سونامی بیکاری کشور در راه است

نرخ بیکاری از 9/10‌ درصد شروع کار دولت نهم به 3/11درصد در انتهای کار این دولت رسید و این هشداری است برای دولت دهم.

به گزارش «خبر آنلاين»، آمارهای رسمی داخلی و بین‌المللی در کنار برآوردهای مقامات کارگری و کارفرمایی و فعالان بخش خصوصی از گسترش بیکاری در کشور طی ماه‌های آتی هشدار می‌دهد. «بررسی نرخ بیکاری افراد 10 ساله و بیشتر در تابستان سال جاری حاکی از بیکاری 3/11‌ درصد از جمعیت فعال (شاغل و بیکار) کشور و افزایش 1/1‌درصدی این نرخ نسبت به تابستان سال گذشته و 2/0‌درصدی نسبت به بهار امسال است.» این خبری است که مرکز آمار درست یک روز قبل از تعطیلات سه روزه در پایان هفته گذشته منتشر کرد تا شاید انعکاس کمتری در جامعه داشته باشد اما با وجود این، بسیاری از فعالان این عرصه اعلام این نرخ را هشداری برای شروع بحران بیکاری در کشور در ماه‌های آتی عنوان کردند.

نرخ بیکاری که در قبل از انتخابات اخیر ریاست جمهوری کشورمان شکل سیاسی به خود گرفته بود و عده‌ای دم از نگرانی می‌زدند و عده‌ای هم از آن ابراز خرسندی می‌کردند، این روزها در قالب یک شاخص اقتصادی در کشور روند صعودی را در پیش گرفته که هر فصل با اعلام نرخ جدید، هشداری جدی‌تری در این مورد داده می‌شود.

اما نرخ بیکاری فصل تابستان از آنجایی که آخرین نرخ اعلامی نشان‌دهنده نتایج اقدامات دولت نهم در عرصه اشتغال کشور است، اهمیت بیشتری دارد. چرا که این نرخی که در ابتدای شروع کار دولت نهم 9/10‌درصد بود و باید تا پایان امسال به 4/8‌درصد می‌رسید در پایان کار دولت نهم توسط مرکز آمار (مرجع رسمی اعلام‌کننده این نرخ در کشور) 3/11‌درصد اعلام شده است.

ایران،‌ درصدر بیکاران منطقه
علاوه بر این اعلام نرخ بیکاری صعودی توسط مرکز آمار که قبل از این هم از دید کارشناسان قابل پیش‌بینی بود، یکی از مراجع بین‌المللی رسمی یعنی اکونومیست نیز این افزایش را برآورد و پیش‌بینی کرده است این نرخ با حفظ این روند تا پایان سال جاری به بیش از 1/12درصد می‌رسد.در واقع اگر این‌گونه شود، شاهد فاصله‌ای حدود چهار‌درصد‌ بین نرخ بیکاری حاصل عملکرد دولت نهم با نرخ مدنظر برنامه چهارم خواهیم بود.از سوی دیگر در مراجع داخلی به جز مرکز آمار، از سوی مجلس رئیس فراکسیون کارگری این نرخ را بیش از 16‌درصد می‌داند و در گزارشی هم که مرکز پژوهش‌های مجلس منتشر کرده، ایران از لحاظ نرخ بیکاری رتبه اول در منطقه و رتبه هفدهم در جهان را داراست.

در این گزارش که به مناسبت تبیین سیاست‌های کلی برنامه پنجم در حوزه اقتصاد کلان منتشر شده، یکی از دغدغه‌های اقتصاد کلان، توزیع عادلانه درآمد و رسیدگی به وضع اقشار ضعیف و آسیب‌پذیر و در همین حال نرخ بالای بیکاری مطرح و عنوان شده است: «در حال حاضر کشور ایران با دارا بودن نرخ بیکاری 5/11درصد، رتبه 17 کشورهای دارنده بالاترین نرخ بیکاری در جهان و رتبه اول کشور دارنده بالاترین نرخ بیکاری در بین کشورهای منطقه را به خود اختصاص داده که به این ترتیب نرخ بیکاری ایران از متوسط جهانی این نرخ یعنی 8/10‌درصد و متوسط منطقه‌ای آن یعنی 8/8درصد به مراتب بالاتر است.»

امکان ندارد نرخ بیکاری کاهش ‌یابد!
علت صعودی بودن این روند نرخ بیکاری را نیز فعالان عرصه اشتغال کشور و مقامات کارگری و کارفرمایی مسائل گوناگونی می‌دانند و مهم‌تر از آن این است که بسیاری از آن‌ها اعتقاد دارند با توجه به مسائل پیش رو این نرخ در ماه‌های آتی تا پایان سال بیشتر خواهد شد.منوچهر اقبالی، نماینده کارفرمایان در شورای عالی کار که کاهش نرخ بیکاری در ماه‌های آتی را بعید می‌داند، در این مورد به خبرنگار «خبر» می‌گوید: «اصلاً امکان ندارد نرخ بیکاری در آینده کاهش بیابد.»

وی که دولت را پاسخگوی این موضوع عنوان می‌کند، متذکر می‌شود: «نبود سرمایه‌گذاری و نبود امنیت برای این کار مهم‌ترین عامل افزایش نرخ بیکاری است.» «30‌درصد کارخانه‌ها هم که کار نمی‌کنند.» این هم موضوع دیگری است که این نماینده کارفرمایی به آن اشاره می‌کند، موضوعی که قبل از این هم فعالان بخش خصوصی و از جمله رئیس اتاق بازرگانی تهران به این شکل بیان کرده بود که واحدهای اقتصادی کشور یک سوم ظرفیت خود کار می‌کنند.

از سوی کارگران نیز ولی‌الله صالحی، نماینده کارگران در شورای عالی کار، در گفت‌وگو با «خبر» نرخ بهره بانکی و شکل بانکداری را عامل اصلی بیکاری می‌داند و اظهار می‌کند: «هم‌اکنون نرخ بهره در اروپا به صفر رسیده است. اما در ایران این‌گونه نیست. کلید کار اقتصادی تولید است و بانکداری کشور نیز باید به این موضوع کمک کند. البته توجه به تولید به معنای این نیست که فقط بودجه‌ای برای این کار اختصاص بدهند.»

افزایش 20درصدی حداقل دستمزد کارگران برای سال جاری نیز موضوع دیگری است که محسن خلیلی، یکی دیگر از نماینده‌های کارفرمایی در شورای عالی کار عاملی برای ریزش نیروی کار و در نتیجه افزایش نرخ بیکاری کشور مطرح می‌کند. با وجود این، صالحی در این مورد می‌گوید: «سهم دستمزد کارگران از قیمت تمام شده محصول 10 تا 13‌درصد است و این موضوع عامل ریزش نیروی کار نیست.» برآورد این مقام کارگری از بیکاری در ماه‌های آتی سال جاری نیز این گونه است که اگر به تولید توجه نشود باز هم شاهد افزایش بیکاری خواهیم بود.

در هر خانواده چهار نفره، حداقل یک نفر بیکار است
به اعتقاد نایب رئیس کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار کشور نیز این افزایش بیکاری در ایران نشأت گرفته از اتفاقات ناشی از بحران مالی جهانی است. همچنین اولیاء علی‌بیگی، در مورد فاصله نرخ بیکاری اعلام شده توسط مرکز آمار با واقعیت اذعان می‌کند: «با توجه به آنچه که در جامعه می‌بینم، برآورد من این است که در هر خانواده چهار نفره، حداقل یک نفر بیکار است.» وی مطلوب نبودن وضعیت بنگاه‌های اقتصادی کشور از نظر نقدینگی نیز موضوع دیگری است که وی به آن اشاره و در مورد نرخ بیکاری در نیمه دوم سال جاری بیان می‌کند: «در شش ماه دوم سال به دلیل رکودی که در تولید حاکم می‌شود و کاهش فعالیت برخی از کارخانه‌ها از جمله کارخانه‌های تولید‌کننده نوشیدنی‌ها نرخ بیکاری افزایش می‌یابد که البته این مسئله مربوط به هیچ دولتی هم نیست.»

علاوه بر این کمتر شدن فعالیت در بخش کشاورزی در فصول نیمه دوم سال نیز استدلال دیگری است که علی‌بیگی برای افزایش نرخ بیکاری در فصل‌های آتی امسال مطرح می‌کند. البته طبق اعلام مرکز آمار سهم بخش کشاورزی در اشتغال کشور 9/21 است که همین میزان هم به نظر باارزش است. به هر حال تا‌حدودی نیز این استدلال او منطقی و تجربه سال‌های اخیر نیز این موضوع را نشان داده است. چرا که نرخ بیکاری فصل زمستان سال84 نسبت به فصل تابستان این سال، با 2/1‌درصد افزایش از 9/10 به 1/12‌درصد افزایش یافته بود و در سال85 هم نرخ بیکاری فصول پاییز و زمستان نسبت به تابستان این سال با افزایش به ترتیب 4/1 و 9/1‌درصدی به 6/11 و 1/12‌درصد رسیده بود. درسال‌های86 و 87 هم این موضوع مجدد تکرار شده و این نرخ از 9/9 و 2/10درصد در تابستان‌های سال‌های 86 و 87 به 9/11 و 5/12‌درصد در زمستان‌های سال‌های 86 و 87 افزایش یافته بود.

ابراز نگرانی از بیکاری جوانان
از سوی دیگر آنچه که قبل از این هم مقامات کارگری مانند علیرضا محجوب به آن انتقاداتی مطرح کرده بودند مسأله نرخ بیکاری جوانان 15 تا 24 ساله کشور است که به نوعی سن ورودی‌های نیروی کار کشور به بازار کار است. رئیس مرکز آمار کشور در گفت‌وگو با ایسنا هر چند خبر کاهش 4/0‌ درصدی این نرخ نسبت به فصل مشابه سال گذشته را داد اما با ابراز نگرانی از نرخ 7/22 درصدی بیکاری این گروه سنی در تابستان سال جاری اظهار کرد: «این رقم هرچند نسبت به مدت مشابه سال گذشته 4/0‌درصد کاهش یافته اما هنوز نگران‌کننده و عدد بالایی برای بیکاری جوانان است.»

همچنین در حالی که به گفته وی، این نرخ نسبت به بهار سال جاری، 3/0درصد افزایش یافته اما خودش نرخ بیکاری جوانان 15تا 24 ساله کشور در فصل بهار را در گفت‌وگویی 4/20‌درصد اعلام کرده بود که با احتساب این موضوع، نرخ بیکاری این گروه سنی در تابستان امسال افزایش 3/2درصدی داشته است نه 3/0‌درصدی.