‌ها بر اين موضوع تأكيد مي‌كنند كه مقامات پاكستان استفاده مداوم از تروريسم را به‌عنوان سياست دولتي در مقابل هند در نظر مي‌گيرند.

به همين صورت، اگر اسلام‌آباد فكر كند كه دهلي‌نو روي‌كار‌آمدن رژيم طالبان در كابل را مي‌پذيرد، اين امر نشان‌دهنده ساده‌لوحي و بي‌تجربگي پاكستان است. جدا از اينكه دهلي‌نو از ثبات سياسي برخوردار است كه از برتري غيرنظاميان در دولت حاصل مي‌شود، در واقع، هند چندين عامل كسب سود را در اختيار دارد تا جايي كه اقتصاد آن كشور قدرتمندانه به سوي نرخ رشد 9 درصدي به پيش مي‌رود و به كمك‌هاي پيوسته آمريكا نيازي ندارد.

مقامات هند از مذاكرات با پاكستان استفاده كردند تا موضوع تروريسم را به كانون توجهات تبديل كنند. خلاصه دستورالعمل‌هاي هند سفت و سخت بود و دهلي‌نو 3 پرونده را ارائه كرد كه در آنها نام تروريست‌هايي كه در پاكستان مستقر هستند، ذكر شده بود.
اما موضع هند در آستانه مذاكرات انعطاف‌پذير شد و با توجه به مسائل متنوع در روابط دوجانبه، خود را منطقي و آماده گفت‌وگو نشان داد.

مقامات اسلام‌آباد ظاهرا انتظار نداشتند كه هند، يك مقام نظامي ارشد پاكستان را به‌عنوان تروريست معرفي كند. با توجه به واقعيت‌هاي سياسي پاكستان و در حالي كه ارتش قدرت را در آن كشور در دست دارد، اتهام دهلي‌نو خودبه‌خود سلمان بشير، معاون وزير امور خارجه مؤدب پاكستان كه رهبري هيأت ديدار‌كننده را برعهده داشت و در دهلي‌نو مورد
احترام است، مجبور كرد تا انتقادات تند و غيرمعمولي را در سخنراني تلويزيوني 90دقيقه‌اي عليه هند در كنفرانس مطبوعاتي در كنسولگري پاكستان در دهلي‌نو بيان كند.

اينكه چگونه اتهام هند در مورد افسر ارتش پاكستان مطرح مي‌شود، بايد مورد بررسي قرار بگيرد، به‌دليل آنكه دهلي‌نو انگشت خود را به سوي ژنرال اشفق پرويز كياني، فرمانده ارتش پاكستان و به‌عنوان طراح اصلي تروريسم در شبه قاره هند نشانه گرفته است.

ما ممكن است در روزهاي آينده شاهد وقوع توفان‌هايي باشيم و اينكه چقدر چتر حمايت آمريكا بزرگ است تا از مقامات هند و پاكستان در هنگام بروز مشكلات ناگهاني حفاظت كند، به همراه گرفتاري‌هاي جنگ افغانستان، به عواملي در فهرست كارهاي باراك اوباما، رئيس‌جمهوري آمريكا تبديل شده است كه بايد به آنها رسيدگي كند.

اميدواري اوباما در مورد ارتش پاكستان حيرت انگيز است.آمريكا به‌عنوان متحد مهم سازمان پيمان آتلانتيك شمالي (ناتو) به اجراي استراتژي در افغانستان و آسياي ميانه متعهد است. ايالات متحده، دهلي‌نو را هم به‌عنوان شريك استراتژيك خود در چشم‌اندازهاي قرن21 مي‌داند و با چين قدرتمند و روسيه مواجه مي‌شود.

در حالي كه سال 2010 ميلادي ادامه مي‌يابد، هيجان مردم دهلي‌نو به‌دليل اينكه احتمال ديدار اوباما از هند وجود دارد، افزايش يافته است. اوباما با تنگناي دشواري روبه‌رو است. وي نااميدانه به كمك ارتش پاكستان نياز دارد تا طالبان را به سر ميز مذاكره بياورد؛ بدون انجام اين كار، كشتار سربازان آمريكايي و افغان متوقف نمي‌شود اما زمان اندكي باقي است.

ارتش پاكستان احساس مي‌كند كه اوباما نااميد شده است. اين ارتش مي‌داند كه در راه برآورده كردن منافع آمريكا در هندوكش كاملا تجربه كسب كرده است اما انجام اين كار هزينه دارد.

ارتش پاكستان خواسته‌هاي بسيار زيادي از آمريكا دارد و مي‌خواهد با كمك واشنگتن، تقريبا به پاي قدرت متعارف دشمن خود، يعني هند برسد و همچنين شايسته توافقنامه هسته‌اي است كه جورج دبليو بوش، رئيس‌جمهوري پيشين ايالات متحده به هند اعطا كرد. اسلام‌آباد هر گونه تفكر واشنگتن را كه به هند نقشي به‌عنوان قدرت برتر منطقه‌اي مي‌دهد، نمي‌تواند بپذيرد و نخواهد پذيرفت و در انتظار نقش ميانجيگر آمريكا است كه به هند فشار بياورد تا اختلاف بر سر كشمير حل و فصل شود.

پاكستان به‌دنبال برقراري يك رابطه استراتژيك با آمريكاست كه به‌طور شايسته‌اي ادعاي قانوني آن كشور را به‌عنوان يك قدرت منطقه‌اي به رسميت بشناسد.اين موضوع از ضروريات جنگ افغانستان يا برنامه‌هاي گسترش ناتو در آسياي ميانه فراتر مي‌رود.

دهلي‌نو و در حقيقت قدرت‌هاي ديگر منطقه، مشتاقانه نگاه مي‌كنند كه اوباما تا چه اندازه به پاكستان كمك مي‌كند. با اين وجود، هند مجموعه‌اي از مشورت‌ها با ديگر بازيگران مهم را آغاز كرده است و اين امر خطرهايي براي سياست‌هاي منطقه‌اي اوباما دارد.

اس‌ام كريشنا، وزير امور خارجه هند قرار است طبق برنامه از پكن ديدار كند. ولاديمير پوتين، نخست‌وزير روسيه هم از دهلي‌نو در ماه مارس ديدن خواهد كرد و مشاوره در سطح وزيران هند و ايران ممكن است در ماه مي انجام شود.

بنابراين، دهلي‌نو واقعا نيازي ندارد كه به‌دنبال ايجاد روابط دوستانه با كشور سومي باشد تا توجه اوباما را به‌خود جلب كند. روابط هند با ايالات متحده به‌طور مستحكمي در حال گسترش است و بر خلاف پاكستان، مشاركت استراتژيك دهلي‌نو و واشنگتن در ميان نخبگان سياسي و نظرسنجي عمومي هند مورد توجه قرار گرفته است.

اين حقيقت در واشنگتن از بين نرفته است كه هند، در واقع يكي از اندك متحدان طبيعي آمريكا در جهان است و برخلاف پاكستان، دهلي‌نو وعده برقراري ارتباطي پايدار را به ايالات متحده داده است كه ارزشي ذاتي دارد.

بنابراين، چرا آمريكا بايد اين فرصت را از بين ببرد؟ دهلي‌نو از واشنگتن انتظار دارد كه منافع اصلي‌‌اش را لگدمال نكند و ارزيابي مي‌كند كه درخواست ايجاد رابطه براساس اعتماد متقابل و مشاركت جهاني از آمريكا، تقاضاي زيادي نيست.

ايالات متحده به ندرت در شبه‌قاره هند تأثير‌گذار بوده است. مسئله‌اي شبيه به اين هم در اوايل دهه 60 و درگيري چين و هند در سال 1962 ميلادي وجود داشت.

در حقيقت اين مسئله از اهميت زيادي برخوردار است. بنابراين، توسعه طلبي چين در مركز دستور كار ايالات متحده قرار داشت و واشنگتن مي‌خواست هند و پاكستان را به‌عنوان متحدان خود حفظ كند و مستقيم‌ترين دخالت را كرد تا اختلاف بر سر كشمير را حل و فصل كند تا اينكه استراتژي ژئوپليتيك واشنگتن مؤثر واقع شود.

با اين وجود، همانطور كه هاوارد شفر- سفير پيشين و با تجربه آمريكا در هند- در كتاب اخير خود نوشت؛ در يك موقعيت مشخص جان‌اف‌كندي، رئيس‌جمهوري اسبق ايالات متحده، خطر آزرده‌خاطر‌‌شدن هند را مشاهده كرد به‌صورتي كه وارد كردن فشار بر آن كشور در مورد موضوع كشمير، مبادا دهلي‌نو را به سوي پكن و عادي‌سازي‌ روابط با چين بكشاند.

اما اگر مقايسه‌هاي تاريخي را كنار بگذاريم، روند مذاكرات نوپاي هند و پاكستان كه دوهفته پيش در دهلي‌نو آغاز شد، احتمالا ادامه مي‌يابد. به‌نظر عاقلانه مي‌رسد اگر ارزيابي كنيم كه با وجود افراط‌گرايان در هر 2 كشور، دهلي‌نو و اسلام‌آباد مفيد بودن و كارايي روند ادامه مذاكره را دريافته‌اند.

مان موهان سينگ، نخست‌وزير هند، طرفدار پروپا قرص تغيير رابطه خصمانه هند و پاكستان مطابق توافق تاريخي فرانسه و آلمان در دهه 1950 ميلادي است.
اما در اين كار مقداري آشفتگي و بي‌نظمي وجود دارد تا جايي كه به نظر نمي‌رسد سازمان امنيت هند با نظرمان موهان سينگ موافق باشد و اغلب در مسير عادي‌سازي‌ روابط هند و پاكستان تله‌هاي انفجاري مي‌گذارد.

خشم و اوقات تلخي در روابط هند و پاكستان مي‌تواند گمراه‌كننده باشد. در حقيقت، نيروپاما رائو، معاون وزير امور خارجه هند، اين موضوع را فاش كرد كه همتايش سلمان بشير، وي را به‌منظور انجام گفت‌وگوهاي بعدي، به ديدار از اسلام‌آباد دعوت كرده است. آيا آنها اواخر مارس يا اوايل آوريل 2010ميلادي را براي انجام مذاكره برنامه‌ريزي خواهند كرد؟ علاوه بر اين، به‌نظر مي‌رسد كه تماس‌هاي پشت‌صحنه نيز همچنان ادامه داشته باشد.

نخست‌وزيران هند و پاكستان قرار است در تاريخ 28 و 29 آوريل 2010 ميلادي، در نشست همايش كشورهاي جنوب آسيا براي همكاري منطقه‌اي كه در تيمفو- پايتخت بوتان- برگزار مي‌شود، يكديگر را ملاقات كنند.