دفن 24 هزار میلیارد دلار زیرپای ایرانی‌ها

"باید گفت کشور ما شاید تنها کشوری است که حجم نفت درجای آن بسیار زیاد است منتهی از بد روزگار سنگ مخزن ایران بدترین سنگ مخزن این منطقه است."

سیاوش رضایی _ وضعیت هشداردهنده و نگران‌کننده مصرف انرژی در ایران بر هیچ کس پوشیده نیست. روند کنونی مصرف انرژی نیز چندان مشخص نیست و طبق آخرین گزارش‌های محققان مشخص نیست انرژی خدادادی در ایران تا چه زمانی وجود خواهد داشت. در همین ارتباط با دکتر مسعود درخشان گفت‌وگویی انجام شده است که می‌خوانید.

آینده و وضعیت انرژی در ایران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

باید دانست تا چه زمانی درآمد ارزی حاصل از صدور نفت خام خواهیم داشت و تراز انرژی کشور چیست. باید بگویم در واقع پاسخ مشخصی برای این پرسش وجود ندارد جز آن‌که سناریوهای مختلفی را برای این موضوع مدنظر قرار دهیم.

آینده‌ای خوشبینانه برای درآمدهای ارزی از صدور نفت خام نداریم و این سناریوهایی که می‌گویم صرفاً برای این است که در تحقیقات استفاده شود بنابراین سعی می‌کنم یک الگوی مطالعاتی برای پاسخ به این سؤال ارائه کنم.

مطالعات اقتصاد سنجی و سری زمانی برای این گونه پیش‌بینی‌ها بطور کلی باطل است، چون در مطالعه نفت و گاز با دو مشکل جدی نبود آمار متقن و شوک اقتصادی در بازار جهانی مواجه هستیم.

قیمت نفت خامی‌که در ماه ژوئیه سال گذشته اندکی بالاتر از 147 دلار رسید و بعد از آن به دلیل شوکی که به اقتصاد وارد شد این قیمت تاریخی به بشکه‌ای 45 دلار تا 50 دلار رسید که هیچ کس نمی‌توانست چنین چیزی را پیش‌بینی کند.

بنابراین در فضایی اینچنینی نمی‌توانیم از مدل‌های سری زمانی و سنجی و آماری استفاده کرد؛ یعنی با توجه به گذشته، آینده و تحولات جهانی را پیش‌بینی کنیم، اصلاً چنین چیزی محال است.

نقطه شروع برای پاسخ به این پرسش این است که اول بدانیم چه میزان نفت خام داریم تا بعد ببینیم به چه اندازه می‌توان صادرات داشت و طبق آن مدت زمان صادرات را تعیین کرد. پس نخستین پرسش این است که بدانیم حجم نفت خام به چه اندازه است.

وضعیت اقتصاد انرژی هشداردهنده است؟
بله. جالب است بدانید از مجموع 540 میلیارد بشکه ذخیره نفت ایران با ادامه وضعیت موجود در برداشت از مخازن و بدون استفاده از روش صیانتی، تنها 60 میلیارد بشکه نفت قابل استحصال است. بر این اساس 480 میلیارد بشکه (معادل 24 هزار میلیارد دلار بر اساس نفت 50 دلاری) برای همیشه زیر زمین دفن خواهد شد.

از آنجا که حدود 600 میلیارد بشکه نفت خام اولیه در میادین ایران برآورد می‌شود و با روش فشار حدود 120 تا 140 میلیارد بشکه قابل استحصال است نظر شما چیست؟ پس چه میزان باقی‌مانده است؟

اگرچه با روش طبیعی 120 میلیارد بشکه قابل استحصال بوده یعنی با همین روش و فشار طبیعی مخزن در حدود 55 تا 60 میلیارد بشکه نیز باقی مانده است پس می‌توان روی آن حساب کرد.

تا کی درآمد نفتی خواهیم داشت؟

حداکثر حدود 60 میلیارد بشکه نفت داریم. البته باید گفت که بازیافت ثانوی نیز داریم. وقتی یک میدان نفتی 30 سال تولید می‌کند، دیگر فرسوده می‌شود و قدرت خود را از دست می‌دهد. یعنی انرژی آن کم شده یا فشار مخزن پائین آمده است و هرچقدر نفت برداریم گاز محلول نفت نیز خارج می‌شود.

بنابراین بعد از مدتی باید به میادین نفتی گاز تزریق کرد و اگر به اندازه کافی گاز تزریق شود این میدان نفتی نفس دارد و نفت بیشتری می‌دهد و الا کم کم نفتش تمام می‌شود. البته نه این‌که نفت تمام شود بلکه تولید از این میدان کم خواهد شد تا جایی که دیگر صرف نمی‌کند نفت را خارج کنیم.

آیا بازیافت ثانویه انجام شده است یا خیر؟ یا تا چه حد می‌توانیم بازیافت ثانویه داشته باشیم؟ و آیا می‌توانیم کاری کنیم تا تمامی‌آن 600 میلیارد بشکه نفت خارج شود؟

البته 60 میلیارد از 600 میلیارد بشکه نفت از دست رفته و تنها 540 میلیارد بشکه نفت باقی مانده و در نهایت می‌گویم محال است. اگر خیلی هزینه کنیم تنها می‌توانیم 10 درصد این میزان را خارج کنیم که آن هم نیاز به پول دارد ولی دیگر پولی نداریم.

همین 10 درصد خیلی زیاد است یعنی چیزی حدود 55 تا 56 میلیارد بشکه نفت. پس این امر اتفاق بسیار مهمی ‌است.
باید گفت کشور ما شاید تنها کشوری است که حجم نفت درجای آن بسیار زیاد است منتهی از بد روزگار سنگ مخزن ایران بدترین سنگ مخزن این منطقه است. به عنوان مثال سنگ مخزن کشورهای عراق و کویت و عربستان از سنگ مخزن ایران بهتر هستند و تراوایی آنها نیز بسیار زیاد است.

همچنین روزانه 4 میلیون بشکه نفت از این سنگ مخزن نامرغوب خارج می‌کنیم و اگر بتوانیم 55 میلیارد بشکه نفت را خارج کنیم و یک دلار بفروشیم، تقریباً می‌شود 55 میلیارد دلار درآمد کسب کرده‌ایم ولی اگر 10 دلار بفروشیم 550 میلیارد دلاردرآمد کسب کرده‌ایم.
باید بگویم از زمان دارسی تاکنون، ما یک تریلیون دلار درآمد بابت نفت کسب نکردیم. ولی اکنون در یک چشم به هم زدن تریلیون‌ها دلار پول در دست ما قرار خواهد گرفت.

چند سال دیگر نفت داریم؟

باید از امروز به مدت 30 سال گاز تزریق کنیم تا بعضی از میادین بعد از پنج تا شش سال بتوانند نفت تولید کنند، در نهایت می‌توان گفت نزدیک به 40 سال دیگر نفت خواهیم داشت و می‌توانیم 60 میلیارد بشکه نفت را خارج کنیم و در غیر این صورت تا ابد این میزان نفت زیرزمین مدفون خواهد شد.

با توجه به این موارد چه باید کرد؟

واقعاً حل مسائل اقتصادی کشورنیاز به کامپیوتر ندارد. با همین انگشتان دست هم می‌توان مسائل مملکت را درک کرد به شرط آن‌که سواد خواندن و نوشتن داشته باشیم اما متأسفانه بعضی از مسئولان ما این سواد را ندارند. باید گفت ما درباره چنین مبلغی صحبت می‌کنیم که در آنجا برای ما وجود دارد ولی در عمل هیچ کاری نکرده‌ایم و چشمان خود را روی این ثروت عظیم بسته‌ایم.