جنگ برای ما نعمت بود چون ...

قم - هشتم خرداد ماه سال 1358:

«تحول روحى‌ای كه در ملت پيدا شد، ملتى كه از يك پاسبان مى‏ترسيد، ريخت در خيابانها؛ بچه و بزرگش گفت: «ما شاه را نمى‏خواهيم». از يك پاسبان مى‏ترسيد ديروز؛ امروز اينطور شد. اين تحول، تحول روحى‌ای بود كه خدا داد. ... اگر اين انقلاب را ما حفظ بكنيم و آقايان حفظ بكنند، بدانند كه از همه‌ی پيروزي‌ها بالاتر است. اين انقلاب روحى را حفظش كنيد. حالا كه رسيديم ما به -مثلًا- يك قسم از پيروزى، و آن رفع موانع است، حالا مدتى اعتصاب شده است و مثلًا كم دخلى شده است، حالا اينطور نباشد كه تلافى بخواهيد درآوريد. تلافى آن اعتصاب‌هايى كه كرديد را حالا بخواهيد به جان مردم بيفتيد و تلافى كنيد. اگر اينطور باشد، آن روحيه اسلامى- الهى از دست رفته است؛ و اگر آن روحيه از دست رفت، پيروزى هم از دست ما مى‏رود. اين را بايد حفظش كنيد. اين تحول روحى را بايد حفظش كنيد. نگويند كه حالا گذشت و ديگر چطور؛ هر كه برود سراغ كار خودش، و هر كه سر كسب خودش! و آنطورى كه هر روز تقريباً- حالا با كم و زيادتش- به ما هى مى‏آيند شكايت مى‏كنند كه گرانفروشى چقدر شده، گرانفروشى چه شده، قاچاق‏گرى چقدر شده، هروئين فروشى چقدر شده، ترياك فروشى چقدر شده. اگر برگردد آن تحول روحى، كه يك برهه از زمان بود و شما را به پيش برد، اگر خداى نخواسته آن برگردد، خوف اين است كه جهات ديگر هم برگردد، عنايت خدا برگردد.» (صحيفه امام، ج‏8، ص15و16)

اگر کلمه‌ی "اختلاف" را در صحیفه‌ی حضرت امام جستجو کنید، فراوانی این کلمه را در جلدهای هفتم، هشتم و نهم آن بیشتر می‌بینید. این سه جلد از صحیفه‌ی نور، مربوط به سا‌ل‌های 1357 تا 1359 است که در این سال‌ها، انقلاب پیروز شده و در مرحله‌ی نظام‌سازی قرار گرفته ولی هنوز از جنگ خبری نیست. از طرف دیگر، جملاتی مانند جمله‌ی بالا که اشاره به نگرانی حضرت امام در خصوص از دست رفتن روحیه‌ی انقلابی مردم و مسئولین دارد، در این سه جلد یا بهتر بگوییم، در این دو سال کم نیست. پس طبیعی‌ست که نتیجه بگیریم – اگر نگوییم اصلی‌ترین – حداقل یکی از اصلی‌ترین بحران‌های انقلاب پس از مرحله‌ی پیروزی، حفظ روحیه‌ی انقلابی در جامعه است.

اهمیت وجود چنین روحیه‌ای، بویژه در آن سال‌ها بسیار بدیهی‌ست. بزرگ‌ترین انقلاب مردمی قرن که با مشکلات فراوانی روبه‌روست و ابرقدرت‌های دنیا نیز چشم دیدنش را ندارند، تنها برگ برنده‌اش همان سیل جمعیتی‌ست که انقلاب کرده و آنرا به پیش می‌برد. حال اگر همین تنها پشتوانه‌ی زمینی انقلاب نیز دچار بحران شود، باید فاتحه‌ی انقلاب را خواند. پس اصلی‌ترین کار این است که روحیه‌ی انقلابی مردم حفظ شده و ارتقا یابد تا قطار انقلاب، مسیرش را بدون وقفه طی کند.

در این شرایط، هیچ چیز به اندازه‌ی یک اتفاق بزرگ نمی‌تواند روحیه‌ی انقلابی را در بین مردم ارتقا بخشد. این اتفاق بزرگ هم برای ما چیزی نبود جز جنگ تحمیلی. جنگ همه‌ی دنیا با همه‌ی ماهایی که بین‌مان اختلاف بود و با وقوع جنگ، فهمیدیم که چقدر این اختلاف‌ها بی‌ارزش بوده و دنیا چه نقش پررنگی برای ما قائل است.

"حفظ و ارتقای روحیه‌ی انقلابی" مهمترین تأثیر مثبت و با ارزش جنگ تحمیلی برای ما بود. و دقیقاً این همان دلیلی‌ست که جنگ تحمیلی را برای ما تبدیل به نعمت می‌کند. هرچند برای بعضی‌ها، تصور "نعمت بودن جنگ تحمیلی" سخت است، چون تنها تصویری که از آن دارند، خون و بی‌خانمانی‌ست. اما خرابی‌های جنگ تحمیلی، تنها برای نگاه‌های کوتاه‌مدت است که تصویری توأم با ویرانی دارد. آنهایی که به این جنگ از منظر یک نگاه عمیق نگاه می‌کنند، در کنار خرابی‌ها که هیچ وقت هیچ انسان سالمی خواهان آن نیست، تأثیرات فرهنگی و ارزشی بلندمدتی را می‌بینند که اثرات فراتاریخی دارد.

«به نظر من مسأله‌ى دفاع مقدس و آنچه در اين دوران بروز كرد، يك مسأله‌ى عادى نيست؛ براى همه‌ى ملتها اين‌طور است؛ در مورد ملت ما به دلايل گوناگون بيشتر از ديگران است؛ لذا اين را نمى‌شود جزو روال عادى زندگى ملتها به حساب آورد. دوران دفاع مقدس براى ملت ما ظرفيت و موقعيتى بود كه اين ملت بتواند اعماق جوهره‌ى خودش را در ابعاد مختلف نشان دهد، و نشان داد. عرض كردم، همه‌ى ملتها همين‌طورند؛ با اختلافاتى كه در كيفيت كار و اهداف و جهتگيرى‌ها و نيت‌ها وجود دارد. دوره‌ى سختى براى يك كشور - چه سختى جنگ باشد، چه سختى اقتصادى باشد، چه فشارهاى گوناگون سياسى باشد - دوره‌ى نشان دادن ظرفيت‌هاست؛ كه اين ملت چقدر ظرفيت دارد، چقدر قابليت اظهار وجود دارد، چقدر لياقت بقا دارد.» (رهبر انقلاب – سی‌ویک شهریور سال 1384)