پیام مشترک تهران، ریاض، آنکارا و اسلام‌آباد؛ منشأ ناامنی منطقه، رژیم صهیونیستی است
به گزارش بولتن نیوز، نشست چهارجانبه ایران، عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه، شامگاه دوشنبه چهارم آبان‌ماه در تهران به پایان رسید؛ نشستی که ترکیب شرکت‌کنندگان و اظهارات پس از آن، از اهمیت موضوع امنیت منطقه‌ای در رایزنی‌ها حکایت دارد.
در این نشست، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، میزبان خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، فیلدمارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه بود.
چهار کشور در بیانیه پایانی توافق کردند گفت‌وگوها را برای تقویت همکاری‌های منطقه‌ای، از جمله در حوزه صلح و امنیت، ادامه دهند.
اما آنچه به این نشست ابعاد سیاسی تازه‌ای بخشید، اظهارات علی باقری کنی، معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، درباره مباحث مطرح‌شده میان چهار طرف بود.
باقری کنی: هر چهار طرف، رژیم صهیونیستی را منشأ ناامنی دانستند
باقری کنی در تشریح نتایج نشست اعلام کرد:
«در نشست چهارجانبه امروز هر چهار طرف تأکید داشتند که منبع و منشأ ناامنی و بی‌ثباتی در منطقه رژیم صهیونیستی است.»
اهمیت این سخنان در آن است که موضع مورد اشاره، صرفاً به جمهوری اسلامی ایران نسبت داده نشده، بلکه به روایت این مقام ایرانی، در جریان گفت‌وگوهای مشترک مورد تأکید تمام طرف‌ها قرار گرفته است.
عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان هرکدام روابط، ملاحظات و اولویت‌های امنیتی خاص خود را دارند. از همین رو، اعلام چنین اشتراک نظری در تهران می‌تواند نشانه‌ای از نزدیک‌تر شدن ارزیابی این کشورها درباره عوامل تهدیدکننده ثبات منطقه باشد.
با این حال، باید میان اظهارات باقری کنی درباره مباحث نشست و متن رسمی بیانیه پایانی تفکیک قائل شد؛ بیانیه مشترک منتشرشده، نامی از رژیم صهیونیستی نبرده و بر ادامه گفت‌وگوها تأکید کرده است.
امنیت منطقه؛ ضرورتی که اختلاف‌نظرها نتوانست آن را متوقف کند
معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرد که ایده برگزاری نشست‌های دوجانبه و چندجانبه با محوریت جمهوری اسلامی ایران، از مدت‌ها پیش مطرح بوده و به‌عنوان یک ضرورت منطقه‌ای مورد توجه قرار داشته است.
او همچنین تصریح کرد نشست تهران این پیام را داشت که حتی با وجود اختلاف‌نظر، می‌توان از مسیر گفت‌وگو به راه‌حل‌های مشترک و زمینه‌های تازه همکاری دست یافت.
این بخش از سخنان باقری کنی، شاید یکی از مهم‌ترین پیام‌های سیاسی نشست باشد.
واقعیت آن است که چهار کشور حاضر در تهران، در همه مسائل منطقه‌ای دیدگاه یکسانی ندارند. با این حال، برگزاری نشست در سطح مقام‌های ارشد دفاعی و امنیتی نشان می‌دهد اختلاف‌نظرها لزوماً مانع گفت‌وگو درباره تهدیدهای مشترک نیست.
در منطقه‌ای که اختلافات سیاسی بارها زمینه تشدید بحران شده است، نشستن طرف‌های دارای دیدگاه‌های متفاوت بر سر یک میز، خود گامی مهم به شمار می‌رود.
از امنیت وارداتی تا مسئولیت مشترک کشورهای منطقه
جمهوری اسلامی ایران سال‌هاست بر ضرورت شکل‌گیری سازوکارهای امنیتی با مشارکت کشورهای منطقه تأکید می‌کند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، نیز پیش از برگزاری نشست تهران اعلام کرده بود که امنیت پایدار و قابل اتکا بدون همکاری و اعتماد میان کشورهای منطقه تحقق نخواهد یافت.
نشست چهارم آبان را می‌توان در امتداد همین نگاه ارزیابی کرد؛ نگاهی که تأمین امنیت را مسئولیتی مشترک می‌داند و بر گفت‌وگو میان کشورهای منطقه تکیه دارد.
با این حال، هنوز برای سخن گفتن از تشکیل یک ساختار امنیتی جدید زود است.
بیانیه پایانی نشست از ادامه رایزنی‌ها خبر می‌دهد، اما درباره ایجاد نهاد مشترک، تعهد دفاعی یا سازوکار اجرایی مشخص، توافقی اعلام نشده است.
پیام نشست به قدرت‌های فرامنطقه‌ای چیست؟
برگزاری نشست تهران در شرایطی صورت گرفت که تهدیدهای نظامی و نگرانی درباره گسترش درگیری‌ها، بر فضای سیاسی و اقتصادی منطقه سایه انداخته است.
در چنین شرایطی، حضور هم‌زمان مقام‌های ارشد سه کشور مهم منطقه در تهران، نشان‌دهنده اهمیت رایزنی مستقیم با ایران در معادلات امنیتی است.
این تحول را می‌توان حامل پیامی روشن دانست: آینده امنیت منطقه بدون مشارکت و در نظر گرفتن منافع کشورهای اصلی آن قابل مدیریت نیست.
البته نشست تهران را نباید به معنای شکل‌گیری یک اتحاد نظامی تازه یا تغییر قطعی آرایش سیاسی منطقه دانست.
ارزش واقعی این گفت‌وگوها زمانی مشخص خواهد شد که چهار کشور بتوانند اشتراک نظرهای اعلام‌شده را به همکاری‌های عملی و پایدار تبدیل کنند.
تحلیل | تهران میزبان یک گفت‌وگو نبود؛ آغاز یک آزمون منطقه‌ای بود
نشست چهارجانبه تهران از دو جهت اهمیت دارد.
نخست، اعلام اشتراک نظر چهار طرف درباره منشأ ناامنی منطقه از سوی معاون دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران؛ موضوعی که در صورت تداوم و انعکاس در مواضع رسمی دیگر کشورها، می‌تواند اهمیت سیاسی بیشتری پیدا کند.
دوم، پذیرش اصل ادامه گفت‌وگو و همکاری با وجود اختلاف‌نظرهای موجود.
این دو موضوع، در کنار یکدیگر، امکان حرکت از رایزنی‌های مقطعی به همکاری‌های منظم‌تر منطقه‌ای را مطرح می‌کنند.
اما آزمون اصلی تازه آغاز شده است.
آیا نشست بعدی برگزار خواهد شد؟ آیا گفت‌وگوها به سازوکار مشخصی برای جلوگیری از تشدید تنش تبدیل می‌شود؟ آیا همکاری‌های اقتصادی و امنیتی چهار کشور شکل عملی خواهد گرفت؟
پاسخ این پرسش‌ها تعیین می‌کند که نشست سعدآباد در تاریخ دیپلماسی منطقه، تنها یک دیدار مهم باقی بماند یا به نقطه آغاز همکاری‌های ماندگار تبدیل شود.
آنچه امروز در تهران رخ داد، نشان داد حتی کشورهایی با اختلاف‌نظرهای جدی نیز می‌توانند درباره امنیت منطقه گفت‌وگو کنند. اکنون زمان آن است که این ظرفیت سیاسی، پیش از بحران بعدی، به نتیجه‌ای ملموس برای ملت‌های منطقه تبدیل شود.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com
