شناسایی بیش از ۵۶۰۰ بیمار مبتلا به سل در سال گذشته

به گزارش بولتن نیوز به نقل از ایسنا، دکتر مهشید ناصحی در گفت‌وگوی به مناسبت روز ملی مبارزه با سل، درباره روند ابتلا به سل در ایران اظهار کرد: ۵۶۷۶ بیمار مبتلا به سل در کشور طی سال گذشته شناسایی و تحت درمان قرار گرفتند. میزان بروز ثبت‌شده بیماری حدود ۶.۶ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت بوده است. حدود ۸۰ درصد موارد شناسایی‌شده، مبتلا به سل ریوی بوده‌اند و سایر موارد مربوط به سل خارج ریوی است. با توجه به نقش مهم سل ریوی در انتقال بیماری در جامعه، شناسایی سریع این بیماران و آغاز به‌موقع درمان، یکی از اولویت‌های اصلی برنامه کنترل سل کشور است.

او درباره روند کاهش شناسایی تعداد موارد ابتلا به سل در دوران پاندمی کرونا تصریح کرد: در دوران همه‌گیری کووید-۱۹، به دلیل کاهش مراجعه بیماران و محدودیت‌های ایجادشده در ارائه برخی خدمات سلامت، تعداد موارد شناسایی سل مانند بسیاری از کشورهای جهان کاهش یافت؛ اما با تقویت فعالیت‌های مراقبتی، این کاهش جبران شد و پس از آن، روند بیماری مجدداً مسیر کاهشی خود را ادامه داد.

رئیس گروه تخصصی مدیریت سل، جذام و عفونت‌های حاد تنفسی وزارت بهداشت گفت: کاهش بار بیماری سل در کشور حاصل مجموعه‌ای از اقدامات شامل فعالیت شبکه مراقبت سل در سراسر کشور، دسترسی رایگان مردم به خدمات تشخیص و درمان، پیگیری بیماران تا تکمیل دوره درمان و ارتقای نظام تشخیص بیماری است. در سال‌های اخیر، شبکه آزمایشگاهی برنامه سل نیز با استانداردهای کیفی مشخص توسعه یافته و استفاده از روش‌های تشخیص سریع مولکولی مانند جین‌اکسپرت، امکان تشخیص سریع‌تر بیماری و شناسایی مقاومت دارویی را فراهم کرده است.

ناصحی درباره کاهش تعداد موارد ابتلا به سل در ایران گفت: بر اساس برآوردهای سازمان جهانی بهداشت، طی پنج سال اخیر میزان بروز مورد انتظار سل در ایران از حدود ۱۳ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت به حدود ۱۰ مورد در ۱۰۰ هزار نفر کاهش یافته است که نشان‌دهنده کاهش بار بیماری در کشور است. البته باید میان برآورد سازمان جهانی بهداشت از بروز بیماری و تعداد مواردی که در نظام مراقبت کشور شناسایی و ثبت می‌شوند، تفاوت قائل شد.

او ادامه داد: تعداد موارد ثبت‌شده علاوه بر وضعیت واقعی بیماری، به میزان دسترسی مردم به خدمات تشخیصی، شناسایی به‌موقع بیماران و عملکرد نظام مراقبت نیز بستگی دارد. همین امر سبب شد که در آمار ثبت‌شده بیماران در سال‌های پس از همه‌گیری کووید-۱۹، ابتدا با افزایش موقت موارد شناسایی‌شده روبرو شویم که در واقع تا حدی ناشی از جبران کاهش شناسایی در دوران کرونا بود و سپس مجددا روند بیماری کاهشی شود. این دستاورد حاصل فعالیت مستمر شبکه سلامت کشور، دسترسی گسترده به خدمات تشخیص و درمان، پیگیری بیماران و توجه به گروه‌های در معرض خطر بوده است. با این حال، با توجه به ماهیت بیماری سل، برای ادامه این مسیر و حرکت به سمت حذف سل، همچنان نیازمند مراقبت مستمر، شناسایی به‌موقع بیماران و مشارکت همه بخش‌های مرتبط هستیم.

ناصحی درباره عود سل توضیح داد: عود سل به مواردی گفته می‌شود که فرد پس از دریافت درمان کامل و بهبودی، مجدداً به بیماری مبتلا شود. پیگیری بیماران پس از پایان درمان و توجه به علائم احتمالی عود، از بخش‌های مهم برنامه مراقبت سل است. بیشتر موارد سل شناسایی‌شده در کشور، موارد جدید ابتلا به بیماری هستند. ۱۱۲ مورد عود سل در سال ۱۴۰۴ شناسایی شده که حدود ۲ درصد کل موارد ثبت‌شده را تشکیل می‌دهد.

او با بیان اینکه پایین بودن تعداد موارد سل مقاوم به درمان از دستاوردهای مهم برنامه کنترل سل در ایران است، گفت: سل مقاوم به درمان به مواردی گفته می‌شود که عامل بیماری به داروهای اصلی ضدسل پاسخ مناسب نمی‌دهد و نیازمند درمان‌های تخصصی‌تر و طولانی‌تر است. تعداد موارد شناسایی‌شده سل مقاوم در کشور طی سال‌های اخیر حدود ۳۰ تا ۴۰ مورد در سال بوده و  تعداد ۳۲ مورد سل مقاوم به درمان طی سال گذشته شناسایی شد. تشخیص به‌موقع این بیماران و فراهم کردن درمان مناسب برای آنها از اولویت‌های برنامه کنترل سل کشور است.

این پزشک با بیان اینکه میزان بروز ثبت‌شده سل در استان‌های مختلف کشور یکسان نیست، توضیح داد: تفاوت‌هایی در الگوی بیماری مشاهده می‌شود. در سال‌های اخیر، بیشترین میزان بروز ثبت‌شده مربوط به استان سیستان و بلوچستان بوده که حدود ۲۲ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت در سال ۱۴۰۴ گزارش شده است. در مقابل، برخی استان‌ها میزان بروز به‌مراتب پایین‌تری داشته‌اند.

ناصحی درباره علل شیوع بالاتر سل در برخی استان‌ها گفت: استان‌های شرقی و جنوبی کشور، عواملی مانند همجواری با مناطق با شیوع بالاتر سل، وجود گروه‌های در معرض خطر و برخی شرایط جمعیتی و اجتماعی می‌تواند در افزایش خطر ابتلا نقش داشته باشد. در برخی استان‌های دیگر نیز عواملی مانند تغییر ساختار سنی جمعیت و افزایش سهم سالمندان می‌تواند در الگوی بیماری موثر باشد، چراکه افزایش سن یکی از عوامل افزایش خطر فعال شدن سل نهفته است.

او ادامه داد: از سوی دیگر، بررسی وضعیت سل صرفاً بر اساس میزان بروز به ازای جمعیت کافی نیست. تعداد مطلق بیماران نیز برای برنامه‌ریزی خدمات اهمیت دارد. استان تهران، به دلیل جمعیت زیاد و تمرکز جمعیتی، سهم قابل توجهی از موارد شناسایی‌شده سل کشور را به خود اختصاص می‌دهد؛ بنابراین، توجه به ابعاد شهری و اجتماعی بیماری در این استان اهمیت ویژه‌ای دارد.

ناصحی با بیان اینکه سل تنها یک بیماری عفونی نیست، بلکه ابعاد اجتماعی نیز دارد، گفت: هرچه کشورها در مسیر کاهش بیشتر موارد بیماری و حرکت به سوی حذف سل پیش می‌روند، مشارکت بخش‌های مختلف جامعه، از جمله شهرداری‌ها، سازمان‌های اجتماعی، بخش خصوصی و جامعه مدنی، در کنار نظام سلامت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. همکاری این بخش‌ها می‌تواند به افزایش آگاهی عمومی، تسهیل دسترسی گروه‌های آسیب‌پذیر به خدمات و شناسایی زودهنگام بیماران کمک کند.

رئیس گروه تخصصی مدیریت سل، جذام و عفونت‌های حاد تنفسی وزارت بهداشت درباره خدمات تشخیصی و درمانی سل توضیح داد: خدمات تشخیص و درمان سل در کشور از طریق مراکز خدمات جامع سلامت و پایگاه ها و خانه های بهداشت تابعه، به صورت رایگان در اختیار بیماران قرار می‌گیرد. یکی از نقاط قوت برنامه کنترل سل در ایران، وجود همین شبکه گسترده و ادغام یافته مراقبت است که امکان شناسایی، درمان و پیگیری بیماران را در سراسر کشور فراهم کرده است.

او درباره اهمیت درمان سل تصریح کرد: تأمین داروهای مورد نیاز و تکمیل دوره درمان، از اولویت‌های همیشگی برنامه کنترل سل است. وزارت بهداشت با بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود و همکاری مجموعه‌های مرتبط، تأمین دارو و استمرار خدمات درمانی را دنبال می‌کند. همچنین، پیش‌بینی نیازها و برنامه‌ریزی برای تأمین داروهای مورد نیاز بیماران، به‌ویژه افرادی که به درمان‌های تخصصی‌تر نیاز دارند، برای حفظ دستاوردهای برنامه اهمیت اساسی دارد.

ناصحی درباره اهمیت درمان کامل بیماری گفت: درمان کامل سل نه‌تنها به بهبودی بیمار کمک می‌کند، بلکه در کاهش انتقال بیماری در جامعه و پیشگیری از بروز مقاومت دارویی نیز نقش مهمی دارد. از این رو، مراجعه به‌موقع، مصرف منظم داروها طبق دستور پزشک و تکمیل دوره درمان، از مهم‌ترین توصیه‌ها به بیماران و خانواده‌های آنان است.

رئیس گروه تخصصی مدیریت سل، جذام و عفونت‌های حاد تنفسی وزارت بهداشت گفت: ایران دستاوردهای مهمی در کنترل سل طی سال‌های گذشته داشته است؛ اما مسیر پیش‌رو از نظر ماهیت متفاوت است. در گذشته، تمرکز اصلی بر تشخیص و درمان بیماران بود، اما برای کاهش بیشتر بیماری و حرکت به سمت حذف سل، علاوه بر نظام سلامت، به مشارکت همه بخش‌های جامعه نیاز داریم.

او با بیان اینکه سل یک بیماری قابل پیشگیری و درمان است، توضیح داد: موفقیت نهایی در گرو عزم ملی و همکاری همه دستگاه‌ها برای افزایش آگاهی جامعه، حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر و فراهم کردن شرایطی است که هیچ بیماری به دلیل موانع اجتماعی از تشخیص و درمان مناسب محروم نماند.