برنامه های وزیر پیشنهادی نیرو اعلام شد

مجید نامجو وزیر پیشنهادی نیرو رئوس برنامه های خود را برای اداره این وزارتخانه اعلام کرد.

به گزارش خبرنگار مهر، دکتر محمود احمدی نژاد رئیس جمهور مجید نامجو سرپرست فعلی وزارت نیرو را برای کسب رای اعتماد از مجلس شورای اسلامی، به قوه مقننه معرفی کرد.

وی که متولد سال 1341 در کرمان است، دارای مدرک کارشناس مهندسی عمران از دانشگاه شهید باهنر کرمان، کارشناسی ارشد مهندسی عمران در رشته سازه های هیدرولیکی از دانشگاه شهید باهنر کرمان 1375 است.

عضو پایه یکم سازمان نظام مهندسی ساختمان، مدیر پروژه و رئیس کارگاه طرحهای عمرانی قرارگاه سازندگی سپاه، فرمانده مهندسی لشکر 41 ثارالله و مدیر عامل مؤسسه سازندگی ثارالله و معاون عمران قرارگاه سازندگی کربلا، معاون عمران قرارگاه سازندگی خاتم الانبیاء(ص)، عضو شورای شهر کرمان در دوره دوم و رئیس کمیسیون فنی و مهندسی شورا، معاون وزیر نیرو و مدیر عامل و رئیس هیئت مدیره شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور و سرپرست وزارت نیرو از سوابق کاری و اجرایی نامجو به شمار می رود.

در برنامه کاری نامجو آمده است: " وزارت نیرو در میان وزارتخانه ها و دستگاه های اجرایی کشور جایگاه خاصی دارد، چرا که وزارت نیرو عهده دار مدیریت عرضه و تقاضای آب، برق، انرژی، خدمات آب و فاضلاب و همچنین ارتقای سطح آموزش، پژوهش و فناوری و بسترسازی توسعه بازار کالا و خدمات صنعت آب و برق می باشد و می بایست نقش محوری خود را به نحو موثر در صیانت از منابع ملی، حفظ محیط زیست، ارتقای بهداشت عمومی، رفاه اجتماعی و خوداتکایی برای توسعه پایدار کشور ایفا نماید.

شاید بتوان گفت وزارت نیرو پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی تاکنون 3 مرحله مهم را سپری نموده است و اکنون در آستانة مرحله جدید می باشد.

دورة اول که پس از پیروزی انقلاب اسلامی و همزمان با دوران دفاع مقدس است، محور فعالیتهای این وزارتخانه نگهداشت صنعت آب و برق؛ بهره برداری از حداکثر ظرفیت موجود کشور برای ارائه خدمات آن است. دورة دوم پس از پایان جنگ و همزمان با آغاز دوران سازندگی می باشد که رویکرد وزارت نیرو رشد سخت افزاری صنعت آب و برق و طراحی و ایجاد سدها و تأسیسات آبرسانی و تصفیه خانه فاضلاب، ساخت و نصب تجهیزات نیروگاهی و خطوط انتقال و توزیع می باشد که دستاورد مهم آن افزایش ظرفیت های تامین برق و ذخیره سازی و انتقال آب می باشد و دورة سوم با رویکرد رشد نرم افزاری صنعت آب و برق آغاز می شود که در کنار ظرفیت سازی سخت افزاری، به توسعه، ارتقاء و بهبود مدیریت صنعت آب و برق و تدوین قوانین، سیاستها و راهبردها و اسناد توسعه بخشی و فرابخشی پرداخته شده که در راستای سند چشم انداز و سیاستها و برنامه های کلان برنامه های توسعه می باشد.

وزارت نیرو با گذر از سه دورة قبلی، اکنون در آغاز دورة رشد مغزافزاری صنعت آب و برق قرار گرفته است. دیگر نمی توان صرفاً به رشد سخت افزاری و نرم افزاری بسنده نمود و به افزایش هزاران مگاوات ظرفیت تولید برق و میلیون ها مترمکعب حجم خاکریزی و بتن ریزی برای ساخت سد و توسعه کیلومترها خطوط انتقال و توزیع آ ب و برق توجه نمود بلکه در کنار این ابعاد، باید به ابعاد مغزافزاری صنعت آب و برق پرداخته شود. مهمترین ویژگی این دوره تعریف جامع جایگاه وزارت نیرو اعم از جایگاه حاکمیتی و اجرایی آن و واگذاری آنچه ماهیتاً جزء وظایف این وزارتخانه نیست به بخش های غیر دولتی، خصوصی و به واقع مردم است. چرا که وزارت نیرو می بایست با سیاست گذاری، برنامه ریزی، سازماندهی، هدایت، نظارت، تدوین لوایح مرتبط و ایجاد فضای مناسب برای حضور موثر بخش های غیر دولتی و سایر نقش آفرینان، بخش های آب، برق و خدمات فاضلاب را در راستای تحقق چشم انداز کشور راهبری و با تحقق خدمات در سطح استانداردها و شاخص های ملی و بین المللی، حقوق و رضایت ذی نفعان به ویژه مردم را تامین نماید.

ما وزارتخانه ای سبک، کارآمد و موثر با نگاه مغزافزاری و تفکر راهبردی در راستای تحقق سند چشم انداز و برنامه های توسعه کشور می خواهیم که با بهره گیری از آخرین دستاوردهای علمی، پژوهشی و روش های پیشرفته مدیریت و همچنین توسعه فناوری های نوین سازکار با محیط زیست، علاوه بر توسعه و ارتقای بهره وری و کیفیت ارائه خدمات در سطح ملی، بازار صنعت آب و برق کشور را به سطح جهانی، به ویژه کشورهای منطقه گسترش دهد و رشد پایدار بخش آب وبرق کشور را با ایجاد تعادل بین منابع و مصارف، ارتقای بهره وری و مشارکت منابع انسانی به عنوان ارزشمند ترین سرمایه محقق سازد.
برنامه های پیشنهادی به صورت خلاصه در سه بخش برق و انرژی، آب و فاضلاب و مدیریتی به پیوست می باشد. این برنامه ها براساس سند چشم انداز، سیاستهای ابلاغی مقام معظم رهبری، سیاستهای کلان کشور، احکام و برنامه های پنج ساله توسعه و سیاستهای دولت دهم می باشد که با توجه به مشخص بودن اسناد بالاسری از تکرار آن پرهیز گردیده و صرفاً به ارائه محورهای برنامه پرداخته می شود."

محورهای کاری مجید نامجو در بخشهای مختلف وزارت نیرو به شرح ذیل است:"

الف) بخش برق و انرژی
ا- بررسی و تحلیل وضعیت موجود برق
صنعت برق در جهان پیشرفته با پشت سر گذاشتن دوران برق رسانی و تحولات کمی، دوره جدیدی را از تحولات کیفی پی گیری می کند. در این مرحله علاوه بر شاخص های دسترس پذیری، شاخص هایی در حوزه امنیت و قابلیت اطمینان (کفایت، امنیت و کیفیت) ، سازگاری با محیط زیست و پایداری اقتصادی مورد توجه هستند. در این فضا ارزیابی کشورها صرفاً با نگاه به تحولات کمی به آن ها و مقایسه شاخص های این حوزه، واقعی و قابل اتکا نخواهد بود. دست یابی به هدف سند چشم انداز و احراز جایگاه نخست در منطقه مستلزم آن است که تحلیل وضع موجود و برنامه ریزی برای آینده صنعت برق با نگاه جامع به این صنعت و توجه به تمام ابعاد دسترس پذیری، قابلیت اطمینان، امنیت، سازگاری با محیط زیست، پایداری اقتصادی از یک سو و بهینه سازی و مدیریت مصرف و فناوری های نوین مانند تولید پراکنده و توام برق و حرارت از سوی دیگر و عنایت ویژه به ابعاد پشتیبان مانند منابع انسانی، دانش سازمانی، بهره گیری از فناوری های نوین اطلاعات و نظام های کارآمد مدیریتی، صورت گیرد.

1-1- وضعیت مصرف برق
در سال 1357 فروش انرژی برق در کشور بالغ به 14.145.000 مگاوات ساعت بود که سهم بخش خانگی از آن 8/26 درصد و سهم بخش صنعت 1/41 بود. هر مشترک خانگی در سال یاد شده بطور متوسط 1.343 کیلووات ساعت برق مصرف کرد. در سال 1386 در مجموع 152.853.000 مگاوات ساعت انرژی برق در کشور به فروش رسید که سهم بخش خانگی از آن 6/33 درصد و سهم بخش صنعت 8/31 درصد بود. هر مشترک خانگی در سال یاد شده بطور متوسط حدود 2900 کیلووات ساعت برق مصرف کرده است.
ارقام فوق نشان دهنده رشد سریع مصرف برق، به طور متوسط 12 درصد در سال برای چهار دهه گذشته و بطور متوسط 8 درصد برای ده ساله قبل، می باشدل. با وجودی که میزان مصرف صحیح برق می تواند نشانه ای از رشد اقتصادی و رفاه اجتماعی به حساب آید ولی کاهش سهم بخش های مولد (صنعت) از یک سو و شدت بالای مصرف انرژی از سوی دیگر مبین آن است که متاسفانه عوامل متعدد از جمله قیمت بسیار پایین برق، به مصرف بی رویه و غیر بهینه آن در کشور منجر شده است. برآوردهای انجام شده مبین آن است که با ادامه روندهای موجود رشد بالای مصرف برف، شش تا هشت درصد در سال، برای یکی دو دهه آینده ادامه خواهد یافت و صرفاً مدیریت انرژی و به دنبال آن جدی شدن فعالیت های بهینه سازی و منطقی شدن تعرفه ها می تواند به کندشدن محسوس این رشد فزاینده منجر شود.

1-2- وضعیت تولید، انتقال و توزیع برق
ظرفیت نصب شده کشور در حال حاضر به حدود 53.388 مگاوات افزایش یافته که از این میزان 85 درصد نیروگاه های حرارتی و 15 درصد نیروگاه های برق آبی و بادی می باشند. در حال حاضر حدود 613.000 کیلومتر خطوط توزیع و 104.000 کیلومتر خطوط انتقال و فوق توزیع در سطح کشور در حال بهره برداری می باشند. در پایان سال 1386 تمام جمعیت شهری و 6/98 درصد از کل روستاهای با جمعیت بالای 20 خانوار یعنی تقریباً تمامی جمعیتی که تامین برق آنها از طریق شبکه توجیه پذیر است، تحت پوشش خدمات شبکه برق کشور بوده اند. به دلیل رشد سریع تر مصرف از توسعه ظرفیت تولید برق، ذخیره تولید در شبکه سراسری به ویژه در ایام پیک مصرف تابستان نسبت به استانداردهای معمول، پایین و در نتیجه با اتفاقات پیش بینی نشده تامین برق با مشکلات جدی مواجه می شود. از نظر ابعاد و حجم تاسیسات، شبکه سراسری برق ایران بزرگترین شبکه منطقه به شمار می آید و بستری مناسبی را برای تبادل انرژی الکتریکی بین کشورهای منطقه فراهم ساخته است. با این وجود عدم بکارگیری ابزارهای پیشرفته در کنترل و بهره برداری و عدم کفایت ظرفیت مرکز فعلی راهبری و پایش شبکه سراسری از نقاط ضعف این شبکه به شمار می آید. تلفات بالای شبکه توزیع بدلیل استفاده های غیرمجاز از شبکه و غیراستاندارد بودن طراحی و تجهیزات همواره یکی از مشکلات اصلی شبکه برق کشور به شمار می اید.

1-3- وضعیت قابل اطمینان، امنیت و کیفیت تامین برق
بر اساس شاخصهای عمده مندرج در گزارشات رسمی منتشر شده، وضعیت موجود تا شرایط امن و مطمئن فاصله زیادی دارد. به عنوان مثال در سه سال 84 تا 86، سالانه بین 12500 تا 245000 بار دستورالعمل های ویژه بهره برداری از سیستم به دلیل محدودیت های مختلف نقض شده و شبکه بین 35 تا 89 درصد اوقات به این دلیل در مخاطره قرار اشته است. بین 217 تا 597 بار فرکانس حداقل به مدت یک دقیقه در محدوده خطر قرار گرفته و بین 67 تا 77 هزار بار درشینه های مختلف ولتاژ از مقادیر مجاز خود تخطی داشته است. و بین 85 تا 160 روز ذخیره گردان شبکه کمتر از حد لازم بوده است و علل این نارسایی ها در دو محور خلاصه می شود: عدم توسعه تاسیسات متناسب با رشد نیاز و در نتیجه پاسخ گو نبودن ظرفیت های تولید و انتقال و مهم تر از آن عدم توسعه نظام پایایی متناسب با بزرگ شدن شبکه . در این بعد به عدم کفایت استانداردها و دستورالعمل ها و عدم رعایت دقیق استانداردها و دستورالعمل های موجود، آموزش ناکافی نیروی انسانی و عدم وجود ساختارهای لازم می توان اشاره کرد.
در سال های اخیر شبکه انتقال کشور متناسباً از توجه کمتری نسبت به توسعه ظرفیت تولید برخوردار بوده و این امر پایایی این شبکه را با مخازراتی مواجه کرده است. لذا تسریع در اجرای طرح های انتقال و به ویژه بهینه سازی کنترل و حفاظت شبکه سراسری از اولویت خاصی برخوردار است.

1-4- وضعیت مالی و اقتصادی
امروزه محدودیت های جدی مالی یکی از ویژگیهای بارز صنعت برق ایران به حساب می آید. ضرورت اصلاح تعرفه های برق بعنوان تنها راه حل اساسی برای برقراری تعادل بین منابع و مصارف صنعت برق خود را نشان می دهد.
با توجه به ساختار دولتی شرکت های برق، تاکنون تجهیز منابع مالی ریالی برای اجرای طرح های توسعه متکی به استفاده از منابع داخلی، اعتبارات بودجه عمومی، وام یا تسهیلات داخلی و یا فروش اوراق مشارکت به عنوان بخشی از منابع اجرای طرح ها بوده است. با شرایط موجود بین المللی ارایه تسهیلات خارجی عملاً متوقف می باشد.
مسئله نگران کننده تر این که ورود نقدینگی در سال جاری به حوزه برق وزارت نیرو کاهش چشمگیری داشته است که در صورت عدلم جبران آن و با توجه به مطالبات معوق و جاری سازندگان و پیمانکاران این بخش، ممکن است باعث ضربه به فعالان و پیمانکاران صنعت برق علی الخصوص بخش خصوصی گردد.

2- چالش های عمده صنعت برق
الف- نگاه به برق به عنوان یک خدمت دولتی و نه یک کالای اقتصادی حساس
ب- افزایش حساسیت تامین برق مطمئن به دلیل نیاز روز افزون کشور به برق درجهت پشتیبانی ازتوسعه ملی
پ- بالا بودن و رشد سریع مصرف برق غیر مولد در کشور
ت- پایین بودن کارایی در بخش عرضه و مصرف برق
ث- محدودیت جدی منابع مالی
ج- فراهم نبودن زمینه مشارکت بخش خصوصی در سرمایه گذاری های تولید و توزیع برق

3- مدیریت بخش برق
3-1- راهبردها و برنامه های بخش برق
3-1-1- تولید
جهت رسیدن به شرایط مطلوب در زمینه های مختلف صنعت برق کشور موارد ذیل قابل مطالعه و بررسی است:
- توسعه متوازن ظرفیت برق کشور (با ترکیب مناسب از نیروگاه های مختلف) متناسب با رشد مصرف مدیریت شده
- تکمیل مطالعات شناسایی و پتانسیل سنجی استفاده از زغال حرارتی و انرژی هسته ای برای تولید برق و توسعه ظرفیت های نیروگاهی مرتبط
- تکمیل بخش بخار نیروگاه های سیکل ترکیبی موجود و احداث نیروگاه های سیکل ترکیبی جدید
- افزایش بهینه میزان ذخیره تولید در شبکه با تأکید بر بارهای مدیریت پذیر
- اولویت ویژه به توسعه نیروگاه های برق آبی به عنوان منابع تولید انرژی پاک
- توسعه و ترویج استفاده از تولید پراکنده و تولید همزمان برق و حرارت و برودت (CCHP)
- تهیه طرح تأمین انرژی برای هر یک از شهرک ها و نواحی صنعتی جدید با همکاری سازمان ذیربط
- فراهم نمودن زمینه های همکاری بیشتر با وزارت نفت در تأمین سوخت با قابلیت اطمینان بالا در فصول سرد
- افزایش راندمان نیروگاهها با ارتقاء مدیریت نگهداری
- تکمیل مطالعات شناسایی و پتانسیل سنجی منابع انرژی تجدیدپذیر
- تدوین استراتژی توسعه انرژی های تجدیدپذیر و تدوین قوانین و مقررات حمایتی از توسعه آنها
- توسعه بازار رقابتی برق با تکمیل مقررات و راه اندازی بورس برق و بازار خرده فروشی برق
- استقرار نظام مهندسی نگهداری و تعمیرات تأسیسات و توسعه بومی سازی دانش فنی ساخت تجهیزات
3-1-2- انتقال و توزیع
از راهبردهای قابل ذکر در زمینه انتقال و توزیع شبکه برق کشور می توان به:
- توسعه متوازن ظرفیت انتقال و توزیع برق متناسب با رشد مصرف مدیریت شده (خطوط و پست ها)
- کاهش تلفات در شبکه های انتقال و توزیع و بهینه سازی شبکه
- افزایش ظرفیت ترانزیت برق بین کشورهای همسایه از طریق ایران
- افزایش ظرفیت مبادلات برق به منظور خرید و فروش برق با هر یک از کشورهای منطقه
- انجام مطالعات امکان سنجی تبادل برق با گاز و خدمات مهندسی
- بروز رسانی نرخ خدمات در عرصه های تولید، انتقال و توزیع به منظور مشارکت بخش خصوصی
- برون سپاری خدمات مشترکین به بخش غیر دولتی و توسعه دفاتر خدمات مشترکین
- ارتقاء رضایت مشترکین، بهره وری اقتصادی و پایداری فنی شبکه های توزیع
- تسریع در سازماندهی و بازسازی شبکه های توزیع برای کاهش خاموشیهای برنامه ریزی نشده
- توسعه فناوری های نوین سخت افزاری و نرم افزاری در عرصه های تولید، انتقال و توزیع برق اشاره کرد.
3-1-3- بهبود مصرف برق و انرژی
در راستای رسیدن به اهدف مطلوب در مصرف برق و انرژی باید نکات ذیل را در نظر داشت:
- تداوم اجرای طرح حمایت از تولید و توزیع لامپ های کم مصرف در بخش خانگی و تجاری
- تدوین قوانین، مقرررات و دستورالعمل ها در زمینه حمایت از فرآیندها و ماشین آلات پربازده در مصارف صنعتی، تجاری و خانگی و جایگزینی تجهیزات فرسوده و کم بازده با تجهیزات پربازده در بخش های روشنایی، گرمایشی، سرمایشی و نیروی محرکه و ترویج استفاده از تجهیزات با فناوری جدید و مصرف کم
- توسعه کاربرد کنتورهای چند تعرفه وکنتورهای هوشمند برق برای کنترل رفتار مصرف کنندگان برق
- تدوین قوانین و مقررات در زمینه حمایت از طرح های تولید همزمان برق و حرارت در بخش های مختلف
- تهیه وتدوین و نظارت بر اجرای دستورالعمل های رعایت الگوی مصرف برق و انرژی در تجهیزات انرژی و فرآیند های صنعتی
- انجام تمهیدات لازم جهت اجرای برچست انرژی در تجهیزات برقی و ساختمان های مختلف
- تدوین مکانیزم های تنبیهی مصارف بالای الگوی مصرف و تشویق مصارف پایین و دارای رتبه برتر
- اجرای معیارهای حداقل بازده برای تجهیزات و لوازم برقی در مبادی ورودی کشور و تولیدات داخلی
- آموزش و فرهنگی سازی برای بهبود بهره وری انرژی از طریق آموزش عمومی و آموزش تخصصی
- اجرای پروژه های نمونه در زمینه مدیریت و بهینه سازی انرژی در بخش های مختلف (احداث ساختمان سبز، فرآیندهای صنعتی نمونه و ...)
- تدوین و بازنگری استانداردهای تجهیزات برقی و فرآیندهای صنعتی با همکاری سازمان های ذیربط
- تجهیز و توسعه آزمایشگاه های ملی صرفه جویی انرژی و سنجش مصرف انرژی تجهیزات
- توسعه و بروزرسانی نرم افزارهای بهبود بهره وری و مدیریت انرژی
- توسعه شبکه های هوشمند برق به منظور ارتقای ابزارهای مدیریت مصرف
- احداث مراکز توسعه و معرفی فناوری های نوین در مدیریت انرژی و تقویت تشکل ها و NGO های مردمی

3-1-4- افزایش مشارکت بخش غیر دولتی
برای افزایش سهم مشارکت بخش غیر دولتی در صنعت برق کشور راهبردهای زیر حائز اهمیت است:
- تسهیل سرمایه گذاری در صنعت برق و راه اندازی مراکز راهنمایی و مشاوره سرمایه گذاری
- احصاء فرصت های مشارکت بخش غیر دولتی در تولید، انتقال، توزیع برق و بهینه سازی و بهره برداری آن ها
- تهیه بسته های سرمایه گذاری قابل ارائه به سرمایه گذاران بخش غیر دولتی
- استقرار نظام آموزش و ارائه گواهینامه برای مشاورات مالی و فنی
- برقراری ساز و کار تأمین امنیت مصرف کننده و عرضه کننده و استقرار نظام حفاظت از حقوق متقابل مصرف کنندگان و عرضه کنندگان
- استقرار ساز و کارهای مناسب برای پوشش مخاطرات سیاسی / مالی از جمله مشارکت مدنی بخش دولتی، تضمین عدم رقابت بخش دولتی در ارائه خدمات مشابه و ...
- توسعه روش های تأمین مالی بخش برق از طریق تخصیص منابع حاصل از واگذاری ها به اعطای تسهیلات، برقراری شرایط تأمین مالی متکی به دارایی های موجود صنعت برق و شکل گیری لیزینگ، تکمیل و تسهیل مشارکت بخش خصوصی از طریق تأمین مالی مشترک موقت در سرمایه گذاری های زیربنایی، طراحی ساز و کار لازم جهت جذب منابع خارجی و فروش تکنولوژی تولید برق به سایر کشورها، توسعه امکان سرمایه گذاری به روش‌های B.o.o. ، B.O.T و ....
- ارائه بسته های مشوق جهت جذاب نمودن سرمایه گذاری در صنعت برق از قبیل پیش خرید خدمات، ارائه تضامین مالی و اعتباری، مشارکت در سرمایه گذاری، اختصاص تسهیلات مناسب
- توسعه راهکارها و رفع موانع سرمایه گذاری خارجی در صنعت برق

ب ) بخش آب و آبفا
1- بررسی و تحلیل وضعیت موجود
کشور ایران در منطقه ای از دنیا قرار دارد که تحت تأثیر شرایط اقلیمی و زیست محیطی، منابع آبی آن روز به روز کاهش یافته و تأمین آب مورد نیاز کشاورزی، صنعت و حتی شرب مردم با مشکلات عدیده ای روبرو شده است.
معادله بیلان آبی کشور حاکی از آن است که کشور در سال 1400 با توجه به افزایش جمعیت و میزان برداشت ها وارد تنش آبی خواهد شد. هم اکنون در شرایط عادی حدود 92 میلیارد مترمکعب آب در کشور مصرف می شود که 92 درصد آن در بخش کشاورزی (در جهان 70 درصد)، 6 درصد برای مصارف شرب (در جهان 8 درصد) و حدود 2 درصد در بخش صنعت (در جهان 22 درصد) توزیع می گردد. منبع تأمین این میزان آب مصرفی از آب زیرزمینی حدود 54 درصد، از سدهای مخزنی 27 درصد، و برداشت از آبهای سطحی 19 درصد می باشد. همانطور که مشاهده می گردد اقدامات انجام شده برای افزایش بهره وری آبیاری در بخش کشاورزی کافی نبوده و عمده مصرف آب در بخش کشاورزی و با راندمان پایین صورت می گیرد.
1-1- سدهای مخزنی
در حال حاضر در کشور ایران بیش از 550 سد کوچک و بزرگ احداث شده و در حال بهره برداری با مسئولیت وزارت نیرو و جهاد کشاورزی هستند. همچنین 126 سد در حال اجرا و 372 سد دیگر در حال مطالعه و یا مطالعه شده اند. مجموع حجم مخازن سدهای حائز اهمیت و درحال بهره برداری توسط وزارت نیرو 36 میلیارد مترمکعب و ظرفیت آب تنظیمی توسط آنها در حدود 41 میلیارد مترمکعب می باشد. ساخت و بهره برداری سدها ملزومات و محدودیت های بیشماری دارد. لکن عمده مسائل مرتبط با آنها عبارتند از : مشکلات ناشی از احداث سد، برآوردهای نادرست در خصوص میزان تخصیص آب و ارتباط با حوزه آبریز و سدهای بالادست و پایین دست، عدم بهره برداری و نگهداری صحیح از تأسیسات و رسوب گیری سدها.
1-2- منابع آب زیرزمینی
منابع آب زیرزمینی به صورت چاه، چشمه و قنوات ا ستحصال می گردند. مطابق آخرین بیلان آبی در سال آبی 86-87 کسری مخزن آب زیرزمینی 9 میلیارد مترمکعب بوده است. عدم تعادل در بیلان آب زیرزمینی تبعات جبران ناپذیری را در پی دارد که مهمترین آنها عبارتند از : کاهش آبدهی چاهها، چشمه ها و قنوات، تغییر محل و کف شکنی مکرر چاهها، عوارض منفی ناشی از نشست زمین و کاهش ظرفیت حجم مخزن طبیعی، افت کیفی منابع اب و شورشدن تدریجی آنها، ایجاد محدودیت در مصارف کشاورزی، صنعت و شرب، افزایش سرسام آور هزینه های تأمین انرژی مثل برق و سوخت و پیشروی آب شور در سفره های آبخوان.
در کنار این وضعیت برخی مشکلات نیز بحران منابع آب زیرزمینی را تشدید می نماید، از جمله افزایش جمعیت و توسعه مراکز کشاورزی، اضافه برداشت از چاه های مجاز و حفر و بهره برداری از چاه های غیرمجاز، عدم استفاده بهینه و مؤثر از منابع آب، آلودگی ایجاد شده توسط فاضلاب خانگی و پساب حاصل از فعالیت صنایع، مشکلات اجرا و محدودیت های قانون توزیع عادلانه آب.
1-3- آب و فاضلاب شهری
در بخش آب و فاضلاب شهری سطح برخورداری از آب شرب شهری در کشور 6/98% است، در حالی که کمتر از 30% شهروندان از شبکه جمع آوری تصفیه فاضلاب بهره مند می باشند. این میزان عقب تر از تکلیف برنامه چهارم توسعه است. همچنین از کل آب تصفیه شده حدود 28% به دلیل فرسودگی شبکه ها و تأسیسات هدر می رود که چاره اندیشی و کاهش آن ضرورتی حتمی است. مصرف سرانه آب شرب در کشور حدود 210 لیتر برای هر نفر در روز است که در مقایسه با بسیاری از کشورها نامتعارف می باشد.

2- چالش های عمده آب و آبفا
- نگاه به آب صرفاً به عنوان یک خدمت ارزان دولتی و نه یک کالای اقتصادی و استراتژیک و عدم توازن بین تعرفه های قانونی و قیمت تمام شده آب
- عدم وجود شرایط مناسب برای اعمال بنگاه داری و نگاه اقتصادی به شرکت های حوزه آب و آبفا
- عدم تناسب اختصاص اعتبارات عمرانی به بخش آب و آبفا و محدودیت جدی منابع مالی جهت اجرای پروژه ها
- توزیع نامناسب منابع آبی و پایین بودن بهره وری آن به ویژه در بخش کشاورزی
- بهره برداری بی رویه از آبهای زیرزمینی
- روند رو به رشد آلودگی منابع آب سطحی ناشی از پساب ها و فاضلاب های بخش های مختلف
- رشد جمعیت و توزیع نامتوازن شهرها و افزایش تقاضا برای دستیابی به آب در بخشهای مختلف
- وقوع خشکسالی و سیلابهای مخرب در کشور
- افزایش مصرف سرانه آب کشور
- بهره برداری نامناسب ازسازه هاوتأسیسات آبی وعدم تأمین اعتبارکافی برای نگهداری و تعمیرات آن
- عدم هماهنگی در اجرا و بهره برداری از پروژه های آب و آبفا
- محدودیت منابع آبی کشور و عقب ماندگی در حوزه توسعه آب و آبفا

3- مدیریت بخش آب و آبفا
3-1- اهداف کلان آب و آبفا
- تغییر فضای کسب و کار و ایجاد نگاه بنگاه داری در شرکتهای مربوط و واقعی نمودن قیمت آب و خدمات فاضلاب با حمایت از بخش های آسیب پذیر
- اجرای اصل 44 و توسعه مشارکت بخش خصوصی برای اجرا، تکمیل و بهره برداری طرحهای آب و آبفا
- اجرای نظام مدیریت یکپارچه و جامع آب براساس اصول توسعه پایدار و آمایش سرزمین
- حفاظت کمی و کیفی برای پایداری منابع آب و ایجاد تعادل بین منابع و مصارف آن
- افزایش بهره وری آب با توجه به ارزش ذاتی و اقتصادی آن در تأمین ، عرضه ، نگهداری، مصرف و بهبود وضعیت بهره برداری از سازه ها و تأسیسات آبی
- مدیریت تقاضای آب و اصلاح الگوی مصرف به ویژه در بخش کشاورزی
- حصول اطمینان برای تأمین آب سالم و با کیفیت برای شرب و توسعه امکانات جمع آوری، انتقال و تصفیه بهداشتی فاضلاب
- جبران عقب ماندگی های بخش توسعه شبکه ها و تصفیه خانه های فاضلاب و استفاده مجدد از پساب تصفیه خانه ها برای رفع نیاز آبی
- بهبود وضعیت بهره برداری و ساماندهی تأسیسات آب و فاضلاب و کاهش تلفات در شبکه های توزیع آب
3-2- راهبردها و برنامه های بخش آب و آبفا
نکات قابل تأمل برای نیل به اهداف فوق به شرح زیر می باشند:
- تسریع در انجام مطالعات و بهنگام سازی طرح جامع آب کشور و اجرایی نمودن آن با رویکرد مدیریت یکپارچه منابع آب و نگرش آمایش سرزمین
- تهیه و تنظیم سند ملی الگوی مصرف بهینه آب و سازگار با شرایط اقلیمی و متناسب با نیاز هر منطقه
- تسریع در انجام و اتمام پروژه های در حال ساخت با رویکرد توسعه پایدار و عدالت محور
- استفاده حداکثری از منابع و تسهیلات مالی داخلی و خارجی
- مدیریت یکپارچه منابع آب در حوضه های آبریز در کنار مدیریت استانی و ایجاد هماهنگی های لازم
- مدیریت سیلاب با هدف استفاده از آب حاصل از سیلاب، کاهش خسارت با ایجاد سیستم های هشدار سیل، ساماندهی حواشی رودخانه ها، احداث سدهای کوچک
- آمادگی برای مقابله با خشکسالی و ارایه برنامه مدیریت پیشگیری خشکسالی
- توجه جدی به مدیریت آب های مرزی کشور و استفاده از حداکثر ظرفیت آنها (با رویکرد دیپلماسی فعال در منطقه)
- احیای منابع آب زیرزمینی و کاهش تراز منفی سفره های آن با اعمال روش های مناسب (آبخیزداری، آبخانداری)
- اعمال مدیریت جامع منابع آب کشور برای تعادل بخشی کمی و کیفی منابع و مصارف در حوضه های آبریز
- اصلاح الگوی برداشت از منابع آب سطحی و زیرزمینی متناسب با شرایط منطقه و حوضه آبریز
- ایجاد نظام تشخیص با اولویت مصارف الزامی شامل مصارف پایه شرب، امنیت غذایی و محیط زیست
- بهره برداری بهینه و موزون از منابع آب و بهره گیری از سایر روشهای استحصال آب
- گسترش سریع شبکه های مدرن آبیاری و زهکشی در پایین دست سدها با هدف افزایش بهره وری توزیع آب و امکان انتفاع کامل از سرمایه گذاری های انجام شده
- تجهیز کلیه نقاط برداشت و مصرف به ابزارهای سنجش کمی و کیفی و تدقیق اطلاعات و آمار و استفاده از پایگاه های اطلاعاتی GIS
- مدیریت کیفی منابع آبی سطحی و زیرزمینی و اعمال و راهکارهای عملی برای جلوگیری از آلودگی آنها و ساماندهی پسابها و حاشیه رودخانه ها و مسیل ها
- اهتمام جدی به مباحث آبخیزداری و کنترل فرسایش و رسوب با همکاری وزارت جهاد کشاورزی و اولویت دادن به این موضوع در احداث مخازن جدید
- ایجاد تعادل بین تغذیه و برداشت منابع آب زیرزمینی از طریق تمهیدات سازه ای و غیرسازه ای
- حضور فعال در مجامع بین المللی و استفاده از تجربیات سایر کشورها همکاری با ارگان ها و تشکل های بین المللی مانند کمیته ملی سدهای بزرگ (ICOLD) کمیته بین المللی آبیاری و زهکشی (ICID) و مدیریت منطقه ای آب شهری یونسکو، کمیته ملی آبشناسی یونسکو
- توجه ویژه به آموزش و تحقیقات کاربردی و استفاده از نتایج آن در صنعت آب
- استفاده از فن آوریهای نوین در ساخت ، بهره برداری و نگهداری از سازه ها و تأسیسات آبی
- صدور خدمات فنی و مهندسی به خارج از کشور با استفاده از ظرفیت شرکت های مشاور و پیمانکار داخلی
- اعمال مدیریت تقاضا با استفاده از راهکارهای قانونی، فنی، اقتصادی و فرهنگی در راستای اصلاح الگوی مصرف
- اصلاح ساختمار مدیریت آب و فاضلاب، تمرکززدایی و ایجاد سازوکار مناسب برای بنگاه داری شرکت های آبفا
- تنوع بخشی به منابع مالی و جلب سرمایه های بخش های غیردولتی به منظور توسعه و تکمیل طرح های آبفا
- توسعه تأمین و عرضه آب سالم و افزایش سطح جمعیت تحت پوشش آب بهداشتی در مناطق شهری و روستایی
- اولویت ویژه برای رفع مشکل شهرهای فاقد آب با کیفیت مناسب شرب و شهرهای با منابع آب شور
- توجه به پروژه های تأمین آب شرب با استفاده از روشهای پیشرفته همچون اسمز معکوس
- برنامه ریزی برای استفاده مجدد از پساب تصفیه خانه های فاضلاب با هدف رفع بخشی از نیاز آبی در بخش صنعت و کشاورزی و استفاده از منابع آبی با کیفیت تر در بخش شرب
- توسعه روش های نوین برای تصفیه فاضلاب به صورت سریع و ارزان
- برنامه ریزی برای بهره برداری مناسب و ساماندهی تأسیسات انتقال، توزیع و تصفیه آب و شبکه جمع آوری و تصفیه خانه فاضلاب با رویکرد اجرای تعمیرات پیشگیرانه، استقرار سیستم های هوشمند و تعویض و اصلاح تأسیسات فرسوده به ویژه شبکه های توزیع
- افزایش سطح پایش و کنترل کیفی آب در مناطق شهری و روستایی
- بهینه سازی و صرفه جویی مصرف آب و اعمال مدیریت تقاضا با استفاده از ظرفیت های فنی و مهندسی ، قانونی و اقتصادی و فرهنگی و حمایت از لوازم و تجهیزات کاهنده
- توسعه تدوین و تکمیل استانداردهای صنعت آب و فاضلاب
- حمایت از ایجاد سازمان نظام مهندسی آب و آبفا به منظور سازماندهی به نیروهای تخصصی بخش آب و فاضلاب و ارایه خدمات فنی و مهندسی و سامان بخشی فعالیت های شرکت های بازرسی فنی و انجمن های تخصصی مرتبط.
ج) مدیریت منابع و مصارف
وزارت نیرو در سه دهه گذشته در عرصه مدیریت اجرایی، هدفمندی در تصمیم گیری ها و نظام مندی در فعالیت ها جزو دستگاه های دولتی پیشرو کشور می باشد که به منظور تقویت ابعاد مدیریتی آن به ویژه در بخش های مدیریت عمومی، مدیریت عرضه و تقاضای آب و برق، مدیریت اجرای اصل 44 و بنگاه داری شرکت ها محورهای زیر به عنوان اولویت ها و برنامه های پیشنهادی ارایه می شود.

1- مدیریت عمومی
- پیاده سازی و استقرار نظام مدیریت استراتژیک در سطح ستاد، معاونت ها و شرکت های مادرتخصصی
- توسعه مدیریت با نگرش تعالی سازمانی و تعمیق ارزشهای اسلامی
- ارتقای سطح مدیریت منابع انسانی با محوریت نخبه پروری در صنعت آب و برق
- ارتقای سطح مدیران استانی وزارت نیرو و توسعه اختیارات آنها
- استقرار نظام مدیریت ریسک بجای مدیریت بحران در مواجهه با مسائل، حوادث و مشکلات طبیعی
- توسعه زیرساخت های اطلاع رسانی و خدمت رسانی به مردم با رویکرد مبتنی بر فن آوری اطلاعات
- پیاده سازی و استقرار نظام مدیریت دانش محور و بسترسازی برای انتقال تکنولوژی
- توسعه آموزش و پژوهش های کاربردی در صنعت آب و برق، ایجاد ارتباط با مراکز علمی و تحقیقاتی داخل و خارج کشور و تأسیس پارک های فناوری ها و مراکز رشد صنعت
- توسعه استانداردهای صنعت آب و برق به ویژه در بخش مدیریت مصرف و پیگیری اجرای آن
- بازنگری ساختار صنعت آب و برق با رویکرد تفکیک وظایف حاکمیتی و تصدی گری
- ایجاد زمینه برای بنگاه داری و اقتصادی نمودن صنعت آب و برق با رعایت حقوق اقشار مختلف مردم
- توجه بیشتر به نگاه اقتصادی و مدیریت پروژه در اجرای طرح ها و پروژه های آب و برق با هدف کاهش زمان و هزینه اجرای طرحها و افزایش کیفیت و رعایت استانداردهای فنی و مهندسی و با اولویت طرح های نیمه تمام .
- تحول اداری و مهندسی مجدد فرآیندها، سیستم ها، ساختارها و روش ها مبتنی بر فن آوری اطلاعات و ارتباطات و با نگاه مشتری مداری
2- مدیریت تقاضای آب و برق (با توجه به نامگذاری سال اصلاح الگوی مصرف از طرف مقام معظم رهبری (مدظلله العالی)
مدیریت اصلاح الگوی مصرف آب و برق درکشور نیازمند نگاه جامع و بلندمدت می باشد که مهمترین ابعاد آن به شرح زیر می باشد:
2-1- اقتصادی
- اصلاح نظام قیمت گذاری آب و برق براساس هزینه نهایی بلندمدت
- اصلاح نظام نحوه پرداخت یارانه مصرف آب و برق براساس قانون هدفمند کردن یارانه ها
2-2- قانونی
- بازنگری قوانین موجود آب و برق با رویکرد اصلاح نظام قیمت گذاری و پرداخت یارانه و اصلاح الگوی مصرف و حمایت ها، مشوق ها و جریمه های قانونی برای اجرای آن
- بازنگری اساسی قوانین موجود قیمت گذاری آب زراعی با تأکید بر ساماندهی بازار محلی آب در حوضه های آبریز کشور
- تدوین استانداردهای اجباری برای تجهیزات و لوازم مصرف کننده
- تدوین و تکمیل استانداردهای مصرف بهینه آب و برق در بخشهای مختلف صنعتی
- انجام مطالعات درخصوص تدوین مقررات برای تنظیم ساعت کار اصناف با رویکرد صرفه جویی مصرف برق
2-3- فرهنگی
- اجرای آموزش عمومی از طریق صداوسیما، مطبوعات، سایت ها و ... در راستای اصلاح الگوی مصرف
- اجرای برنامه های فرهنگی و هنری، مسابقات و جشنواره ها در خصوص اصلاح الگوی مصرف
- پیش بینی متون و مفاد آموزشی در کتاب و برنامه های مدارس، دانشگاه ها و ... برای اصلاح الگوی مصرف با الهام از تعالیم دینی "