تونل ريزش کرد، مقصر که بود؟

گزارش رسمي روز گذشته شوراي شهر تهران از بررسي حادثه هفته گذشته در تونل توحيد، حاوي نکات ريز و درشتي بود که در جمع بندي ابعاد مختلف اين حادثه نکات مهمي را براي اجراي طرح هاي عمران شهري در تهران گوشزد مي کند.

به گزارش روز چهارشنبه خبرنگار شهري ايرنا، پس از آنکه يکشنبه 18 مرداد ماه بخشي از خيابان نواب حدفاصل خيابانهاي کلهر تا اروميه نشست و حفره اي بزرگ در آن ايجاد کرد، مباحث و نظرات مختلفي درباره چگونگي رخداد اين حادثه و عوامل دخيل در آن مطرح شد.
مباحثي که چه از سوي مسوولان اجرايي و چه از سوي مقامات ناظر و شوراي شهر و کارشناسان در لحظات ابتدايي ابعاد مختلفي از اين حادثه را دربرداشت.

** تونل ريزش کرد، مقصر که بود؟
يکي از مباحث مطرح شده طي 10 روز گذشته از اين حادثه در ميان رسانه ها و کارشناسان، مقصر بودن يا نبودن شهرداري تهران به عنوان مجري احداث تونل حدوداً دو کيلومتري تونل توحيد بود.
اينکه آيا روند احداث تونل توحيد و چگونگي اجراي کار از سوي مجريان در ايجاد نشست خيابان نواب و حفره موثر بود يا نه به جدلي ميان ميان مسوولان شهري و مقامات ناظر و غيردست اندرکار تبديل شد.
پس از آنکه خبرگزاري ها از ريزش تونل در دست احداث توحيد به دليل فرونشست خيابان خبر دادند مدير عامل سازمان مهندسي و عمران شهر تهران با اشاره به حادثه نشست زمين گفت که "اين حادثه هيچ ارتباطي با تونل توحيد ندارد و دليل بروز آن رطوبت ناشي از نشست قنات و سست شدن خاک بوده است."
دراين نقل قول کوتاه که مسعود نصر آزاداني در پايگاه اطلاع رساني شهرداري تهران شهرداري تهران منتشر شد، آسيب ديدن بخش هاي تونل و مرتبط بودن روند احداث تونل با اين حادثه تکذيب شد.
مصاحبه مدير منطقه يک سازمان آتش نشاني شهرداري تهران نيز حاکي از اتفاق نيفتادن هرگونه ريزش در تونل توحيد بود که طي آن "درويش زاده" مدير اين منطقه آتش نشاني پايتخت دليل نشست زمين را ريزش خاک و حفره يک قنات قديمي در اين محدوده اعلام کرد.
همزمان با انتشار اين اخبار، خسرو دانشجو سخنگوي شوراي اسلامي شهر تهران در جمع خبرنگاران با تاييد ريزش تونل توحيد، عواملي چون سرعت در اجراي پروژه يا قصور پيمانکار را در علت وقوع اين حادثه متصور دانست که متوجه تقصير از سوي مسوولان شهرداري تهران بود.
از سوي ديگر، پروين احمدي نژاد ديگر عضو شوراي شهر در مصاحبه اي ريزش تونل توحيد را تاييد کرد و گفت که آسيب ديدن بخشي از تونل محرز است.
پس از اين اظهارات و گذشت 24 ساعت، محمد هادي ايازي سخنگوي شهرداري تهران ريزش قنات در حاشيه تونل را تاييد کرد.

** يک کارگر نمُرد، مُرد!
جان باختن يک کارگر در اين حادثه پس از چند ساعت از زمان فرونشست خيابان نواب به بحث داغ رسانه اي و جدل ميان مسوولان مختلف در تأييد و تکذيب وقوع اين حادثه تلخ مبدل شد.
در لحظات ابتدايي اين حادثه، مديرعامل سازمان مهندسي و عمران شهرداري گفت "در لحظه وقوع حادثه، گزارشي از تلفات جاني نشده است". آتش نشاني تهران نيز هرگونه تلفات انساني ناشي از حادثه را تا چند ساعت پس ازحادثه تکذيب مي کرد اما سرانجام اورژانس تهران پس از حدود چهار ساعت از گذشت حادثه، خبر جان باختن کارگري 28 ساله در تونل را منتشر ساخت که البته مسوولان شهرداري آن را تاييد نکردند.
پيگيري رسانه ها دراين زمينه سبب انتشار جزييات بيشتري دراين زمينه شد: جواني 28 ساله که راننده بيل مکانيکي بود در اين حادثه جان خود را از دست داده بود که به گفته دهقان پور رييس اورژانس تهران مرگ وي نه در لحظه فرونشست زمين بلکه پس از چند ساعت پس از وقوع حادثه و به دليل محبوس شدن وي در کابين کوچک بيل مکانيکي ناشي ازخفگي بود.
اين مساله اگرچه تا دو روز عدم تاييد مسوولان شهري همراه بود اما واکنش هاي رسانه اي سبب شد تا سرانجام سخنگوي شهرداري تهران مرگ اين کارگر را تاييد کند.

** رسيدگي شورا و مجاب شدن شهرداري
تا دو روز پس از وقوع اين حادثه، مسوولان شهرداي هرگونه ريزش در تونل و مرتبط بودن اين حادثه با روند احداث تونل را منکر بودند اما بازخواست معاون فني و عمراني شهرداري در جلسه سه شنبه هفته گذشته شوراي شهر از سوي اعضاي اين شورا که با ارائه نظرات کارشناسي و فني همراه بود سبب شد تا مسوولان شهري بخشي از مواضع دراين زمينه را تغيير دادند.
معاون فني و عمراني شهرداري تهران در اين جلسه پس از آنکه مسوليت بخشي از اين حادثه را به دليل غفلت در اجراي پروژه پذيرفت، با اعتراضات شديد برخي اعضاي شوراي شهر همچون حمزه شکيب و خسرو دانشجو درباره علل وقوع اين حادثه مواجه شد که در مواقعي از جلسه بحث تونل از مسير کارشناسي و فني خود خارج و به حاشيه کشيده شد.
احمد دنيا مالي با بيان اينکه شهرداري تهران سه هزار و ‎ 200متر از مسير چهار هزار متري تونل توحيد را بدون هيچ مشکلي احداث کرده است، گفت: در مقاطعي، شرايط کار در بخش‌هايي از مسير خط 4 مترو به مراتب سخت تر بوده و حادثه‌اي به همراه نداشته است.
اما خسرو دانشجو سخنگوي شوراي اسلامي شهر تهران که از معترضان به شهرداري در اجراي اين پروژه بود، با اشاره به بازديد 3 ماه قبل اعضاي شوراي شهر تهران از تونل در دست احداث توحيد گفت: در اين بازديد مشکلاتي در روند احداث مشاهده شد که طي نامه‌اي به اطلاع شهردار تهران رسيد.
وي با بيان اينکه مسوولان شهرداري توجهي به اين نامه نداشته و حتي پاسخ آن را هم ندادند گفت: در يکي از بندهاي اين نامه آمده است که بعد از بازديد اعضاي شورا از تونل توحيد و براساس اعلام مديران پروژه با ‎ 24قنات برخورد شده است.
دانشجو ادامه داد: با توجه به اينکه فکر اساسي براي قنات‌ها نکردند و اقدامات لازم براي آنان انجام نشد، اعضاي شورا بارها نگراني خود را در اين باره اظهار کردند.
وي با اشاره به اعلام مسولان شهرداري براي اتمام پيش از موعد اين پروژه خاطرنشان کرد: اين پروژه در آينده نيز دچار مشکل مي‌شود چرا که قنات‌هاي مسدود شده در جاي ديگري دردسرساز خواهد شد.
اين اظهارات همراهي حمزه شکيب رييس کميسيون عمران شوراي اسلامي شهر تهران را نيز به دنبال داشت. وي معتقد بود: اشتباه محاسباتي شهرداري در اجراي بخش‌هايي از اين پروژه عامل وقوع نشست در بالاي تونل بوده که اگر همراهي آنها با شوراي شهر بود، مي‌توانست از اين حوادث جلوگيري کند.
در نهايت گفت وگوهاي اعضاي شوراي شهر و مسوولان شهرداري تهران مقرر شد کميته کارشناسي متشکل از اعضاي شوراي شهر و کارشناسان و مسوولان شهرداري ابعاد اين حادثه را بررسي کرده تا از مشکلات احتمالي آتي جلوگيري شود.

** گزارش شوراي شهر و چند نکته
پس از گذشت 9 روز از وقوع حادثه روز گذشته کميسيون عمران شوراي شهر تهران گزارش رسمي خود را از بررسي حادثه که در جلسات مشترک با معاونان، مديران و کارشناسان شهرداري دست اندرکار در تونل توحيد تهيه شده بود را قرائت کرد.
در اين گزارش تاکيد شده بود قصد زير سوال بودن طرح احداث تونل توحيد ، کاستن از اهميت آن و تلاش هاي صورت گرفته وجود ندارد اما عمليات اجرايي احداث تونل از سوي شهرداري ارتباط مستقيم با اين حادثه دارد.
در اين گزارش، بر خلاف مصاحبه ها و ادعاهاي مسوولان شهرداري تهران در روزهاي ابتدايي حادثه تصريح شد: عمليات اجرايي احداث تونل توحيد سبب ايجاد تحريک و در نتيجه ريزش تونل شده است.
براساس اين گزارش، "مطالعات اوليه شهرداري تهران در اجراي اين تونل کامل نبوده و توجهي نيز به تذکرات و هشدارهاي مشاوران کميسيون عمران شوراي شهر که پس از بازديد از تونل توحيد در ارديبهشت ماه امسال مطرح شده صورت نگرفته است."
براساس اين گزارش که وجود قنات را از عوامل ايجاد اين حادثه دانست تصميم گرفته که به فوريت مطالعات مربوط به شناخت مغارها با بهره‌گيري از اساتيد مجرب در مسير باقي مانده اجراي تونل انجام و سپس کل مغارهاي موجود در مسير تونل بازشناسي و مشکلات آن برطرف شود.
همچنين اعضاي شوراي شهر تهران از مدير اجراي اين پروژه خواستند با توجه به اين که اکنون عمليات اجرايي احداث تونل در سه شيفت در حال انجام است، لازم است اين مديريت تمام وقت در محل کارگاه حاضر و انجام وظيفه نمايد.
اعضاي شوراي شهر دراين گزارش همچنين از کم رنگ شدن نقش دستگاه نظارت و عامل چهارم در پروژه تونل توحيد انتقاد کرده و خواستار آن شدندتا شهرداري تهران از توان کارشناسي دستگاه نظارت و نيز نظرات کارشناسان و مشاوران شوراي شهر استفاده بيشتري کند.

** جاي خالي رسانه ها در گزارش شوراي شهر
يکي از مهمترين مسائلي که به شائبه ها و مطرح شدن حرف هاي ضد و نقيض در حادثه تونل توحيد دامن زد، ضعف شديد اطلاع رساني در خصوص اين حادثه وعدم استفاده از رسانه ها دراطلاع رساني صحيح دراين زمينه براي اقناع افکار عمومي بود.
درپي وقوع حوادث شهري، درصورتي که اطلاع رساني صحيحي از سوي مسوولان انجام شود، اين امر از حواشي ايجاد شده ناشي از آن حادثه جلوگيري کرده و درعين حال مانع از ايجاد خدشه بر تلاشهاي رفته مسوولان مي شود.
مديرعامل سازمان مهندسي و عمران شهرداري تهران در نخستين خبر رسمي منتشره درباره اين حادثه به متهم کردن رسانه ها به پيگيري اخبار از منابع غير رسمي پرداخت اما نگفت که منابع رسمي به هنگام بروز اين حادثه با تعلل در اطلاع رساني صحيح موجب ايجاد سوالات بيشتر دراين زمينه شدند.
انتظار مي رفت شوراي شهر تهران نيز در گزارش نهايي خود درمورد بررسي اين حادثه موضوع اطلاع رساني شفاف و بي پرده را مورد توجه قرار مي داد و نقش رسانه ها را در اين زمينه پر رنگ مي ساخت.
** حادثه تونل توحيد، درسي براي حوادث احتمالي آينده
آنچه از روح گزارش شوراي شهر تهران در مورد اين حادثه بر مي آيد اثبات مغفول ماندن مطالعه همه جانبه در احداث بخشي از اين پروژه از سوي مسوولان شهري و تاکيد بر ضرورت استفاده از نظرات کارشناسان و ديگر عوامل غير اجرايي در اجراي طرح هاي شهري از جمله تونل توحيد است که کاستي اين مهم حادثه تونل توحيد را سبب شد.
براساس گزارش، شوراي شهر وجود قنات و مغارها، خاک سست و حفره هاي زير زميني در شهر تهران از مسائلي است که بر کسي پوشيده نيست و به همين دليل بايد در اجراي هر پروژه اي تمامي اين موارد که مي تواند زمينه ساز اتفاقاتي باشد مطالعه و شناسايي شود.
حال که در حادثه تونل توحيد به گواه ادعاي مديران شهري به هر دليلي شناسايي يک حفره يا قنات مغفول مانده است، اين غفلت بايد پذيرفت شود. همچنين تلاش براي جبران آن در کنار شفاف بودن در ارتباط کلامي با مردم خود مي تواند از بروز اتفاقات بعدي جلوگيري کند.
امري که هنوز بعد از 10 روز از اين حادثه از سوي مسوولان شهري چندان مورد قبول واقع نشده و مشخص نيست که اين رويکرد در آينده زمينه ساز اتفاقات بعدي در طرح هاي شهري خواهد شد يا خير؟