توسعه شتابان بنادر کانتینری منطقه در سایه منازعات بندر شهید رجایی

به گزارش فارس در حالی که در هیاهوی منازعات ترمینال اپراتوری بندر شهیدرجایی، شرکت‌های نمایندگی کشتیرانی و دولت، تصویر روشنی از دورنمای توسعه مهمترین بندر کانتینری کشور‌ در دست نیست، سایر بنادر کانتینری حوزه خلیج فارس و خاورمیانه به سرعت در حال افزایش ظرفیت‌های خود به منظور کسب سهم بیشتری از مبادلات تجاری منطقه هستند.

‌بندر شهید رجایی هم‌اکنون جایگاه چهل‌و چهارم دنیا را در بین بنادر کانتینری دنیا دارد، این در حالی است که هم اکنون ساختار بندر کانتینری ایران (بندر شهید رجایی) برای پذیرش کشتی با ظرفیت 18 هزار TEU آماده نیست و باید در این مورد فعالیت زیرساختی انجام شود.

این بندر در بخش  توسعه دارای سه فاز است، در فاز یک، ظرفیت گنتری‌کرین‌ها 45 تن و در فاز دو، عمق اسکله 16 متر است که کشتی‌های با ظرفیت 14 هزار TEU امکان پهلوگیری دارند ضمن آنکه تاکنون 8 دستگاه گنتری‌کرین سوپر پست‌پانامکس نیز در آن نصب شده است؛ در فاز سه طرح توسعه این بندر هم تاکنون هیچ فعالیتی انجام نشده است.

اما آنچه قابل توجه است هاب شدن این بندر در منطقه طبق هدفگذاری سند چشم‌انداز و رقابت‌پذیری و توسعه آن طبق قانون برنامه پنجم است.

بنادر دنیا به سه دسته نسل اول، نسل دوم و نسل سوم تقسیم می‌شوند؛ در بنادر نسل اول تخلیه، بارگیری و انبار کالا و در بنادر نسل دوم، تخلیه، بارگیری، انبار کالا و توزیع انجام می‌شود، اما در بنادر نسل سوم علاوه بر موارد فوق تولید ارزش افزوده نیز صورت می‌گیرد که بندر شهید رجایی هم باید به این نسل متصل شود.

بنادر کانتینری رقیب شهید رجایی ایران هر لحظه در حال توسعه و پیشرفت بیشتر هستند و این در حالی است که ما باید سهم مطلوبی از جابه‌جایی کانتینری منطقه در بین بنادر کانتینری داشته باشیم.

البته ذکر این نکته هم ضروری است که کشور ایران جایگاه بیست و سوم دنیا را در بین خطوط کشتی‌رانی کانتینری دنیا دارد، در سال 2003 جمع کل عملیات بنادر 265 میلیون TEU بود که این رقم در سال 2010 به 457 میلیون TEU افزایش یافت.

در این راستا جهت اطلاع‌ بیشتر از فعالیت بنادر کانتینری منطقه، به سراغ معاون امور کانتینر و لجستیک شرکت تایدواتر خاورمیانه رفتیم تا از جزئیات توسعه شتابان در بنادر رقیب منطقه‌ای بیشتر با خبر شویم.

* جایگاه فعلی بندر شهید رجایی در عملیات کانتینری منطقه

علیرضا چشم‌جهان در این‌باره اظهار داشت: 120 بندر برتر کانتینری جهان، در سال 2011 با رشد 7 درصدی نسبت به سال 2010 مجموعاً بیش از 490 میلیون TEU (واحد شمارش کانتینر) عملیات کانتینری داشته‌اند.

وی با تشریح عملکرد ترمینال کانتینری بندر شهیدرجایی در سال 2011 میلادی، گفت: بندر شهیدرجایی بندر عباس به عنوان بزرگترین‌، مهمترین و فعالترین بندر کانتینری کشور با وجود اعمال تحریم‌های گسترده بین‌المللی علیه مبادلات تجاری جمهوری اسلامی ایران، با انجام عملیات کانتینری بیش از 2 میلیون و 800 هزار TEU در سال 2011 و با تجربه رشد دو رقمی ‌10درصدی نسبت به سال 2010، توانست جایگاه خود در بین بنادر معتبر کانتینری جهان  در رتبه 45 تثبیت کند.

چشم‌جهان یادآور شد: در جدول رده‌بندی، بندر شهید رجایی در مکانی بالاتر از بنادری همچون دوربان (آفریقای جنوبی)، کوبه‌، ناگویا و اوزاکا (ژاپن)، ونکوور و مونترال (کانادا)، ملبورن و سیدنی (استرالیا)، سنت پترز‌بورگ (روسیه)، مالتا (مالت)، لوهاور (فرانسه)، زیبروژ (بلژیک)، بارسلونا (اسپانیا)، سیاتل‌، ویرجینیا و هیوستون (ایالات متحده) و همچنین بندر اینچون (کره جنوبی)‌، چنای (هندوستان) و کراچی (پاکستان) قرار دارد.

وی افزود: بندر شهیدرجایی جایگاه دومین بندر کانتینری در داخل حوزه خلیج فارس را بعد از بندر جبل‌علی ‌واقع در دبی (امارات متحده عربی) در اختیار دارد، هرچند که اختلاف فاحشی بین ظرفیت و آمار عملیات این دو بندر وجود دارد.

* توسعه شتابان بندر جبل‌علی به عنوان رقیب اصلی شهید رجایی

چشم‌جهان ادامه داد: بندر جبل‌علی با در اختیار داشتن ظرفیتی بیش از 14 میلیون TEU در سال 2011 توانست عملیات 13 میلیون TEU را به انجام برساند و جایگاهش را به عنوان هاب منطقه در رده نهمین بندر کانتینری جهان حفظ کند.

وی در پاسخ به این سؤال که جهت کاستن از فاصله‌های موجود با بندر جبل‌علی چه اقداماتی در بندر شهیدرجایی در حال انجام است، تصریح کرد: قرار است پس از تکمیل فازهای اول و دوم توسعه بندر شهیدرجایی، ظرفیت این بندر به بیش از 6 میلیون TEU در سال برسد.

چشم‌جهان زمان مشخصی را برای دستیابی به ظرفیت یاد شده اعلام نکرد و تحقق آن را منوط به پیشرفت مراحل ساخت و ساز توسط سازمان بنادر و دریانوردی و تعیین تکلیف نحوه سرمایه‌گذاری برای راهبری و تأمین تجهیزات استراتژیک و عمومی مورد نیاز دانست.

معاون امور کانتینر و لجستیک شرکت تایدواتر خاورمیانه با اشاره به برنامه توسعه بندر جبل‌علی به عنوان رقیب بندر شهید رجایی ایران، اضافه کرد: بندر جبل‌علی در سال 2011 موفق به کسب رشدی بیش از 12 درصد نسبت به سال قبل شد و توانست آمار عملیاتی بالغ بر 13 میلیون TEU را تجربه کند که حدود 50 درصد از این آمار را کانتینرهای ترانشیپی تشکیل می‌دهند.

چشم‌جهان تصریح کرد: بررسی عملکرد بندر مذکور طی ماه‌های سپری شده از سال 2012 نیز نشان می‌دهد که جبل‌علی در پایان سال میلادی جاری به کسب رکورد 14 میلیون TEU نائل خواهد شد با این حال مسئولان این بندر طرح توسعه میان مدت خود برای دستیابی به ظرفیت سالانه 19 میلیون TEU تا سال 2014 را دنبال کرده‌اند که این برنامه در نهایت به ایجاد 2260 متر اسکله جدید با عمق آبخور 17 مترجهت پذیرش بزرگترین کشتی‌های کانتینری حال و آینده جهان منجر می‌شود.

* عملیات ترمینال‌کانتینر بنادر شارجه و خورفکان بیش از شهید رجایی

وی با بیان اینکه توسعه بنادر منطقه و رقیب شهید رجایی، فقط محدود به بندر جبل‌علی نیست، گفت: در بنادر شارجه و خورفکان ‌ترمینال‌های کانتینری یاد شده در سال گذشته میلادی، عملیاتی بیش از 3 میلیون و 230 هزار TEU داشته‌اند و با کسب این رکورد جایگاه سی و هشتمی خود را در بین بنادر کانتینری معتبر جهان حفظ کرده‌اند.

چشم‌جهان تصریح کرد: با تکمیل فاز دوم توسعه بندر خورفکان که خارج از خلیج فارس و بیرون تنگه هرمز واقع است، این بندر در سال 2011 میلادی به 800 متر اسکله جدید با 16 متر عمق که به 6 دستگاه گنتری کرین سوپرپست پاناماکس مجهز شده‌اند، دست یافت.

چشم‌جهان تصریح کرد: همچنین برای تکمیل تجهیزات این فاز سفارشات جدیدی نیز به سازندگان معتبر گنتری کرین و ترانس تینر داده شده که تا پایان سال 2012 به مرحله عملیاتی می‌رسند.

وی یادآور شد: به موازات توسعه بندر خورفکان، بندر شارجه نیز برنامه لایروبی اسکله‌ها را جهت افزایش عمق از 11.5 به 12.5 متر به پایان رسانده و 200 متر نیز به طول آنها برای پذیرش تعداد بیشتری از کشتی‌ها افزوده است.

* فاز اول بندر نیمه اتوماتیک خلیفه با ظرفیت 2.5 میلیون TEU

چشم جهان به تولد یک بندر کانتینری جدید در منطقه به نام بندر خلیفه واقع در ابوظبی (امارات متحده عربی) در سال 2012 اشاره کرد و افزود: فاز اول این بندر نیمه اتوماتیک، ظرفیت انجام 2 میلیون و 500 هزار TEU عملیات کانتینری در سال را دارد و مسئولان آن امیدوارند که بتوانند با اجرای برنامه بلندپروازانه خود، این ظرفیت را با اجرای فازهای بعدی تا سال 2030 به 15 میلیون TEU در سال برسانند.

* عربستان درحال توسعه بندر کانتینری دمام

معاون امور کانتینر و لجستیک شرکت تاید‌واتر خاورمیانه با بیان اینکه پیشرفت‌های بندر دمام عربستان ‌نیز قابل توجه است، اضافه کرد: بندر مذکور با کسب رکورد عملیاتی یک میلیون و 600 هزار TEU در سال 2011 بیش از 13 درصد نسبت به سال 2010 رشد داشته است.

وی تصریح کرد: عربستان برنامه‌ سرمایه‌گذاری 600 میلیون دلاری جدید برای رساندن ظرفیت سالیانه بندر یاد شده به 3 ‌میلیون TEU را در دست اقدام دارد که تحقق آن منجر به افزایش 1200 متر به طول اسکله‌های کانتینری بندر دمام خواهد شد که در سال 2016 پس از نصب 12 دستگاه گنتری کرین به مرحله بهره‌برداری می‌رسد.

* بندر صلاله ‌جنوب عمان خود را برای رقابت تجهیز می‌کند

چشم‌جهان با اشاره به برنامه‌های کشورهای عراق، کویت، بحرین و قطر برای توسعه بنادر خود جهت انجام عملیات کانتینری در داخل حوزه خلیج فارس‌، به برنامه توسعه بندر صلاله واقع در جنوب کشور عمان و در حاشیه اقیانوس هند و مجاورت خلیج عدن اشاره کرد.

وی ادامه داد: این بندر در پایان سال 2011 موفق به کسب رتبه 39 در رده‌بندی بنادر معتبر کانتینری جهان شده و در حال پیگیری طرح جامع خود از طریق افزایش 3 میلیون TEU به ظرفیت کنونیاش جهت دستیابی به ظرفیت سالیانه‌ای بیش از 8 میلیون TEU حداکثر تا پایان سال 2016 است.

* لزوم اجرای سریع برنامه‌های توسعه‌ای در شهید رجایی طبق سند چشم‌انداز

‌چشم جهان اظهار داشت: در حال حاضر بزرگترین و فعالترین بندر کانتینری ایران در رتبه ششم منطقه خاورمیانه پس از بنادر جبل‌علی (دبی ـ امارات متحده عربی)، پورت سعید (مصر)، جده (عربستان سعودی)، شارجه و خورفکان (امارات متحده عربی) و صلاله (عمان) قرار دارد.

وی تأکید کرد: توجه بنادری که در طول سال‌های اخیر در منطقه و دنیا رشد کرده‌اند، تنها به توسعه زیر ساخت‌ها معطوف نبوده و از اهرمهای مؤثری چون سیاستگذاری برای جذب بازار و ایجاد تسهیلات برای خطوط و شرکت‌های کشتیرانی استفاده کرده‌اند.

چشم‌جهان تصریح کرد: موقعیت استراتژیک بندرعباس در شمال تنگه هرمز و دهانه ورودی خلیج فارس و برخورداری از مزیت نزدیکی به مسیر اصلی تردد خطوط کشتیرانی‌، باید طبق اهداف سند چشم انداز در وضعیت بهتری نسبت به سایر بنادر همسایه در منطقه باشد و این امر مستلزم سرعت بخشیدن به اجرای برنامه‌های توسعه‌ای بندر شهیدرجایی در جهت تکمیل زیر ساخت‌های موجود برای کسب سهم بیشتری از مبادلات کانتینری بین‌المللی منطقه در بخش ترانشیپ و ترانزیت خارجی است.