واردات زیان آور و غیرقانونی لوازم آرایشی و بهداشتی

بولتن نیوز به نقل از همشهری ماه: نه يک قلم، نه هفت قلم بلکه 7 هزار قلم! اين مقدار آخرين محموله کشف شده قاچاق لوازم آرايشي است که شهريور امسال، فرماندهي انتظامي شهرستان پاوه آن را ضبط کرده است. البته اين عدد در مقايسه با آمار سالانه واردات غيرقانوني لوازم آرايشي و بهداشتي رقم ناچيزی است. وارداتي که بخشي از آن توسط ماموران ستاد مبارزه با قاچاق ارز و کالا کشف مي‌شود اما بخش بزرگي از آن به کشوهاي ميز آرايش بانوان ايراني راه پيدا مي‌کند. با وجود اين‌که دو سال از اجراي طرح نصب برچسب اصالت بر لوازم آرايشي و بهداشتي براي مبارزه با لوازم آرايشي تقلبي و قاچاق مي‌گذرد هنوز قيمت پايين محصولات آرايشي تقلبي، مشتاقان سرخاب و سفيداب را به خود مي‌کشاند. پنکيک، ريمل و رژلب قاچاق همه جا پيدا مي‌شود؛ از گوشه خيابان گرفته تا سالن‌هاي آرايشگاه و شوهاي خصوصي لباس. 

قاچاق 80 درصدي

آمار دقيقي از ميزان قاچاق محصولات آرايشي در کشور در دست نيست اما ستاد مبارزه با قاچاق ارز و کالا و وزارت بهداشت معتقدند حداقل 80‌درصد از قاچاق کشور مربوط به لوازم آرايشی است. براساس آمار ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز ميزان مصرف کالاهاي آرايشي در جهان حدود 7 ميليارد دلار برآورد شده و گفته مي‌شود که يک ميليارد دلار از آن، سهم ايران است. مصرف لوازم آرايشي و ‌بهداشتي در کشور ايران گردش مالي حدود يک هزار ميليارد تومان را به وجود آورده است. برپايه برخي آمارها بيش از 6200 فرآورده آرايشي و بهداشتي با مارك‌هاي معروف وارد كشور مي‌شوند و ايران پس از عربستان از ركوردداران مصرف محصولات آرايشي است. بنابر اعلام گمرك ايران در سال 1387 نزديك به 90 ميليون دلار انواع محصولات آرايشي و بهداشتي وارد كشور شده كه نسبت به سال پيش از آن، 56‌درصد افزايش داشته است. اين در حالي است که80‌درصد لوازم آرايشي مصرفي در كشور، محصولات وارداتي هستند که بخش بزرگي از آن از طريق قاچاق وارد شده است. براساس آماري ديگر، ايران سومين مصرف‌کننده لوازم آرايشي و ‌بهداشتي در خاورميانه و هفتمين واردکننده لوازم آرايشي در جهان است.

چندي پيش هم «عبدالعظيم بهفر»، دبيرکل دفتر نظارت و ارزيابي فرآورده‌هاي آرايشي و بهداشتي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي کشور درباره ميزان قاچاق محصولات آرايشي در ايران گفت: «بيش از 80‌درصد اقلام آرايشي در کشور قاچاق هستند.» او افزود: «آمار دقيقي در مورد قاچاق اقلام بهداشتي و آرايشي وجود ندارد چراکه بسياري از موارد قاچاق در اين زمينه به صورت زيرزميني انجام مي‌شود اما براساس آمار ستاد مرکزي مبارزه با قاچاق کالا و ارز، 70 تا 80‌درصد موارد قاچاق در کشور، مربوط به اقلام آرايشي و بهداشتي است که البته رقم قاچاق اقلام آرايشي بيش از کالاهاي بهداشتي است.»

با افزايش آمار قاچاق لوازم آرايشي و بهداشتي در سال 1389 طرح «برچسب اصالت» بر محصولات آرايشي و بهداشتي توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي کشور اجرا شد. براساس ماده ۱۱ قانون مواد خوردني، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي، بايد روي تمام اقلام خارجي برچسب فارسي‌نويس نام محصول، نام تجارتي، تاريخ توليد و انقضا، شماره مجوز ورود از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي و نام شرکت وارد‌کننده درج شده باشد و اقلام خارجي بدون برچسب فارسي‌نويس به‌دليل احتمال تقلبي بودن حتي اگر داراي نام‌هاي معروف باشند غيرقابل مصرف هستند. از طرف ديگر در همين سال ستاد مبارزه با قاچاق ارز و کالا به تدوين «شيوه‌نامه اجرايي پيشگيري و مبارزه با قاچاق اقلام آرايشي و بهداشتي در سطح عرضه» دست زد تا به اين وسيله، برخورد با قاچاقچيان محصولات آرايشي و بهداشتي را افزايش دهد. با وجود اين تلاش‌ها، نگاهي به ارزش ريالي کشفيات لوازم آرايشي و بهداشتي در سال‌هاي اخير نشان مي‌دهد هنوز قاچاق محصولات آرايشي يکي از پردرآمدترين مشاغل زيرزميني در ايران است و با قرار گرفتن لوازم آرايشي و بهداشتي در ليست ممنوعه واردات، بيم افزايش قاچاق اين محصولات نيز مي‌رود.

قاچاق مثل آب خوردن

«همه راه‌ها را مثل کف دستم مي‌شناسم، مي‌دانم از کجا بايد بروم که پاسگاه‌هايش کمتر باشد.» اين جمله را پسرجوانی مي‌گويد که اهل مريوان است و به گفته خودش از 14 سالگي «جنس» از مرز رد مي‌کرده است. او ادامه مي‌دهد: « همه سربندرها را رفته‌ام. بهترين جا براي وارد کردن لوازم آرايشي جوانرود است. ايستگاه‌هاي بازرسي‌اش کم است. من با پژوی خودم جنس وارد مي‌کنم.» براي پيدا کردن جواناني مثل این جوان مریوانی بايد صبح خيلي زود قبل از اين‌که بازار تهران رسما کارش را شروع کند به آن‌جا برويد. آن وقت مسافراني را می‌بینید که ساک‌های‌شان با انواع و اقسام لوازم آرايش پر شده‌اند و منتظر مشتري‌هاي‌شان هستند. آن‌ها معمولا محصولات چيني، پاکستاني و هندي را از سليمانيه عراق و از طريق مرزهاي غربي کشور وارد مي‌کنند. بعضي‌هاي‌شان مثل ابوذر خودشان ماشين دارند اما بيشترشان کارتن‌هاي پر از لوازم آرايش را سوار اتوبوس مي‌کنند و در ازاي هر کارتن 50 تا 60 هزارتومان کرايه بار مي‌دهند. اين کارتن‌ها بعضي در بانه پياده مي‌شوند و بعضي ديگر به تهران و شهرهاي ديگر مي‌روند. در ايران استان‌هاي خوزستان، بوشهر، فارس، هرمزگان، کردستان و خراسان به‌خاطر ماهيت مرزي و گلوگاهي‌ای که دارند بيش از ديگر استان‌ها، مرکز ورود و خروج کالاهاي قاچاق و به‌ويژه قاچاق محصولات آرايشي هستند.

اما براي پيدا کردن محصولات آرايشي تقلبي و قاچاق لازم نيست اين همه راه به يکي از استان‌هاي مرزي برويد. کافي است سري به راسته لوازم آرايشي و بهداشتي‌فروشان بازار بزرگ بزنيد. «علي» از عمده‌فروشان لوازم آرايش در اين راسته مي‌گويد: هم کار «ليبل‌دار» دارم هم «کار 2». کار 2 را معمولا از بانه مي‌خريم. اما براي خريد از بانه بايد بدانيد چي را از کجا بخريد چون جنس‌هاي متفرقه و بي‌کيفيت در آن‌جا زياد هستند. منظورش از کار ليبل‌دار، محصولات داراي برچسب اصالت از سوي وزارت بهداشت است و کار 2 همه محصولات تقلبي و قاچاق را شامل مي‌شود. او  تعريف مي‌کند: «چند بار از دبي جنس وارد کرديم. کار پراسترسي است. هزينه هم دارد. هر کارتن لوازم آرايش را 300هزارتومان پول مي‌گيرند که بياورند. در فاصله 4 ماه هم 110 ميليون تومان پولم به باد رفت. يک بارم را بهمن 89 گرفتند و يک بارم را هم ارديبهشت 90. حالا جنس را تضميني از بانه برايم مي‌آورند و مالم زير سر خودم است.» محصولات آرايشي قاچاقي که از شهرهاي جنوبي کشور وارد مي‌شوند عنوان «ته‌لنجي» دارند و همين چند ماه پيش بود که در بندر گناوه 13هزار و 861 قلم از آن‌ها را کشف کردند.

خريد و فروش محصولات آرايشي تقلبي و قاچاق در بازار بزرگ تهران، زماني ابعاد گسترده‌تري پيدا مي‌کند که بدانيم اين بازار منبع تامين‌کننده مغازه‌دارها و دستفروشان لوازم آرايشي و بهداشتي در سراسر کشور است. از هر یک از دستفروشان که بپرسيد از کجا محصولات‌شان را گير آورده‌اند، آدرس پاساژ صدف و راسته لوازم آرايشي‌فروشان بازار بزرگ را مي‌دهند. اگرچه در بازار بزرگ، مغازه‌داران زيادي را هم مي‌بينید که نمايندگي يک محصول آرايشي خاص دارند و دور و بر محصولات قاچاق نمي‌چرخند.

پايين بودن ريسک قاچاق لوازم آرايشي و ‌بهداشتي در مقايسه با فرار مالياتي ناشي از قاچاق اين محصولات، انگيزه ارتکاب عمل غيرقانوني قاچاق را تقويت مي‌کند. بنا به اعلام ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز خطرپذيري قاچاق اين محصولات در کشورمان فقط بين 5 تا 10‌درصد است. اين يعني قاچاقچي با اطمينان 90 تا 95‌درصد کالاي خارجي را بدون ريسک وارد بازار کشور مي‌کند. از طرف ديگر فروش محصولات ايراني در داروخانه‌ها و ساير مغازه‌ها با سودي 10 تا 15 درصدي همراه است. اين در حالي است که سودي که از سوي مغازه‌داران به‌خاطر نبود نظارت روي محصولات خارجي و تقلبي کشيده مي‌شود گاهي تا 100‌درصد هم مي‌رسد. همه اين عوامل بازار کالاهاي قاچاق را داغ و داغ‌تر مي‌کند.

روزگار سکه قاچاقچيان غيررسمي

در کنار قاچاقيان رسمي لوازم و محصولات آرايشي و بهداشتي می‌توان آرايشگاه‌ها و بوتيک‌هاي خصوصي را هم نام برد که نقش قاچاقچيان غيررسمي را بازي مي‌کنند. براساس اعلام شوراي اصناف کشور درحال‌حاضر 18 هزار و 700 واحد صنفي عرضه‌کننده محصولات آرايشي در کشور وجود دارند که حدود يک چهارم آن‌ها پروانه کسب ندارند.

«سحر» که در پونک آرايشگاه دارد از کساني است که مشتري‌هايش از او هم خدمات آرايشي مي‌گيرند و هم محصولات آرايشي؛ محصولاتي که برچسب اصالت ندارند و بعضا حتي پلمب هم نیستند. او اين لوازم آرايش را با عنوان «مصرف شخصي» از بانه مي‌خرد و بعد در آرايشگاه‌اش مي‌فروشد. اين آرايشگر مي‌گويد: «من خودم هم از همين محصولات استفاده مي‌کنم چون واقعا فرقي با محصولات آرايشي اصل ندارند. قيمت لوازم آرايشي اصل الکي زياد است.» تابه‌حال کسي به سحر به‌خاطر فروش محصولات آرايشي قاچاق در فروشگاه تذکر نداده است. او مي‌گويد: «من تابه‌حال نشنيده‌ام با آرايشگري که لوازم آرايشي مي‌فروشد، برخورد کنند اما مي‌دانم اگر مشتري‌ها آمار آرايشگاه را به صنف بدهند در آرايشگاه را مي‌بندند در غير‌اين صورت اتفاقي نمي‌افتد.» اين در حالي است که معاونت نظارت و بازرسي وزارت بازرگاني عرضه و فروش لوازم آرايشي در آرايشگاه‌ها را ممنوع کرده و از پلمب هر مرکزي که تداخل کاري داشته باشد خبر داده است.

«خانم کابلي» آرايشگر نيست. او در کارت‌هاي ويزيت‌اش نوشته: «طراح و متخصص مدلينگ». خانم کابلي هر سال چهار بار در آغاز هر فصل، در آپارتمان‌اش در سعادت‌آباد شوي لباس از برندهاي ترک و اروپايي دارد. شويي که به فروش لباس منحصر نمي‌شود و در حاشيه آن لوازم آرايشي و تزئيني نيز به فروش مي‌رسد. يکي از مشتري‌هاي خانم کابلي مي‌گويد: «او يا خودش محصولاتي را از ترکيه مي‌آورد يا ما براساس اين‌که جنسي را استفاده کرده و پسنديده‌ايم، سفارش لوازم آرايشي مي‌دهيم و او هم براي‌مان مي‌آورد.» اين مشتري به خانم کابلي کاملا اعتماد دارد و معتقد است محصولات آرايشي که او مي‌فروشد با وجود قيمت بالاي‌شان اصل هستند و با نمونه‌هاي موجود در بازار قابل مقايسه نيستند. او همچنين مي‌گويد: «بعضي از برندهاي لوازم آرايشي را که خانم کابلي مي‌آورد در ايران نديده‌ام اما بعدا که بيشتر پرس‌وجو کردم متوجه شدم که برند اصل است و به‌تازگي در ايران هم يک نمايندگي ايجاد کرده است. ولي ما به‌خاطر آشنايي با خانم کابلي بيشتر از او خريد مي‌کنيم تا جاي ديگر.» گويا براي خانم کابلي که لباس شب و بيروني وارد مي‌کند و به چم‌خم گمرک آشناست، وارد کردن لوازم آرايش کار آسان‌تري است.

براساس تبصره يک از ماده يک شيوه‌نامه اجرايي پيشگيري و مبارزه با قاچاق اقلام آرايشي و بهداشتي «واحدهاي صنفي كه تداخل صنفي داشته و برخلاف مجوز صادره در پروانه كسب دريافتي به خريد و فروش محصولات آرايشي و بهداشتي اقدام مي‌کنند متخلف محسوب مي‌شوند و محل كسب آنان به استناد ماده 28 قانون نظام صنفي به‌طور موقت از يک هفته تا شش ماه با اعلام سازمان‌هاي صنفي توسط پليس اماكن عمومي ناجا تعطيل مي‌شود.» ماده‌اي که آرايشگران و بوتيک‌داران يا از آن بي‌خبرند يا آن را جدي نمي‌گيرند.

پول و بقيه قضايا

مغازه کوچکي در طبقه آخر یکی از پاساژها در شهرري، پاتوق هميشگي «ناهيد» و دوستان‌اش است. ناهيد 29 ساله و منشي است و هر روز آرايش مي‌کند اما تنها بخش کوچکي از حقوق 500 هزارتوماني‌اش خرج لوازم آرايش مي‌شود. او مي‌گويد: «اصلا به مارک توجه نمي‌کنم، از هر چيزي که خوشم بيايد آن را مي‌خرم. اين مغازه‌اي هم که مي‌رويم قيمت‌هايش خيلي پايين است و تابه‌حال بيشتر از 7-8 هزارتومان پول لوازم آرايش نداده‌ام. بعضي وقت‌ها چند دوست با هم جمع مي‌شويم و چون اين مغازه عمده‌فروشي است يک جين از يک محصول مي‌خريم و بعد بين خودمان تقسيم مي‌کنيم. اين‌طوري قيمت‌اش خيلي هم پايين‌تر در مي‌آيد.» ناهيد ادامه مي‌دهد: «هيچ کس را نمي‌شناسم که در اثر استفاده از لوازم آرايشي تقلبي مشکلي پيدا کرده باشد. فقط خواهرم وقتي از کرم‌پودر استفاده مي‌کرد صورت‌اش بيشتر جوش مي‌زد. به همين‌دلیل من کرم‌پودر ايراني مارک‌دار استفاده مي‌کنم.» دليل اصلي ناهيد و دوستان‌اش براي استفاده از محصولات آرايشي مارک‌دار «قيمت بالاي محصولات اصل» است. او حتي از بالا رفتن قميت ضدآفتاب‌هاي ايراني هم ناراضي است و «اگر مجبور نباشد» آن را هم تقلبي مي‌گيرد.

براي «منيره» 27 ساله که ساکن نظام‌آباد و خانه‌دار است هم وضع بر همين منوال است. او مي‌گويد: «چه کسي به‌خاطر يک ريمل 30هزارتومان پول مي‌دهد؟ تازه ما که نمي‌توانيم جنس مارک و اصل را از جنس تقلبي تشخيص دهيم. خيلي اتفاق افتاده پول داده‌ام و جنس مارک‌داري خريده‌ام اما کيفيت‌اش از محصولاتي که از دست‌فروش‌ها خريده‌ام هم پايين‌تر بوده است.» براي او فرقي نمي‌کند که محصول آرايشي برچسب اصالت داشته باشد يا نه و فکر مي‌کند «وزارت بهداشت الکي يک برچسبي روي اجناس مي‌زند!»

«راحله» 28 ساله و دانشجوي فوق‌ليسانس مديريت اما طور ديگري فکر مي‌کند. او مي‌گويد: «محصولات آرايشي تقلبي و قاچاق براي سلامتي مضر هستند. به‌علاوه حتي باعث زيبايي هم نمي‌شوند و آدم را زشت‌تر مي‌کنند.» البته او هم از قيمت بالاي لوازم آرايشي اصل شاکي است و هيچ معياري براي تشخيص لوازم آرايشي اصل و تقلبي از هم نمي‌شناسد. او مي‌گويد: «فقط از روي قيمت و مغازه‌اي که از آن خريد مي‌کنم اصل بودن را تشخيص مي‌دهم. البته آن‌هايي که وارد هستند و جنس اصل مي‌خرند مي‌توانند فرق جنس اصل و تقلبي را بفهمند.» او البته به برچسب اصالت دقتي ندارد و بيشتر از وزارت بهداشت به فروشنده محصولات آرايشي اعتماد دارد.

«فاطمه» 29 ساله و معلم نيز اعتقادي مشابه دارد. او مي‌گويد: «وقتي لوازم آرايشي اصل استفاده مي‌کنم، خيالم راحت است که هيچ آسيبي به پوست و صورتم نمي‌زند.» او هم فروشنده محصولات آرايشي را مهم‌ترين عامل براي تشخيص دادن محصول اصل از غيراصل معرفي مي‌کند.

«ماندانا» و «رعنا» اما هميشه از فروشگاه‌هاي محصولات آرايشي خيابان وزرا خريد مي‌کنند؛ خياباني که بورس عطر و لوازم آرايشي است. اين خيابان همچنين به بالا بودن قيمت محصولاتي که عرضه مي‌کند، معروف است اما معمولا مشتريان ثابت اين خيابان مطمئن هستند که جنس اصل گيرشان مي‌آيد و در بساط فروشندگان اين خيابان از جنس تقلبي خبري نيست. نمايندگي چندين شرکت توليد‌کننده محصولات آرايشي و بهداشتي در اين خيابان قرار دارد. ماندانا 27 ساله و دانشجو مي‌گويد: «مغازه‌اي که ما از آن خريد مي‌کنيم فقط جنس اصل مي‌آورد که برچسب وزارت بهداشت هم دارد. همه کرم‌هاي شب، ضدآفتاب و سفيدکننده را از همين جا مي‌خرم که متوسط قيمت‌شان بين 120 تا 150 هزارتومان است.» رعنا 26 ساله و دانشجو هم در تاييد حرف دوست‌اش مي‌گويد: «يک مارک خاص را دکتر به من معرفي کرد و من هميشه از آن مارک استفاده مي‌کنم. به نظر من حتي بعضي مارک‌هاي ايراني هم اصلا کيفيت ندارند اما اين مارک صددرصد گياهي است. من با وجود اين‌که محصولات‌اش گران‌تر هم شده‌اند باز از همان مارک استفاده مي‌کنم.»

در اين ميان از گروه سومي هم مي‌توان نام برد که به شکل‌هاي ديگري لوازم آرايش مي‌خرند. کساني مثل «غزل» که يادش نمي‌آيد تابه‌حال از مغازه‌هاي لوازم آرايشي تهران خريد کرده باشد. او مي‌گويد: «يکي از فاميل‌هاي خانواده دایي‌ام هست که هميشه از خارج براي ما لوازم آرايش اصل مي‌آورد.» اين افراد مشتريان خاص و ثابت و بسته‌اي دارند و قيمت محصولاتي که مي‌آورند معمولا بالاتر است. فقط يکي از کرم‌هايي که غزل استفاده مي‌کند 400 هزار تومان قيمت دارد.

به‌طور کلي قيمت بالاي محصولات آرايشي اصل را مي‌توان دليل اصلي روي آوردن به محصولات تقلبي و قاچاق دانست اما اين تنها عامل تعيين‌کننده در خريد لوازم آرايشي تقلبي نيست. اگرچه درآمد پايين يا نداشتن درآمد يکي از دلايل زنان براي خريد لوازم آرايشي تقلبي است اما در بسياري مواقع، زناني که تحصيلات بالايي دارند يا از جايگاه اجتماعي بالاتري برخوردارند با وجود درآمد پايين‌شان به لوازم آرايشي مارک‌دار روي مي‌آورند. آن‌ها عموما از مارک‌هاي معتبر ايراني به‌جاي نمونه‌هاي تقلبي خارجي استفاده مي‌کنند.

در اين ميان به نظر مي‌رسد بيشترين مصرف‌کنندگان لوازم آرايشي تقلبي دختران نوجوان و جوان هستند. حتي آن دسته از نوجواناني که پول کافي براي خريد لوازم آرايش اصل در اختيار دارند معمولا چون پنهان از خانواده و به توصيه گروه همسالان به خريد لوازم آرايش دست مي‌زنند، معمولا هر چيزي را از هر جايي مي‌خرند. براي آن‌ها که تازه در ابتداي راه جواني هستند زيبايي حرف اول را مي‌زند و مضرات استفاده از لوازم آرايشي کابوسي است که قرار نيست حالاحالاها به سراغ‌شان بيايد.

«عسل»، 20 ساله دانشجوي سال دوم رشته حسابداري دانشگاه آزاد است. او مي‌گويد: «يادم نمي‌آيد مادرم درباره لوازم آرايش چيزي به من گفته باشد. اولين بار دخترخاله‌ام برايم رژلب خريد چون او رژلبي داشت که من استفاده کردم و از رنگ‌اش خوشم آمد و بعد به او گفتم برايم بخرد.» او که ساکن رسالت است، ادامه مي‌دهد: «هميشه از هفت‌حوض لوازم آرايش مي‌خرم و برايم مهم نيست چه مارکي باشد. از مارک‌هاي مختلف استفاده کرده‌ام و هر یک را که خوشم آمده باشد، مي‌خرم.»

«آرتميس» 17 ساله و دانش‌آموز است. او مي‌گويد: «با بچه‌ها زياد مي‌رويم پاساژ. خيلي وقت‌ها مي‌رويم پاساژ «بوستان» يا «گلديس» و از همان‌جا خريد مي‌کنيم. هر وقت هر چيزي لازم داشته باشيم مي‌خريم. بعضي وقت‌ها هم به دوستان‌مان کادو مي‌دهيم. من تابه‌حال خيلي لوازم آرايش از دوستانم گرفته‌ام يا لوازم آرايش خودم را که آن‌ها خوش‌شان آمده به آن‌ها داده‌ام.» او با وجود اين‌که درباره مضرات لوازم آرايش تقلبي شنيده است اما می‌گوید تابه‌حال کسي را نديده که به‌خاطر مصرف لوازم آرايش تقلبي دچار مشکل شده باشد.

براساس يک تحقيق دانشجويي که در سال 1389 در دانشگاه تربيت مدرس انجام شده است برعکس تصور عامه، خودنمايي براي جنس مخالف دليل اصلي دختران و زنان براي روي آوردن به استفاده از لوازم آرايش نيست. بلکه کسب اعتبار در ميان گروه مرجع يکي از دلايل اصلي استفاده از لوازم آرايشي است. به نظر مي‌رسد گروه مرجع در استفاده از نوع لوازم آرايشي هم مهم باشد زيرا تمام دختران و زناني که در اين گزارش مورد پرسش قرار گرفتند به نقش دوستان، آشنايان و اعضاي خانواده براي معرفي يک کالاي آرايشي، استفاده از يک برند يا خريد از يک مکان خاص اشاره کردند. هميشه يک «دخترخاله» يا «دوست» هست که برندي را استفاده کرده و رضايت‌اش فرد ديگري را به استفاده از همان برند ترغيب کرده است يا هميشه يک فرد مورد وثوق فروشنده‌اي را به‌عنوان فروشنده خوب که جنس تقلبي نمي‌فروشد معرفي کرده و ديگري براي خريد لوازم آرايشي اصل به آن فروشنده مراجعه کرده است.

همچنين هشدار گروه مرجع فرد در استفاده نکردن از لوازم آرايشي تقلبي مي‌تواند تاثيرگذار باشد. خواهر بزرگي که خواهر کوچک‌ترش را از استفاده از لوازم آرايشي تقلبي منع مي‌کند بيشتر بر او تاثيرگذار است تا پزشکي که در يک روزنامه سراسري درباره تاثيرات مخرب لوازم آرايش قلم زده است. رسانه همچنين تنها زماني مي‌تواند يک زن را به خريد يک محصول آرايشي خاص ترغيب يا او را از استفاده از يک محصول ديگر باز دارد که محتوايش از زبان يکي از اعضاي گروه مرجع نقل شود. «من اين کرمي را که تبليغ مي‌کنند استفاده کردم، خيلي خوب بود. » جمله‌اي است که بين خانم‌ها خيلي رواج دارد و معمولا هم به خريد آن جنس منتهي مي‌شود.

محصولات آرايشي و عوارض درازمدت

تقريبا هيچ یک از مصرف‌کنندگان لوازم آرايشي و بهداشتي تقلبي نگران سلامتي‌شان نيستند زيرا آن‌ها يا خودشان مصرف‌کنندگان دائمي محصولات آرايشي تقلبي هستند يا کساني را مي‌شناسند که به‌طور مرتب از اين محصولات استفاده مي‌کنند و هيچ اتفاقي براي سلامتي هيچ یک نيفتاده است. بااين‌حال کارشناسان و پزشکان معتقدند که تاثيرات مخرب محصولات آرايشي تقلبي و قاچاق حتمي است اما ممکن است در درازمدت اثرات آن مشخص شود. «فائزه احمدي»، متخصص پوست و مو و استاد دانشگاه شهيد بهشتي درباره تاثيرات مخرب استفاده از لوازم آرايشي تقلبي مي‌گويد: «لوازم آرايشي تقلبي حتما بر سلامتي تاثير دارد اما متاسفانه نه‌تنها انواع حساسيت‌هاي پوستي و اگزماست که سريع خودش را نشان مي‌دهد و بسياري از عوارض اين محصولات در طي زمان، اختلالاتي را در سلامتي ايجاد مي‌کند و به همين دليل معمولا اين اختلالات به استفاده از لوازم آرايشي تقلبي ربط داده نمي‌شوند.» متاسفانه در محصولاتي که غيراستاندارد و در لابراتورهاي کوچک، توليد و در کشورهاي خاورميانه مثل ايران توزيع مي‌شوند   فلزاتي مثل سرب در اين محصولات وجود دارد. سرب ماده‌اي سمي است که سرطان‌زاست و همچنين به قلب و کليه آسيب مي‌زند و استفاده از آن براي خانم‌هاي باردار هم بسيار خطرناک است.»

اين متخصص پوست و مو اضافه مي‌کند: «انواع کرم‌پودرها و رژگونه‌ها به‌خاطر استفاده از ماده پروپيلن گليکول آلرژي‌زا هستند. همچنين به‌خاطر پارافين موجود در اين محصولات، مي‌توانند موجب اختلال‌هاي هورموني و سرطان‌هایي مثل سرطان سينه شوند. حل کردن مواد در پارافين در کرم‌هاي ضد آفتاب تقلبي هم باعث کاهش اسپرم در مردان و ايجاد سرطان سينه در زنان مي‌شود. همچنين ضدآفتاب‌هاي تقلبي حاوي بنزن هستند که نه‌تنها از پوست محافظت نمي‌کنند بلکه منجر به پيري زودرس هم مي‌شوند. به همين دليل در انتخاب انواع ضدآفتاب‌ها هم بايد دقت کافي شود.»

او مي‌گويد: « در انواع سايه‌هاي چشم، اکسيد آهن وجود دارد که هم سرطان‌زاست و هم جهش ژني ايجاد مي‌کند. معمولا برخي از بيماري‌هاي نوزادان که هيچ عامل وراثتي ندارند يا مولتي فاکتوريال است يا به‌دليل جهش ژني است که دومي مي‌تواند در اثر اکسيد آهن موجود در سايه‌هاي چشم ايجاد شود. اختلال سندرم دان يا منگوليسم اختلال‌هاي ناشي از جهش ژني محسوب مي‌شوند.» اين پزشک متخصص اضافه مي‌کند: «ديگر محصولات آرايشي که براي چشم به کار مي‌روند نيز تاثيرات مشابهي دارند. ماده پالميتات اسکوربيل در خط چشم نيز مي‌تواند منجر به جهش ژني شود. در ريمل‌ها به‌‌دلیل اين‌که زود خراب و فاسد مي‌شوند از انواع مواد نگهدارنده استفاده مي‌شود که يا بنزن يا جيوه است که هر دو سرطان‌زاست. بعضي ديگر از اين مواد حاوي فرمالدنيد هستند که منجر به ايجاد آلرژي مي‌شود و برخي ديگر نيز حاوي ترکيبات فنول هستند که عامل پوکي استخوان و سرطان مغز و استخوان است.» احمدي درباره رواج انواع تتو نيز هشدار مي‌دهد و مي‌گويد: «تتوهاي ابرو علاوه بر اين‌که ممکن است منجر به عفونت‌هاي قارچي، هپاتيت و ايدز شود مي‌تواند انواع حساسيت‌هاي پوستي هم ايجاد کند. همچنين بالا رفتن غلظت مولکول‌هاي رنگدانه‌هاي پوست مي‌تواند باعث عفونت شود.»

اين متخصص پوست و مو در پايان تاکيد مي‌کند که براي استفاده از لوازم آرايشي و بهداشتي علاوه بر برچسب اصالت روي محصول، بايد به ترکيبات محصول هم توجه شود و از استفاده از محصولاتي که داراي ترکيبات سرطان‌زا و خطرناک هستند خودداري شود.

حالا با وجود قرار گرفتن محصولات آرايشي و بهداشتي در ليست کالاهاي لوکس و کاهش واردات اين محصولات از طريق قانوني به نظر مي‌رسد راه براي ورود محصولات زيرزميني بازتر شود. اگرچه در سال‌هاي اخير نظارت بر مرزهاي کشور بيشتر و مقدار محصولات قاچاق ضبط شده هم افزايش پيدا کرده است اما هنوز زنان ايراني براي زيباتر شدن نياز به سوغات قاچاقچيان دارند؛ معضلي که بيش از هر چيز نيازمند يک تغيير در نگاه و سبک زندگي است.